Chi tiêu AI thúc đẩy nền kinh tế nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chật vật “chạy ăn từng bữa”

Với anh Cameron Pappas, chủ cửa hàng hoa Norton’s Florist ở thành phố Birmingham, bang Alabama, làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang bùng nổ dường như chẳng liên quan gì đến cuộc sống của anh, theo CNBC.

Khi những cái tên như Nvidia, Alphabet hay Broadcom giúp thị trường chứng khoán lập đỉnh mới và góp phần thúc đẩy GDP tăng trưởng, thì anh Pappas lại đang đối mặt với một nền kinh tế rất khác - nền kinh tế thực, nơi các doanh nghiệp nhỏ như Norton’s phải vật lộn vì chi phí tăng cao do thuế nhập khẩu từ chính quyền Tổng thống Trump, trong khi người tiêu dùng lại thắt chặt chi tiêu.

“Chúng tôi đang phải theo dõi cực kỳ sát sao mọi khoản chi phí”, anh Pappas, 36 tuổi, chia sẻ với báo chí.

Cửa hàng Norton’s đạt doanh thu khoảng 4 triệu USD năm ngoái, chủ yếu bán hoa, cây cảnh và quà tặng cho người dân địa phương. Để tránh tăng giá bán, điều có thể khiến khách hàng bỏ đi, anh Pappas buộc phải sáng tạo hơn trong cách thiết kế sản phẩm.

“Nếu một bó hoa có 25 cành, chỉ cần giảm bớt 3-4 cành là đã có thể giữ nguyên giá mà khách vẫn hài lòng”, anh nói. “Điều đó buộc chúng tôi phải tinh chỉnh từng chi tiết để đảm bảo mức giá cạnh tranh nhất có thể”.

TĂNG TRƯỞNG GDP BỞI AI

Những câu chuyện như anh Pappas đang bị che khuất trong các con số kinh tế vĩ mô, bởi sức ảnh hưởng mạnh mẽ của AI. Theo báo cáo tháng 9 của JPMorgan Chase, đầu tư liên quan đến AI trong nửa đầu năm 2025 đã đóng góp 1,1% vào tăng trưởng GDP Hoa Kỳ, vượt qua cả chi tiêu của người tiêu dùng, vốn từ lâu được xem là “động cơ chính” của nền kinh tế.

Theo Bộ Thương mại Hoa Kỳ, GDP quý II năm 2025 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, sau khi giảm 0,5% trong quý I. Tuy nhiên, chi tiêu cho sản xuất sụt giảm 7 tháng liên tiếp; lĩnh vực xây dựng chững lại do lãi suất cao và giá vật liệu tăng.

Báo cáo của Cushman & Wakefield cho biết chi phí xây dựng trong quý IV năm nay dự kiến tăng 4,6% so với cùng kỳ, phần lớn do thuế nhập khẩu đánh vào vật liệu xây dựng.

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN: AI VÀ PHẦN CÒN LẠI

Trên thị trường tài chính, khoảng cách giữa nhóm công nghệ AI và phần còn lại của nền kinh tế cũng ngày càng rõ rệt.

Tám “ông lớn” công nghệ có vốn hóa trên 1.000 tỷ USD, gồm Nvidia, Microsoft, Apple, Alphabet, Amazon, Meta, Tesla và Broadcom, hiện chiếm tới 37% giá trị chỉ số S&P 500. Riêng Nvidia, với vốn hóa 4.500 tỷ USD, chiếm hơn 7% giá trị toàn bộ chỉ số.

Nhà đầu tư đang hứng khởi với những khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng AI. Cổ phiếu Broadcom tăng hơn 50% từ đầu năm, Nvidia và Alphabet cũng tăng gần 40%. Nhờ đó, S&P 500 tăng 15% và Nasdaq tăng 20%, đều lập đỉnh mới, bất chấp lo ngại về việc chính phủ Hoa Kỳ tạm thời đóng cửa.

Ngược lại, nhóm cổ phiếu tiêu dùng chỉ tăng chưa đến 5% trong cùng kỳ.

Một tín hiệu đáng lo khác cần nhắc đến là một số hãng bán lẻ thông báo cắt giảm hàng ngàn nhân viên văn phòng, như Target sa thải 1.800 nhân sự, nhiều nhất trong 10 năm qua. Cổ phiếu Target cũng giảm 30% giá trị từ đầu năm nay.

“Nền kinh tế AI đang kéo GDP đi lên là hoàn toàn chính xác”, giáo sư Arun Sundararajan, Trường Kinh doanh Stern (ĐH New York), nhận định. “Nhưng điều đó không có nghĩa là phần còn lại của nền kinh tế không yếu đi, hoặc đang tăng trưởng chậm hơn”.

Các nhà đầu tư sắp nghe thêm nhiều tin về AI trong mùa công bố lợi nhuận quý này, khi Meta, Microsoft, Alphabet, Apple và Amazon lần lượt báo cáo.

Tháng trước, Nvidia công bố khoản đầu tư 100 tỷ USD vào OpenAI (được định giá 500 tỷ USD) để triển khai ít nhất 10 gigawatt hệ thống máy chủ, tương đương mức tiêu thụ điện hàng năm của 8 triệu hộ gia đình.

Cổ phiếu AMD tăng gấp đôi trong năm nay và tăng hơn 20% sau khi công bố hợp tác với OpenAI, trong khi Oracle cũng hưởng lợi mạnh nhờ đầu tư vào hạ tầng AI. “Liệu chúng ta có đang thổi phồng nền kinh tế, tự tạo ra một cú sập trong tương lai?”, ông Sundararajan đặt vấn đề, nhưng cũng cho rằng nhu cầu hạ tầng AI chưa có dấu hiệu chững lại.

DOANH NGHIỆP NHỎ “CHẠY ĂN TỪNG BỮA”

Với phần lớn doanh nghiệp nhỏ, “cơn sốt AI” chỉ xuất hiện trên báo chí. Theo khảo sát tháng 9 của KeyBank, cứ bốn chủ doanh nghiệp nhỏ thì có một người đang ở trạng thái “sống sót qua ngày” vì chi phí và thuế tăng cao, dù khối doanh nghiệp này chiếm khoảng 40% GDP Hoa Kỳ.

Cửa hàng hoa Norton’s được thành lập từ năm 1921, do cha của anh Pappas mua lại năm 2002. Doanh nghiệp đã vượt qua Đại khủng hoảng, Thế chiến II và đại dịch Covid-19. “Cha tôi luôn nhắc rằng mọi khó khăn đều chỉ là một giai đoạn, và ta sẽ vượt qua”, anh Pappas kể.

Nhưng thuế nhập khẩu của chính quyền Tổng thống Trump lại tạo ra thách thức mới, khi khoảng 80% hoa cắt cành tại Hoa Kỳ được nhập từ Colombia và Ecuador. Để đối phó, anh Pappas bắt đầu mua hoa trực tiếp từ nông trại Nam Mỹ thay vì qua nhà phân phối, giúp tiết kiệm được phần nào chi phí. Anh gọi đây là “chiến lược quản lý giá thời thuế quan”.

Theo S&P Global, chính sách thuế của Tổng thống Trump sẽ khiến doanh nghiệp toàn cầu tốn thêm hơn 1,2 nghìn tỷ USD trong năm nay, phần lớn được chuyển sang cho người tiêu dùng gánh chịu.

CHI TIÊU GIẢM MẠNH

Theo khảo sát mới của Deloitte, 57% người dân Hoa Kỳ tin rằng nền kinh tế sẽ yếu đi trong năm tới, tăng mạnh so với 30% năm ngoái, mức bi quan nhất kể từ khi hãng bắt đầu thống kê năm 1997.

Người tiêu dùng Gen Z (18–28 tuổi) cho biết họ dự định chi tiêu ít hơn 34% trong mùa lễ này, trong khi nhóm Millennials (29–44 tuổi) giảm khoảng 13%.

Việc tuyển dụng mùa vụ trong ngành bán lẻ dự kiến giảm xuống mức thấp nhất kể từ khủng hoảng năm 2009. Báo cáo khác cho thấy số việc làm mới ở Hoa Kỳ năm nay chỉ đạt 205.000, giảm 58% so với cùng kỳ 2024.

Starbucks vừa công bố kế hoạch tái cơ cấu trị giá 1 tỷ USD, đóng cửa nhiều cửa hàng và cắt giảm hơn 2.000 nhân viên trong năm nay, cổ phiếu hãng giảm 6% từ đầu năm.

Ngay cả trong ngành công nghệ, nơi hưởng lợi lớn nhất từ AI, làn sóng cắt giảm nhân sự vẫn lan rộng. Microsoft đã cho thôi việc 9.000 người vào tháng 7, còn Salesforce cũng cắt giảm vì “AI có thể đảm nhận nhiều công việc hơn”.

Tuy nhiên, theo ông Hatim Rahman, Phó Giáo sư Trường Quản lý Kellogg (ĐH Northwestern), hiệu quả từ AI không đến ngay lập tức. “AI không phải công cụ cắm là chạy”, ông nói. “Các tổ chức phải thay đổi cách làm việc, quy trình, văn hóa và công cụ để tận dụng được lợi ích. Và con đường đó sẽ không hề bằng phẳng”.