Đầu tư mạo hiểm vào 10 startup AI đã đạt giá trị gần 1 nghìn tỷ đô la

Trong vòng 12 tháng qua, mười startup trí tuệ nhân tạo (AI) còn đang thua lỗ đã ghi nhận mức tăng gần 1 nghìn tỷ đô la trong định giá - một tốc độ tăng trưởng chưa từng có trong lịch sử thị trường công nghệ.

Danh sách này bao gồm OpenAI, Anthropic, xAI của Elon Musk, Perplexity, Anysphere, Scale AI, Safe Superintelligence, Thinking Machines Lab, Figure AI và Databricks.

CUỘC ĐUA RÓT VỐN CHƯA TỪNG CÓ VÀ NỖI LO BONG BÓNG 

Theo Financial Times, làn sóng rót vốn ồ ạt này diễn ra trong bối cảnh giới đầu tư toàn cầu chạy đua nắm bắt cơ hội từ AI, bất chấp các câu hỏi ngày càng lớn về khả năng tạo ra lợi nhuận thực tế. Theo PitchBook, các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) tại Mỹ đã giải ngân 161 tỷ USD cho lĩnh vực AI từ đầu năm đến nay — tương đương hai phần ba tổng vốn đầu tư của họ.

Đây là con số vượt xa các chu kỳ công nghệ trước đây. Năm 2000, khi bong bóng dotcom đạt đỉnh, vốn VC đổ vào các công ty internet chỉ khoảng 10,5 tỷ USD, tương đương khoảng 20 tỷ USD theo lạm phát hiện nay. Năm 2021, trong thời kỳ hoàng kim của SaaS, các quỹ cũng chỉ rót khoảng 135 tỷ USD.

“Dĩ nhiên là có bong bóng”, Hemant Taneja, CEO General Catalyst, quỹ vừa huy động 8 tỷ USD và là nhà đầu tư vào Anthropic và Mistral, nhận định. “Bong bóng không phải lúc nào cũng xấu. Chúng thu hút vốn và nhân lực vào một xu hướng mới. Có tổn thất, nhưng cũng có những doanh nghiệp đột phá thay đổi thế giới”.

Nhiều nhà đầu tư khác cũng thừa nhận bối cảnh hiện tại đầy rủi ro. Một lãnh đạo quỹ tại Mỹ nói ngắn gọn: “Từ tâm lý chán nản, thị trường chuyển sang trạng thái ‘FOMO’ chỉ trong vài tháng”.

Tâm lý so sánh với bong bóng dotcom 2000 ngày càng được nhắc đến, nhưng mức độ của cuộc đua AI lần này vượt xa các giai đoạn bùng nổ công nghệ trước.

Các nhà đầu tư tin rằng AI sẽ mở ra nhiều thị trường trị giá hàng nghìn tỷ đô la - từ tự động hóa lập trình, trợ lý AI cho doanh nghiệp đến dịch vụ bạn đồng hành ảo. “AI là công nghệ ‘thêm một số 0’ vào mọi thứ”, theo Sameer Dholakia, nhà đầu tư tại Bessemer Venture Partners.

ĐỊNH GIÁ PHI THỰC TẾ VÀ MẶT TỐI CỦA CƠN SỐT AI

Tuy nhiên, sự lạc quan của thị trường đang khiến không ít chuyên gia cảnh báo về mức định giá “phi lý chưa từng thấy”. Nhiều startup AI chỉ sở hữu 5 triệu USD doanh thu thường niên (ARR) nhưng lại yêu cầu định giá trên 500 triệu USD.

Một nhà đầu tư kỳ cựu tại Thung lũng Silicon nhận xét rằng ngay cả trong thời kỳ lãi suất 0% (ZIRP) vào năm 2021 - vốn nổi tiếng với sự bùng nổ của những khoản đầu tư liều lĩnh - các công ty như vậy cũng chỉ được định giá 250–300 triệu USD.

“Thị trường đang hoạt động như thể tất cả các công ty đều sẽ trở thành ngoại lệ, nhưng thực tế chưa bao giờ diễn ra như vậy”, vị này phân tích. “Luôn chỉ có một vài kẻ chiến thắng, còn lại sẽ bị đào thải”.

Mô hình “1 ăn 9 thua” vốn quen thuộc trong đầu tư mạo hiểm đang bị đẩy lên một cấp độ mới. Marc Benioff, CEO Salesforce, công ty chi hàng tỷ USD vào AI, dự báo rằng có thể 1 nghìn tỷ USD vốn đầu tư sẽ bị lãng phí, nhưng ông tin rằng AI cuối cùng sẽ tạo ra ít nhất 10 nghìn tỷ USD giá trị mới.

“Cách duy nhất để xây dựng công nghệ vĩ đại là thử thật nhiều, thất bại thật nhiều, rồi tập trung vào những thứ thành công”, Benioff nói.

Sam Altman, CEO OpenAI, cũng đã nhiều lần so sánh cuộc đua xây dựng trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) với thời kỳ internet sơ khai: tốn kém, mông lung, nhưng có tiềm năng tạo ra giá trị kinh tế chưa từng có. Lucas Swisher, đối tác tại Coatue, nhận định đây là thời điểm thị trường đang hình thành “những hố đen trọng lực”, những công ty quá lớn và quá nhanh đến mức hút toàn bộ nhân tài, vốn và công nghệ về phía mình.

“Nếu như làn sóng internet đầu tiên chỉ có Google, Meta và vài cái tên khác thống trị, thì với AI có thể sẽ là 15 công ty đứng trên tất cả”, Swisher nói.

Tuy nhiên, mặt tối đang bắt đầu xuất hiện. Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào các startup AI - dù những startup này vẫn đang lỗ - tạo ra nguy cơ lan truyền sang thị trường chứng khoán. Trong những tuần gần đây, cổ phiếu Nvidia, AMD, Broadcom và Oracle đã tăng thêm hàng trăm tỷ USD vốn hóa chỉ sau những tuyên bố hợp tác hoặc cung cấp hạ tầng cho OpenAI.

Nhưng nếu các thỏa thuận này bị đặt dấu hỏi, đặc biệt là về khả năng chi trả của những startup chưa có lợi nhuận, mức tăng đó có thể bốc hơi, kéo theo sự điều chỉnh lớn trên thị trường.

SỰ PHỤ THUỘC VÀO VÀI NGƯỜI CHƠI LỚN VÀ BÀI TOÁN BỀN VỮNG

Ba năm sau khi ra mắt ChatGPT, OpenAI đã đạt doanh thu 13 tỷ USD theo tốc độ tính toán năm hoá. Con số này gần như chưa từng có trong lịch sử các startup.

Nhưng doanh thu cao chưa đồng nghĩa với lợi nhuận. Cuộc đua AI hiện tại đặc biệt tốn kém, yêu cầu đầu tư hàng tỷ USD cho GPU, trung tâm dữ liệu và đào tạo mô hình mới. Điều này khiến con đường đi đến lợi nhuận của OpenAI, Anthropic hay xAI được dự báo sẽ kéo dài hơn nhiều so với các thế hệ startup công nghệ trước.

Những thỏa thuận giữa các công ty AI và các nhà sản xuất chip cũng mang tính đặt cược. Công ty mua hạ tầng phải tin rằng nhu cầu sử dụng AI sẽ tiếp tục tăng với tốc độ hiện tại, một giả định mà nhiều nhà phân tích cho rằng cần phải xem xét lại sau khi cơn sốt ban đầu qua đi.

Sebastian Mallaby, tác giả cuốn The Power Law, tóm tắt niềm tin của giới đầu tư: “Nếu AGI xuất hiện thì tất cả sẽ xứng đáng. Nếu không, sẽ chẳng có gì xứng đáng cả”. Đây là cách tiếp cận dựa nhiều vào niềm tin hơn là cơ sở kinh doanh rõ ràng, và điều đó càng làm cho thị trường AI mang tính đầu cơ hơn.

Dù vậy, đa số nhà đầu tư vẫn tin rằng những khoản lỗ khổng lồ hôm nay là cái giá phải trả để đi đến bước nhảy vọt về năng suất và công nghệ trong tương lai. Tương tự internet trong những năm 1990, chặng đường xây dựng hạ tầng AI có thể đầy biến động nhưng sẽ mở ra giá trị nền tảng cho nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, điều khiến nhiều chuyên gia lo ngại không chỉ là mức độ rủi ro mà còn là mức độ tập trung quyền lực. Khi vài startup tư nhân như OpenAI hay Anthropic có khả năng ảnh hưởng đến vốn hoá thị trường hàng nghìn tỷ đô la, mức độ lan truyền rủi ro khi họ thất bại sẽ lớn chưa từng thấy.