EU cân nhắc buộc doanh nghiệp Trung Quốc chuyển giao công nghệ nếu muốn đầu tư tại châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét một bước đi táo bạo nhằm bảo vệ và tăng cường sức cạnh tranh của ngành công nghiệp trong khối: buộc các doanh nghiệp Trung Quốc phải chuyển giao công nghệ cho đối tác châu Âu nếu muốn hoạt động tại thị trường này.

Đề xuất mới, được kỳ vọng công bố vào tháng 11 tới, nằm trong gói chính sách công nghiệp mang tên “Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp” (Industrial Accelerator Act) – một phần trong nỗ lực rộng lớn của EU nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và củng cố năng lực sản xuất nội khối.

ĐÁP TRẢ “CÔNG THỨC BẮC KINH”

Theo hãng tin Bloomberg, các quy định mới sẽ áp dụng cho những doanh nghiệp nước ngoài muốn tiếp cận các lĩnh vực công nghệ và sản xuất trọng yếu của EU như ô tô, pin, và công nghiệp kỹ thuật số. Những công ty này có thể bị yêu cầu phải chuyển giao công nghệ cho các đối tác hoặc nhà sản xuất trong khối; sử dụng tỷ lệ nhất định hàng hóa, lao động hoặc dịch vụ có xuất xứ từ EU; tạo giá trị gia tăng ngay tại châu Âu, thay vì chỉ nhập khẩu linh kiện và lắp ráp đơn thuần.

Một phương án khác đang được xem xét là buộc doanh nghiệp Trung Quốc thành lập liên doanh với đối tác châu Âu – cách làm vốn quen thuộc trong mô hình quản lý đầu tư của chính Bắc Kinh.

Bloomberg cho rằng dù trên giấy tờ, quy định này sẽ áp dụng cho mọi doanh nghiệp ngoài EU, nhưng giới quan sát nhận định mục tiêu chính vẫn là Trung Quốc, do sức ép ngày càng lớn từ hàng hóa giá rẻ và năng lực sản xuất khổng lồ của nền kinh tế này.

“Chúng tôi đang cân nhắc nhiều biện pháp để thúc đẩy một nền công nghiệp châu Âu mạnh mẽ, cạnh tranh và hướng đến mục tiêu khử carbon”, người phát ngôn Ủy ban châu Âu Thomas Grenier cho biết. “Tuy nhiên, chưa có quyết định cuối cùng về phạm vi hay tính chất cụ thể của các biện pháp này”.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng thương mại EU–Trung Quốc leo thang. Chỉ trong vài tuần gần đây, EU đã tăng gấp đôi thuế nhập khẩu thép, nhắm trực tiếp vào các sản phẩm giá rẻ từ Trung Quốc. Đáp trả, Bắc Kinh tuyên bố siết kiểm soát xuất khẩu đất hiếm – nhóm nguyên liệu chiến lược không thể thiếu trong sản xuất pin, xe điện và thiết bị điện tử.

CHÂU ÂU “PHẢN CÔNG” TRONG CUỘC ĐUA CÔNG NGHỆ SẠCH

Những biện pháp mới đánh dấu sự thay đổi rõ rệt trong tư duy chính sách công nghiệp của EU, chuyển từ phòng thủ sang chủ động “chơi theo luật của Trung Quốc”. Trong hơn một thập niên qua, Bắc Kinh đã tận dụng các rào cản đầu tư, yêu cầu liên doanh và chuyển giao công nghệ để nhanh chóng nâng cao năng lực nội địa trong nhiều lĩnh vực – từ xe điện đến trí tuệ nhân tạo.

Giờ đây, EU đang tìm cách “mượn chính chiến lược của Trung Quốc để đối phó lại”. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen hồi tháng 9 khẳng định: “Tương lai của công nghệ sạch phải được tạo ra ở châu Âu. Nhưng để đạt được điều đó, chúng ta cần bảo đảm rằng các ngành công nghiệp của mình có đủ nguyên liệu và năng lực sản xuất ngay tại đây”.

Theo kế hoạch, Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp sẽ không chỉ yêu cầu các nhà đầu tư nước ngoài chuyển giao công nghệ, mà còn đơn giản hóa quy trình cấp phép cho doanh nghiệp EU, giúp họ triển khai các dự án nhanh hơn trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng tái tạo, pin và bán dẫn.

Động lực của EU đến từ thực tế đáng lo ngại: hàng hóa Trung Quốc đang tràn ngập thị trường châu Âu. Từ xe điện, pin cho đến tấm pin mặt trời, Trung Quốc đều đang chiếm ưu thế nhờ quy mô sản xuất lớn và trợ cấp mạnh mẽ từ chính phủ. Trong khi đó, các tập đoàn công nghiệp châu Âu, đặc biệt tại Đức – đầu tàu kinh tế của khối – đang đối mặt với tăng trưởng èo uột và đầu tư suy giảm.

“Các khoản đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong lĩnh vực pin và công nghệ sạch, cần đi kèm với cam kết chuyển giao công nghệ và nâng cao tay nghề cho lực lượng lao động châu Âu”, ông Victor van Hoorn, Giám đốc tổ chức Cleantech for Europe, nhận định. “Và điều này cần được thống nhất ở cấp EU”.

CẠNH TRANH TRONG NGÀNH XE ĐIỆN VÀ PIN – CHIẾN TRƯỜNG THEN CHỐT

Một trọng tâm của đề xuất là ngành xe điện, nơi châu Âu đang tụt lại phía sau Trung Quốc. Các hãng xe châu Âu như Volkswagen, Stellantis hay Renault vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguồn pin và linh kiện từ Trung Quốc, khiến chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương trước các biến động chính trị hoặc kinh tế.

Theo các nguồn tin, EU sẽ yêu cầu các hãng xe nước ngoài bán tại thị trường châu Âu phải đảm bảo một tỷ lệ nhất định linh kiện, dịch vụ và nhân công được cung ứng tại chỗ. Ngoài ra, các nhà máy do doanh nghiệp nước ngoài sở hữu tại EU có thể bị buộc phải tuyển dụng nhân công châu Âu và chia sẻ công nghệ lõi, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất pin và hệ thống quản lý năng lượng.

Hiện các doanh nghiệp Trung Quốc đã nhanh chóng mở rộng hiện diện tại châu Âu. Hãng xe điện BYD đang xây dựng nhà máy ở Hungary, đồng thời lên kế hoạch tăng sản lượng pin trên toàn châu lục. Trong khi đó, CATL – nhà sản xuất pin hàng đầu Trung Quốc – đã công bố dự án 4 tỷ euro tại Tây Ban Nha, dự kiến tuyển khoảng 2.000 lao động trong liên doanh với Stellantis.

Giới phân tích cho rằng nếu được thông qua, quy định mới sẽ thay đổi cục diện đầu tư giữa EU và Trung Quốc. Trong khi EU có thể giành lại quyền kiểm soát công nghệ, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ phản ứng mạnh, coi đây là hành động mang tính “bảo hộ trá hình”.

Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách tại Brussels cho rằng đây là cách duy nhất để bảo vệ lợi ích chiến lược của châu Âu trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang tái cấu trúc sâu rộng. “Chúng ta không thể để tương lai của ngành công nghiệp sạch – từ pin, xe điện đến vật liệu hiếm – phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất,” một quan chức EU giấu tên nói.

Với kế hoạch mới, châu Âu đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: thời kỳ phụ thuộc công nghệ vào Trung Quốc đã qua, và để duy trì vị thế cạnh tranh toàn cầu, EU sẵn sàng áp dụng chính những công cụ mà Bắc Kinh từng sử dụng để vươn lên.