Dịch vụ công chính quyền 2 cấp: Người dân vẫn phải đi “nhiều cửa” thay vì “một cửa”

Theo “Nghiên cứu đánh giá nhanh về cung ứng dịch vụ công trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp”, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ góp phần tinh gọn bộ máy hành chính và nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công. Bên cạnh đó, các kết quả nghiên cứu cũng phản ánh những trải nghiệm ban đầu trong quá trình triển khai mô hình, đồng thời nhận diện những vấn đề trọng tâm cần ưu tiên trong giai đoạn 2026–2031.

Đây là nghiên cứu do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (HCMA) và Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong (MDRI) phối hợp thực hiện từ tháng 1 đến tháng 3/2026, với nguồn kinh phí tài trợ của Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT), Đại sứ quán Ireland và UNDP tại Việt Nam. Kết quả khảo sát được thực hiện trên toàn quốc với gần 5.000 người dân, cùng các nghiên cứu điển hình được thực hiện tại hai tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên.

NGƯỜI DÂN ỦNG HỘ CẢI CÁCH NHƯNG TRẢI NGHIỆM THỰC TẾ CÒN VƯỚNG MẮC

Kết quả khảo sát cho thấy đa số người dân ủng hộ việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, coi đây là bước đi cần thiết nhằm tinh gọn bộ máy hành chính, xóa bỏ tầng nấc trung gian và nâng cao hiệu quả phục vụ.

Tuy nhiên, quá trình triển khai bước đầu cũng bộc lộ nhiều khó khăn trong thực tiễn, nhất là tại cấp xã khi phải tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ mới sau sắp xếp bộ máy.

Nghiên cứu ghi nhận, với các thủ tục hành chính do chính quyền cấp xã xử lý, nhiều người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, tới nhiều “cửa” hay gặp nhiều cán bộ khác nhau mới hoàn thành được thủ tục, thay vì được giải quyết theo đúng tinh thần “một cửa”.

Thực trạng này phản ánh khoảng cách giữa mục tiêu cải cách và trải nghiệm thực tế của người dân, đồng thời cho thấy áp lực lớn đang đặt lên đội ngũ công chức cơ sở trong giai đoạn chuyển tiếp.

Phát biểu tại tọa đàm công bố nghiên cứu, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh: “Một hệ thống tốt không phải là hệ thống không bao giờ có vướng mắc, mà là hệ thống phát hiện sớm các vướng mắc, phản ứng nhanh, sửa sai kịp thời và không để người dân phải gánh chi phí vì sự thiếu đồng bộ. Dịch vụ công tốt không phải chỉ là dịch vụ đúng quy trình mà là dịch vụ tạo ra kết quả ổn định, đáng tin cậy, dễ tiếp cận và làm cho người dân hài lòng”.

Theo các chuyên gia, trải nghiệm chưa tích cực của một bộ phận người dân cho thấy cần tiếp tục nâng cao năng lực phục vụ, năng lực phản hồi nhanh cũng như tinh thần hỗ trợ của đội ngũ công chức cấp cơ sở nhằm cải thiện hiệu quả cung ứng dịch vụ hành chính công.

CHÍNH QUYỀN SỐ CÒN NHIỀU RÀO CẢN VỀ TRẢI NGHIỆM VÀ TÍNH BAO TRÙM

Bên cạnh các dịch vụ hành chính trực tiếp, nghiên cứu cũng cho thấy những thách thức đáng kể trong quá trình mở rộng dịch vụ công trực tuyến.

Khảo sát về việc tiếp cận Cổng Dịch vụ công quốc gia cho thấy gần 22% số người được hỏi đã sử dụng nền tảng này kể từ ngày 1/7/2025 – thời điểm hợp nhất 63 cổng dịch vụ công cấp tỉnh. Tuy nhiên, vẫn còn tới 27% người dùng phản ánh gặp khó khăn trong quá trình sử dụng, trong khi 34% bày tỏ lo ngại liên quan đến bảo mật dữ liệu cá nhân.

Kết quả này cho thấy chuyển đổi số trong lĩnh vực hành chính công không chỉ là bài toán công nghệ mà còn liên quan tới trải nghiệm người dùng và niềm tin đối với hệ thống số.

Đặc biệt, nghiên cứu nhấn mạnh tính cấp thiết của việc nâng cao tính bao trùm của dịch vụ công số khi chỉ có 6,4% người khuyết tật cho biết đã sử dụng Cổng Dịch vụ công quốc gia kể từ khi hợp nhất hệ thống.

Theo các chuyên gia, điều này cho thấy cần kết hợp linh hoạt giữa dịch vụ công trực tuyến và các cơ chế hỗ trợ trực tiếp nhằm bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam nhận định: “Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Việt Nam mang tầm nhìn chiến lược, thể hiện cam kết mạnh mẽ của đất nước đối với công cuộc cải cách quản trị quốc gia. Đây không chỉ đơn thuần là việc sắp xếp bộ máy hành chính mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển con người bền vững”.

Theo bà Ramla Khalidi, cốt lõi của cải cách là đưa chính quyền đến gần dân hơn, nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ ngay từ cấp cơ sở, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt, thích ứng nhanh và khả năng đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế.

CẢI CÁCH BỘ MÁY CẦN ĐI CÙNG NÂNG CẤP NĂNG LỰC CƠ SỞ

Không chỉ ở lĩnh vực hành chính công, nghiên cứu cũng ghi nhận những thách thức trong các dịch vụ công thiết yếu như y tế và giáo dục.

Trong lĩnh vực y tế, nhiều người dân vẫn lựa chọn vượt tuyến lên bệnh viện công cấp tỉnh thay vì sử dụng dịch vụ tại trung tâm y tế khu vực hoặc trạm y tế cấp xã do lo ngại về chất lượng dịch vụ.

Đối với giáo dục tiểu học công lập, tình trạng lớp học quá tải và thiếu hạ tầng hỗ trợ học sinh khuyết tật tiếp tục là những vấn đề nổi cộm cần sớm được giải quyết.

Bà Deirdre Ní Fhallúin, Đại sứ Ireland tại Việt Nam cho rằng việc nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công đóng vai trò then chốt trong quá trình hiện thực hóa các mục tiêu phát triển quốc gia của Việt Nam.

“Tiếng nói và sự tham gia của mọi người dân có ý nghĩa quan trọng tương tự. Chúng tôi tin tưởng rằng các cơ chế đánh giá và bảo đảm chất lượng chặt chẽ là rất cần thiết để phản ánh một cách khách quan, tin cậy diện mạo của nền quản trị công địa phương”, bà nhấn mạnh.

Trong khi đó, bà Gillian Bird, Đại sứ Australia tại Việt Nam đánh giá nghiên cứu đã cung cấp những góc nhìn khách quan dựa trên bằng chứng khoa học để hỗ trợ quá trình thực thi chính sách.

Theo nghiên cứu điển hình tại Bắc Ninh và Hưng Yên, để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả, cần bảo đảm sự đồng bộ giữa cơ chế, chính sách, nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và nguồn lực tài chính – ngân sách.

Các chuyên gia nhận định, việc phân cấp, phân quyền chỉ có thể phát huy hiệu quả khi năng lực thực thi của cấp cơ sở được tăng cường tương xứng với thẩm quyền mới, đồng thời tiếp tục đầu tư cho hạ tầng số, nguồn nhân lực công vụ và chất lượng phục vụ người dân ở cấp xã.