Doanh nghiệp công nghệ trở thành mắt xích trong hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia

Chia sẻ tại Hội thảo "Truy xuất nguồn gốc và hộ chiếu sản phẩm số: Từ yêu cầu thị trường đến cơ hội cho ngành công nghệ thông tin", ông Phạm Văn Quân, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Công nghệ Checkee, cho biết trước khi Nghị định 372/2026/NĐ-CP được ban hành, Việt Nam đã có Nghị định 13/2022/NĐ-CP và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2025. Tuy nhiên, hoạt động truy xuất nguồn gốc trên thị trường vẫn còn phân tán, thiếu đồng bộ.

DOANH NGHIỆP CÔNG NGHỆ ĐƯỢC XÁC ĐỊNH VAI TRÒ TRONG HỆ THỐNG QUỐC GIA

Đến nay, khung pháp lý cho hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia đã dần được định hình với hai cấu phần quan trọng. Thứ nhất là Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia, do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý, vận hành và duy trì. Thứ hai là Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, trong đó hoạt động truy xuất được thực hiện thông qua mã định danh sản phẩm, hàng hóa.

Giải thích về điều này, ông Quân cho biết: “Tương tự việc mỗi công dân được định danh điện tử trên VNeID, mỗi sản phẩm, hàng hóa sẽ được gắn một mã định danh riêng trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa”.

Theo ông, hai cấu phần được xây dựng nhằm kết nối, chia sẻ dữ liệu, phục vụ doanh nghiệp thực hiện định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Mục tiêu hướng tới là doanh nghiệp chỉ cần kết nối một lần để sử dụng các chức năng này.

Theo ông Quân, Nghị định 372/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 29/9/2026, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, thể hiện định hướng thúc đẩy hoạt động truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa của Chính phủ. Đáng chú ý, lần đầu tiên, Nghị định đưa ra khái niệm nền tảng định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa trong không gian số. Theo đó, dữ liệu được chuẩn hóa thông qua các công nghệ phi tập trung; thông tin định danh sản phẩm, hàng hóa được xác thực, lưu trữ trên nền tảng của doanh nghiệp, đồng thời kết nối và chia sẻ trên môi trường số.

Một trong những thay đổi đáng chú ý của Nghị định 372/2026/NĐ-CP, theo ông Quân, là việc chính thức ghi nhận vai trò của doanh nghiệp cung cấp giải pháp công nghệ trong hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia. Các doanh nghiệp này được xác định là đơn vị cấp ba, có chức năng kết nối với nền tảng quốc gia, đồng thời tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh triển khai giải pháp.

“Đây là bước tiến so với giai đoạn trước, khi hoạt động của các doanh nghiệp cung cấp giải pháp chủ yếu mang tính khuyến khích, chưa có sự định danh rõ ràng trong hệ thống. Với quy định mới, các đơn vị công nghệ có cơ sở để hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa mã định danh, dữ liệu, kết nối API với nền tảng quốc gia và chia sẻ dữ liệu, thay vì mỗi doanh nghiệp phải tự thực hiện kết nối trực tiếp”, ông Quân nói.

Việc hình thành hệ thống kết nối và xác định rõ hơn vai trò của các đơn vị cung cấp giải pháp được kỳ vọng giúp doanh nghiệp sản xuất giảm chi phí vận hành, chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu của thị trường quốc tế về hộ chiếu số sản phẩm và nhãn điện tử.

BA MÔ HÌNH TRIỂN KHAI TRUY XUẤT NGUỒN GỐC

Từ thực tiễn triển khai, ông Phạm Văn Quân đề xuất chia mô hình truy xuất nguồn gốc thành ba nhóm, tương ứng với quy mô và hiện trạng hệ thống quản lý của doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ, phương án phù hợp là sử dụng các nền tảng, giải pháp có sẵn, tương tự cách doanh nghiệp đang sử dụng dịch vụ hóa đơn điện tử.

Theo ông Quân, giải pháp được lựa chọn cần đáp ứng ba yêu cầu. Thứ nhất, nhà cung cấp đã kết nối với cổng truy xuất quốc gia. Thứ hai, hệ thống có khả năng lưu trữ tối thiểu 10 trường thông tin theo tiêu chuẩn, trong thời hạn 12 tháng sau khi sản phẩm hết hạn sử dụng đối với hàng hóa có hạn sử dụng và 5 năm đối với hàng hóa không có hạn sử dụng. Thứ ba, hệ thống phải có khả năng chia sẻ dữ liệu với cổng quốc gia.

Trên nền tảng dữ liệu truy xuất đã có, doanh nghiệp có thể mở rộng sang nhãn điện tử, bổ sung thông tin để từng bước phát triển thành hộ chiếu số sản phẩm.

Với doanh nghiệp vừa và lớn đã có hệ thống quản lý nội bộ, trọng tâm không phải là đầu tư xây dựng lại toàn bộ hệ thống mà là chuẩn hóa mã định danh và kết nối với cổng quốc gia. Các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ có thể hỗ trợ kết nối API, kế thừa dữ liệu sẵn có và chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc gia, quốc tế.

Để minh họa yêu cầu về dữ liệu, ông Quân ví các sự kiện trọng yếu trong chuỗi cung ứng như những nhịp cầu liên tiếp. Mỗi khâu cần được ghi nhận đầy đủ để khi xảy ra sự cố hoặc phải thu hồi sản phẩm, doanh nghiệp có thể truy ngược toàn bộ hành trình. Nếu thiếu dữ liệu ở một khâu, khả năng truy xuất trên toàn chuỗi sẽ bị gián đoạn.

Trong khi đó, với doanh nghiệp lớn chưa có hệ thống quản lý, yêu cầu đầu tư sẽ đồng bộ hơn, bao gồm phần mềm quản lý nội bộ, hệ thống phân phối, kho hàng, thiết bị IoT và các hệ thống phục vụ chuẩn hóa, kết nối mã định danh, dữ liệu.

Theo đại diện Checkee, việc xác định đúng mô hình ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn phương án triển khai phù hợp với quy mô và hiện trạng hoạt động, đồng thời tiết kiệm chi phí đầu tư.