Cuộc chiến công nghệ: Trung Quốc chọn hướng “AI+” – Từ siêu mô hình đến ứng dụng thực tế

Theo South China Morning Post, cuộc chiến giành vị thế thống trị trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước sang giai đoạn mới – nơi “người thắng” không chỉ là bên sở hữu mô hình ngôn ngữ mạnh nhất, mà là bên kiểm soát được toàn bộ chuỗi giá trị AI, từ phần cứng, phần mềm đến ứng dụng thực tế.

CUỘC ĐUA AI KHÔNG CÒN GIỚI HẠN Ở MÔ HÌNH NGÔN NGỮ LỚN

Tại Hội nghị Apsara của Tập đoàn Alibaba tổ chức ở Hàng Châu vào ngày 24/9 vừa qua, Giám đốc điều hành Eddie Wu Yongming – người vốn kín tiếng với truyền thông – đã khiến giới công nghệ bất ngờ khi công bố lộ trình phát triển AI đầy tham vọng của tập đoàn.

Ông Wu khẳng định mục tiêu của Alibaba là tiến tới “trí tuệ siêu nhân tạo” (ASI) – giai đoạn mà các mô hình nguồn mở Qwen cùng dịch vụ đám mây của công ty sẽ trở thành hạ tầng phần mềm và tính toán của tương lai. “Alibaba sẽ trở thành nhà cung cấp dịch vụ AI toàn diện hàng đầu thế giới,” ông nhấn mạnh.

Điều này không chỉ đánh dấu một bước ngoặt chiến lược cho Alibaba mà còn phản ánh cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các tập đoàn công nghệ Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực AI – một ngành đang thu hút lượng vốn đầu tư kỷ lục và được xem là yếu tố định hình trật tự kinh tế – chính trị mới toàn cầu. Ngay sau bài phát biểu, cổ phiếu Alibaba tăng lên mức cao nhất trong 4 năm tại sàn Hồng Kông.

Một ngày sau đó, nhà sáng lập Nvidia Jensen Huang nhắc lại phát biểu của ông Wu trong một podcast, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đầu tư quy mô lớn vào AI. Nvidia đang rót tới 100 tỷ USD vào OpenAI và dự đoán công ty này có thể trở thành “doanh nghiệp hyperscale trị giá hàng nghìn tỷ USD” nhờ danh mục sản phẩm ngày càng mở rộng.

Theo chuyên gia Kyle Chan, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Princeton, cuộc đua AI không còn giới hạn ở mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), mà đã mở rộng lên toàn bộ chuỗi giá trị – từ phần cứng, thuật toán cho đến các ứng dụng hạ nguồn. Ông nhận định: “Chỉ trong một thế giới mà mục tiêu là đạt được AGI, Mỹ mới chiếm ưu thế vượt trội. Nhưng đó không phải thế giới mà chúng ta đang sống.”

Các ước tính cho thấy, các tập đoàn công nghệ Mỹ và Trung Quốc sẽ chi tổng cộng hơn 400 tỷ USD cho hạ tầng AI trong năm nay – tương đương GDP của Romania. Đây không chỉ là cuộc chiến giữa hai quốc gia, mà là giữa những “hyperscalers” – các siêu tập đoàn sở hữu năng lực toàn diện trong cả phần cứng lẫn phần mềm.

Tại Mỹ, ba “ông lớn” Amazon Web Services, Microsoft Azure và Google hiện chiếm khoảng 63% thị phần đám mây toàn cầu (900 tỷ USD). Ở Trung Quốc, Alibaba Cloud dẫn đầu với 36% thị phần, bỏ xa các đối thủ trong nước như Huawei Cloud, Baidu AI Cloud và ByteDance Cloud.

Ông Wu cho biết Alibaba sẽ tăng thêm chi tiêu cho hạ tầng AI ngoài khoản đầu tư 53 tỷ USD đã công bố trước đó, với kế hoạch mở rộng mạnh ra nước ngoài – bao gồm việc xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Brazil, Pháp và Hà Lan. “Nhu cầu quốc tế đã vượt xa tốc độ tăng trưởng trong nước,” ông nói.

Song, về quy mô đầu tư, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn thua xa Mỹ. Tổng chi tiêu ba năm của Alibaba chưa bằng một năm ngân sách của bất kỳ hyperscaler Mỹ nào. Trong khi đó, OpenAI đã đạt định giá 500 tỷ USD, Anthropic 183 tỷ USD – so với mức chỉ vài tỷ USD của các startup AI hàng đầu Trung Quốc như Moonshot AI (3,3 tỷ) hay Z.ai (5,6 tỷ).

TRUNG QUỐC CHỌN HƯỚNG “AI+” – TỪ SIÊU MÔ HÌNH ĐẾN ỨNG DỤNG THỰC TẾ

Dù kém về vốn và định giá, giới chuyên gia cho rằng Trung Quốc không hề tụt lại trong cuộc đua AI, mà đang theo đuổi một chiến lược khác biệt.

Theo ông Chan, trong khi các nhà lãnh đạo Thung lũng Silicon tập trung vào việc “đạt được AGI trước Trung Quốc”, thì Bắc Kinh coi AI như một hạ tầng tương tự Internet – công cụ để nâng cao năng suất và thúc đẩy chuyển đổi trong các ngành công nghiệp hiện hữu.

Chủ tịch Alibaba Joe Tsai cũng đồng quan điểm: “Người chiến thắng trong AI không phải là ai tạo ra mô hình mạnh nhất, mà là ai có thể triển khai và ứng dụng nhanh nhất”. Ông nhấn mạnh, Trung Quốc đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc phổ cập AI tới các doanh nghiệp và người dân.

Chiến lược “AI Plus” của Trung Quốc thể hiện rõ điều này. Chính phủ Trung Quốc đang tập trung tích hợp AI vào lĩnh vực công nghiệp, sản xuất và robot – những lĩnh vực mà nước này vốn đã có thế mạnh.

Theo Liên đoàn Robot Quốc tế, Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về số lượng robot công nghiệp đang hoạt động – hơn 2 triệu đơn vị. Các startup như AgiBot (Thượng Hải) hay Unitree Robotics (Hàng Châu) đã nhận đơn hàng lớn từ doanh nghiệp nhà nước.

Tháng 3/2025, Bắc Kinh chính thức đưa “trí tuệ hiện thân (embodied intelligence)” – AI tích hợp trong máy móc vật lý – vào danh mục các ngành công nghiệp tương lai trọng điểm, đồng thời ban hành kế hoạch khuyến khích ứng dụng robot trong sản xuất, hàng không, logistics…

Theo hãng tư vấn IT Juzi, gần một nửa lượng vốn đầu tư AI tại Trung Quốc năm nay đổ vào lĩnh vực này.

Các nhà đầu tư Mỹ cũng thừa nhận lợi thế của Trung Quốc. Trong một bài viết gần đây, Martin Casado và Anne Neuberger của quỹ Andreessen Horowitz cho rằng: “Trung Quốc đang vượt lên trong phần ‘sức mạnh cứng’ của AI – tức robot. Khi trí tuệ được nhúng vào thế giới vật lý, từ sản xuất đến quốc phòng, quốc gia đặt cược mạnh nhất cho tương lai này chính là Trung Quốc”.

Những dấu hiệu cho thấy Mỹ bắt đầu nhận ra tầm quan trọng của AI trong công nghệ cứng. OpenAI đã tái lập đội robot và hợp tác với startup lái xe tự động Applied Intuition. Tuy nhiên, không một hãng robot công nghiệp lớn nào trên thế giới – như ABB, Fanuc, Kuka hay Yaskawa – có trụ sở tại Mỹ.

SỨC MẠNH CỦA HỆ SINH THÁI MỞ VÀ GIẤC MƠ TỰ CHỦ AI CỦA TRUNG QUỐC

Theo nhà phân tích Poe Zhao (Hello China Tech), thị trường AI của Mỹ và Trung Quốc ngày càng vận hành song song, không cạnh tranh trực diện.

“Thị trường Trung Quốc khổng lồ đến mức không thể có một Amazon thứ hai. Alibaba, Huawei, Baidu hay ByteDance đều tìm được phân khúc riêng”, ông nói.

Một khía cạnh đáng chú ý khác là trình độ của các mô hình nguồn mở Trung Quốc. Các mô hình như Qwen (Alibaba), DeepSeek, hay Meituan AI đang vươn lên dẫn đầu các bảng xếp hạng toàn cầu về tạo ảnh và video, với hiệu suất tương đương mô hình Mỹ nhưng chi phí huấn luyện chỉ bằng một phần nhỏ.

Theo báo cáo của Viện Tiêu chuẩn và Đổi mới AI (NIST) thuộc Bộ Thương mại Mỹ, lượng tải xuống các mô hình từ DeepSeek và Alibaba trên nền tảng Hugging Face đã tăng lần lượt 1.000% và 135% kể từ đầu năm. Điều này cho thấy hệ sinh thái mở của Trung Quốc đang lan tỏa nhanh trên phạm vi toàn cầu.

Trong khi đó, Mỹ lại gặp khó khăn. Meta – công ty từng dẫn đầu nguồn mở với Llama – đã tạm dừng phát hành mô hình mở mới, khiến chính phủ Mỹ phải kêu gọi phát triển “AI mở do Mỹ dẫn dắt”. OpenAI cũng vừa tung ra mô hình mở đầu tiên sau 6 năm để đáp lại lời kêu gọi này, nhưng giới chuyên gia cho rằng khoảng cách với Trung Quốc đã quá xa.

Nhà nghiên cứu Nathan Lambert nhận xét: “Chỉ riêng Qwen đã gần như tương đương toàn bộ hệ sinh thái mô hình mở của Mỹ hiện nay”.

Điều đáng nói, hệ sinh thái này của Trung Quốc không chỉ dựa vào các tập đoàn lớn, mà còn lan rộng tới các công ty ngoài ngành công nghệ, như Meituan (giao đồ ăn) hay Ant Group (fintech), công ty vừa công bố mô hình AI 1.000 tỷ tham số.

Song song đó, một chuỗi tự cường AI nội địa đang hình thành, xoay quanh liên minh Huawei – DeepSeek. Khi DeepSeek giới thiệu ngôn ngữ lập trình mới TileLang, các hãng chip Trung Quốc như Hygon và Cambricon ngay lập tức công bố hỗ trợ. Chuyên gia Poe Zhao nhận định: “Sự đồng bộ này thể hiện chiến lược rõ ràng nhằm xây dựng một hệ sinh thái AI hoàn toàn tự chủ, tách khỏi ảnh hưởng của Nvidia”.