Hàng trăm nhân sự AI hợp đồng của Google bị sa thải

Hơn 200 nhân viên hợp đồng tham gia vào quá trình đánh giá và cải thiện các sản phẩm trí tuệ nhân tạo (AI) của Google, bao gồm chatbot Gemini và công cụ tổng hợp kết quả tìm kiếm AI Overviews, đã bị cho nghỉ việc mà không hề được báo trước. Đây là diễn biến mới nhất trong cuộc xung đột đang leo thang về mức lương và điều kiện làm việc mà những người lao động này đã nhiều lần lên tiếng phản đối.

CÔNG VIỆC BẤP BÊNH CỦA NHỮNG LAO ĐỘNG "ĐÁNH GIÁ AI"

Trong vài năm qua, Google đã thuê ngoài công việc “đánh giá AI” — bao gồm đọc, sửa, hoặc viết lại phản hồi của chatbot Gemini để khiến chúng trở nên tự nhiên, chính xác và “thông minh” hơn — cho hàng nghìn nhân viên hợp đồng thông qua công ty GlobalLogic (thuộc sở hữu của tập đoàn Hitachi) và một số công ty gia công khác.

Đa số những người làm việc cho GlobalLogic là người Mỹ, xử lý nội dung tiếng Anh. Giống như các nhóm kiểm duyệt nội dung trên mạng xã hội, họ sử dụng chuyên môn và kỹ năng của mình để hướng dẫn chatbot và các công cụ AI khác, trong đó có AI Overviews, phản hồi đúng đắn về đủ loại chủ đề.

Andrew Lauzon, một siêu đánh giá viên gia nhập GlobalLogic từ tháng 3/2024, cho biết anh đã bất ngờ nhận được email thông báo chấm dứt hợp đồng vào ngày 15/8. Khi hỏi lý do, anh chỉ nhận được câu trả lời mơ hồ là “dự án đang thu hẹp quy mô”.

“Chúng tôi không thể cảm thấy an toàn khi biết rằng mình có thể bị cho nghỉ bất cứ lúc nào”, Lauzon nói. Ông cũng tiết lộ rằng từ đầu năm 2024, GlobalLogic đã liên tục tiến hành nhiều đợt cắt giảm nhân sự. Theo trang WIRED, công ty đang dùng chính dữ liệu do các đánh giá viên con người tạo ra để huấn luyện hệ thống AI có khả năng tự động đánh giá - về lâu dài có thể thay thế chính những người đang đào tạo chúng.

Song song với việc sa thải, GlobalLogic lại tiếp tục tuyển dụng mới. Tháng 7 vừa qua, công ty bắt buộc các nhân viên ở Austin (Texas) phải quay lại làm việc tại văn phòng, khiến nhiều người gặp khó khăn vì không đủ điều kiện tài chính để đi lại, hoặc vướng bận trách nhiệm chăm sóc người thân, hoặc gặp trở ngại về sức khỏe.

Những lao động hợp đồng này cho biết họ đang bị trả lương thấp hơn đáng kể so với mức độ quan trọng của công việc, không được đảm bảo an toàn việc làm và phải làm việc trong điều kiện thiếu công bằng. Một số người từng cố gắng thành lập công đoàn để đòi hỏi quyền lợi nhưng bị ngăn cản, và hiện hai người đã nộp đơn khiếu nại lên Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRB) với cáo buộc bị sa thải vì đấu tranh cho minh bạch tiền lương và quyền lợi.

Ricardo Levario, một giáo viên từ Texas, là một trong những người đầu tiên được GlobalLogic tuyển vào nhóm “siêu đánh giá viên” từ mùa xuân 2023, khi Google thử nghiệm tích hợp AI tạo nội dung vào kết quả tìm kiếm (lúc đó gọi là Search Generative Experience, nay đổi tên thành AI Overviews).

Công việc của ông là đánh giá độ chính xác và chất lượng của các bản tóm tắt AI, sau đó chỉnh sửa lại cho sát với nguồn thông tin. Levario kể rằng chương trình này từng rất thành công, và Google đã yêu cầu GlobalLogic mở rộng quy mô với tốc độ “mỗi tuần tuyển 20 người mới”, cuối cùng tổng cộng lên đến khoảng 2.000 người.

Tuy nhiên, rắc rối xuất hiện khi GlobalLogic bắt đầu thuê thêm lao động qua các công ty trung gian. Trong khi nhân viên trực tiếp của GlobalLogic nhận 28–32 USD/giờ, thì nhóm được thuê qua bên thứ ba chỉ nhận 18–22 USD/giờ cho cùng một khối lượng công việc.

Ngoài ra, công ty còn duy trì hàng trăm “đánh giá viên tổng quát” (generalist raters) không cần bằng cấp cao, làm các nhiệm vụ đơn giản hơn. Một người trong số này, Alex (tên đã được thay đổi vì lý do riêng tư), cho biết dù đã được kéo vào những dự án “đòi hỏi cao hơn”, cô vẫn không được tăng lương đáng kể và không có quyền lợi nghỉ phép hay bảo hiểm, trong khi khoảng 80% đồng nghiệp vẫn là lao động hợp đồng thời vụ.

“Chúng tôi giống như những người cứu hộ ngoài bãi biển - luôn có mặt để ngăn điều xấu xảy ra”, Alex nói, ví von về vai trò quan trọng của mình trong việc giúp chatbot hoạt động an toàn và chính xác. Tuy nhiên, cô than phiền rằng môi trường làm việc ngày càng căng thẳng, đặc biệt sau khi công ty đặt ra chỉ tiêu hoàn thành mỗi nhiệm vụ trong vòng 5 phút, khiến công việc “từ kích thích trí tuệ trở thành máy móc nhàm chán”. Những ai không đạt được tốc độ này thường bị đe dọa mất việc hoặc mất dự án.

LAO ĐỘNG AI TOÀN CẦU LIÊN KẾT, ĐẤU TRANH CHO ĐIỀU KIỆN LÀM VIỆC VÀ THU NHẬP TỐT HƠN

Cuối năm 2023, một nhóm khoảng 80 người đã lập nhóm WhatsApp mang tên “Super Secret Secondary Location” để thảo luận về cách tổ chức và đòi quyền lợi. Đến mùa xuân 2024, một số đã liên kết với Liên minh Người lao động Alphabet (AWU) nhằm lập một chi nhánh đại diện riêng cho đội ngũ đánh giá viên AI của GlobalLogic. Số thành viên ban đầu là 18 và tăng lên 60 vào tháng 2/2024 sau khi Levario phát động khảo sát về mức lương và điều kiện làm việc.

Theo các nhà nghiên cứu lao động, đây là “kịch bản quen thuộc” ở nhiều công ty gia công trên thế giới: khi người lao động cố gắng liên kết để đòi quyền lợi, họ thường bị trả đũa bằng cách sa thải. Mila Miceli, trưởng nhóm nghiên cứu tại Viện DAIR (một tổ chức hỗ trợ lao động dữ liệu AI toàn cầu), nhận định: “Chúng tôi đã thấy điều tương tự ở nhiều nơi khác, gần như mọi công ty gia công dữ liệu đều phản ứng như vậy khi người lao động muốn tập thể hóa”.

Trên toàn cầu, các lao động AI hợp đồng đang bắt đầu liên kết để đấu tranh cho điều kiện làm việc và thu nhập tốt hơn. Đầu năm nay, một nhóm gán nhãn dữ liệu AI tại Kenya đã thành lập Hiệp hội Người gán nhãn dữ liệu để đòi cải thiện lương, điều kiện lao động và hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Tháng 4, các kiểm duyệt viên nội dung từ Kenya, Thổ Nhĩ Kỳ, Colombia… cũng liên kết lập Liên minh Công đoàn Toàn cầu của Người kiểm duyệt nội dung.