Làn sóng “rời Big Tech”: Các nhà khoa học AI hàng đầu đổ xô lập startup, hút hàng tỷ USD vốn đầu tư

Với lợi thế hiểu rõ công nghệ lõi và những “khoảng trống” chưa được khai thác, các công ty non trẻ này nhanh chóng thu hút hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ USD, mở ra một mặt trận cạnh tranh mới trong hệ sinh thái AI toàn cầu.

LÀN SÓNG RỜI BIG TECH: TỪ PHÒNG THÍ NGHIỆM TỶ USD ĐẾN STARTUP NON TRẺ

Theo hãng tin CNBC, một xu hướng đáng chú ý đang diễn ra trong ngành công nghệ toàn cầu: các nhà nghiên cứu AI hàng đầu đồng loạt rời bỏ những tập đoàn lớn để tự xây dựng công ty riêng. Đây không còn là những trường hợp cá biệt, mà đã trở thành một làn sóng rõ rệt trong bối cảnh AI bước vào giai đoạn bùng nổ đầu tư.

Chỉ trong vài tháng đầu năm 2026, hàng loạt startup AI do cựu nhân sự từ các phòng thí nghiệm hàng đầu sáng lập đã huy động được những khoản vốn khổng lồ. Tiêu biểu, David Silver – cựu nhà nghiên cứu của DeepMind – công bố đã gọi được tới 1,1 tỷ USD cho startup Ineffable Intelligence dù công ty mới chỉ thành lập trong thời gian ngắn. Đây được xem là một trong những vòng gọi vốn seed lớn nhất trong lịch sử lĩnh vực công nghệ.

Không dừng lại ở đó, Tim Rocktäschel – một cựu nhà nghiên cứu khác của DeepMind – cũng được cho là đang huy động tới 1 tỷ USD cho startup Recursive Superintelligence. Trong khi đó, AMI Labs, một công ty mới do Yann LeCun sáng lập sau khi rời vị trí lãnh đạo AI tại Meta, đã gọi được 1 tỷ USD chỉ vài tháng sau khi ra mắt.

Xu hướng này không chỉ giới hạn ở một vài cá nhân nổi bật. Trong năm qua, nhiều cựu nhân sự từ OpenAI, DeepMind, Anthropic hay xAI cũng đã thành lập các startup như Periodic Labs, Ricursive Intelligence hay Humans&, và nhanh chóng thu hút hàng trăm triệu USD từ các quỹ đầu tư mạo hiểm.

Điểm đáng chú ý là các startup này không chỉ mang theo ý tưởng mới, mà còn “kéo” theo cả đội ngũ nhân sự tinh nhuệ từ các công ty cũ. Với nguồn vốn dồi dào, họ sẵn sàng trả mức đãi ngộ cao để thu hút các nhà nghiên cứu hàng đầu, tạo nên một sự dịch chuyển nhân tài quy mô lớn trong ngành AI.

MẶT TRÁI CỦA CÁC PHÒNG THÍ NGHIỆM LỚN TRONG BIG TECH

Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân chính thúc đẩy làn sóng này là sự thay đổi trong ưu tiên của các tập đoàn công nghệ lớn. Khi AI trở thành cuộc đua mang tính sống còn, các công ty buộc phải tập trung vào những hướng đi có thể nhanh chóng tạo ra kết quả thương mại.

Elise Stern, Giám đốc điều hành tại quỹ Eurazeo, nhận định: ‘Khi bạn ở trong một cuộc đua, bạn sẽ phải thu hẹp trọng tâm. Điều đó vô tình tạo ra khoảng trống. Nhiều lĩnh vực nghiên cứu quan trọng như kiến trúc mới, AI tác nhân, khả năng giải thích hay các mô hình chuyên ngành đang bị ưu tiên thấp hơn – không phải vì chúng không quan trọng, mà vì chúng không giúp thắng cuộc đua ngay lập tức”.

Dữ liệu từ Dealroom cho thấy, các quỹ đầu tư mạo hiểm đã rót tới 18,8 tỷ USD vào các startup AI thành lập từ đầu năm 2025. Con số này được dự báo sẽ vượt mức 27,9 tỷ USD của năm trước, phản ánh niềm tin mạnh mẽ của thị trường vào tiềm năng thương mại của các phòng thí nghiệm AI mới.

Alexander Joël-Carbonell, đối tác tại HV Capital, cũng cho rằng áp lực phải chứng minh giá trị thương mại và duy trì tốc độ ra sản phẩm đang khiến các phòng thí nghiệm lớn ngày càng ít không gian cho nghiên cứu khám phá.

“Trong các phòng thí nghiệm nền tảng lớn, áp lực phải đạt hiệu suất benchmark cao và duy trì chu kỳ phát hành nhanh khiến việc theo đuổi những nghiên cứu mang tính đột phá, đặc biệt là ngoài mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), trở nên khó khăn hơn,” ông nhận định.

Chính trong bối cảnh đó, các nhà nghiên cứu nhận ra cơ hội: họ hiểu rõ những gì đang bị “bỏ lại phía sau” trong các tổ chức lớn – và đó chính là nơi startup có thể tạo ra đột phá.

CUỘC CHƠI MỚI CỦA AI: NHỎ NHƯNG NHANH, KHẢ NĂNG TẠO ĐỘT PHÁ

Một điểm chung của các startup AI mới là họ không đi theo lối mòn của các mô hình ngôn ngữ lớn truyền thống, mà tập trung vào những hướng tiếp cận mới.

Ineffable Intelligence, chẳng hạn, đang theo đuổi học tăng cường – phương pháp giúp AI học từ trải nghiệm thay vì chỉ dựa vào dữ liệu văn bản trên internet. Đây cũng là hướng đi được startup Humans& áp dụng, với tham vọng xây dựng các hệ thống AI có khả năng thích nghi tốt hơn với môi trường thực tế.

Trong khi đó, AMI Labs tập trung vào việc phát triển các hệ thống AI có thể học liên tục từ dữ liệu thế giới thực – nhằm giải quyết những hạn chế hiện tại của AI như thiếu khả năng “grounding” (gắn với thực tế), hiểu quan hệ nhân quả và hành vi đáng tin cậy.

Đại diện công ty này cho biết: “AI đã đạt được tiến bộ lớn trong việc tạo nội dung, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc hoạt động ổn định trong môi trường thực tế. Khi AI mở rộng ra các lĩnh vực như công nghiệp, robot hay y tế, những hạn chế này sẽ trở nên ngày càng quan trọng.”

Ở một hướng khác, Ricursive Intelligence – startup do các cựu nhà nghiên cứu từng tham gia dự án AlphaChip sáng lập – đang phát triển công cụ AI hỗ trợ thiết kế chip. Công ty đã huy động 335 triệu USD chỉ trong vài tháng và hướng tới việc trở thành đối tác trung lập cho các nhà sản xuất chip.

Anna Goldie, đồng sáng lập công ty, chia sẻ: “Để các hãng chip tin tưởng giao tài sản trí tuệ quan trọng nhất cho chúng tôi, chúng tôi phải là Thụy Sĩ – một bên trung lập. Điều đó sẽ không thể nếu chúng tôi vẫn ở trong một tập đoàn lớn.”

Không chỉ tập trung vào công nghệ, các startup này còn tận dụng lợi thế linh hoạt và độc lập để tiếp cận khách hàng theo cách mà các “ông lớn” khó làm được. Đồng thời, họ cũng nhanh chóng tái tập hợp các nhóm nghiên cứu cũ, tạo nên những “đội hình trong mơ” với kinh nghiệm dày dạn từ các dự án tiên phong.

Sự trỗi dậy của các startup AI do cựu nhân sự Big Tech sáng lập đang làm thay đổi cục diện ngành công nghệ. Nếu trước đây, các tập đoàn lớn gần như độc quyền về tài nguyên và nhân lực, thì giờ đây, các công ty nhỏ hơn nhưng linh hoạt hơn đang dần trở thành đối trọng đáng gờm.