Nguồn tiền khổng lồ từ quảng cáo đang ‘nuôi lớn’ cơn sốt AI

Trong khi hàng trăm tỷ USD đang được rót vào lĩnh vực này theo mô hình đầu tư đan xen, thậm chí mang tính “tuần hoàn” giữa các công ty công nghệ và nhà sản xuất chip, giới chuyên gia cho rằng nền kinh tế đang bước vào thời kỳ “bong bóng AI”.

Một giáo sư kinh tế tại Harvard ước tính rằng 92% tăng trưởng GDP của Hoa Kỳ trong nửa đầu năm 2025 đến từ việc đầu tư vào AI, theo CNBC.

Nhưng để hiểu đầy đủ về làn sóng đầu tư khổng lồ này, cần nhìn sâu hơn vào mô hình kinh doanh cốt lõi đang vận hành nền kinh tế Internet suốt 25 năm qua – ngành công nghiệp công nghệ quảng cáo (Ad Tech).

NGUỒN TIỀN KHỔNG LỒ PHÍA SAU CƠN SỐT AI

Trong suốt hai thập kỷ rưỡi vừa qua, hạ tầng Internet được thiết kế xoay quanh mục đích tối đa hóa doanh thu quảng cáo. Google, với mô hình quảng cáo tìm kiếm, được xem là mô hình kinh doanh thành công nhất trong lịch sử. Theo ngay sau là Meta, với mô hình quảng cáo dựa trên mức độ tương tác và khả năng đo lường hiệu quả.

Đứng thứ ba trong “bộ ba quyền lực” này là Amazon – hãng thương mại điện tử lớn nhất thế giới, đồng thời cũng là “đế chế quảng cáo” hái ra tiền. Dù doanh thu quảng cáo chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng doanh thu, nhưng đây lại là mảng mang về tỷ suất lợi nhuận cao nhất của Amazon.

Lợi nhuận khổng lồ đã thôi thúc hàng loạt “ông lớn” bán lẻ khác tạo ra phiên bản mạng lưới truyền thông bán lẻ riêng (retail media network): từ Walmart, Kroger cho đến Uber, Uber Eats hay DoorDash – tất cả đều đang kiếm lời đáng kể từ quảng cáo.

Trên thực tế, AI đã len lỏi trong các mô hình quảng cáo này từ lâu, thông qua thuật toán gợi ý và tìm kiếm giúp tối ưu hóa tỷ lệ tương tác, dự đoán hành vi mua hàng và chiếm thêm thị phần trong mọi lĩnh vực thương mại.

Ba công ty có giá trị vốn hóa thị trường hàng nghìn tỷ USD là Google, Meta và Amazon đều đang sống nhờ vào quảng cáo. Và giờ đây, họ đang sử dụng chính lợi nhuận khổng lồ đó để tái đầu tư vào hạ tầng AI với quy mô chưa từng có.

NGUY CƠ TỰ PHÁ VỠ MÔ HÌNH LỢI NHUẬN CỦA CHÍNH MÌNH

Điều trớ trêu hiện nay là trí tuệ nhân tạo cũng có thể trở thành “kẻ hủy diệt” chính những mô hình kinh doanh đang nuôi dưỡng AI. Công nghệ này chắc chắn sẽ thay đổi cách con người tìm kiếm (Google), mua sắm (Amazon) và giải trí (Meta) bằng những trải nghiệm hoàn toàn mới: tìm kiếm không cần click chuột, mua sắm được hỗ trợ bởi AI, và nội dung cá nhân hóa vô hạn.

Nếu AI mang trong mình rủi ro làm lung lay nền tảng lợi nhuận, vậy tại sao các “ông lớn” vẫn là những người đầu tư mạnh nhất?

Câu trả lời nằm ở hai động cơ song song. Thứ nhất, “giấc mơ viễn tưởng” về trí tuệ siêu việt (AGI) – AI có thể làm mọi việc tốt hơn con người, tạo ra giá trị khổng lồ vượt xa mọi chi phí hiện tại. Thứ hai, là sự cấp bách trong việc tự bảo vệ mô hình quảng cáo hàng nghìn tỷ USD trước khi bị người khác phá vỡ.

Đáng chú ý, nghiên cứu khai sinh làn sóng AI hiện tại – “Attention is All You Need” – được viết chủ yếu bởi các nhà nghiên cứu Google. Nhưng chính OpenAI và Microsoft, chứ không phải Google, mới là những cái tên thổi bùng cuộc đua AI toàn cầu. Khác với Google, Meta hay Amazon không phụ thuộc vào hệ sinh thái quảng cáo.

Ông Sam Altman, CEO OpenAI, thậm chí từng nói rằng các nền tảng dùng AI để tối đa hóa doanh thu quảng cáo chính là “những AI sai lệch đầu tiên ở quy mô lớn”. Phát biểu này không chỉ là lời chỉ trích, mà còn cho thấy OpenAI đang nhắm trực diện vào việc làm thay đổi chính mô hình mà Google, Meta và Amazon đang dựa vào.

TƯƠNG LAI CỦA NGÀNH QUẢNG CÁO

Lịch sử có thể không lặp lại, nhưng “cơn sốt AI” hôm nay khiến nhiều người gợi nhớ đến bong bóng dot-com năm 2000. Sự khác biệt là lần này, các doanh nghiệp đang chi tiền cho AI lại là những công ty sinh lợi cao nhất thế giới.

Cho đến nay, chưa có dấu hiệu “rạn nứt” nào trong mô hình quảng cáo đang nuôi dưỡng nguồn lợi nhuận, cũng là nguồn vốn đầu tư của vô số công ty khổng lồ khác - cũng dựa vào quảng cáo dù ít ai nhận ra.

Tuy nhiên, nếu AI thực sự phá vỡ mô hình quảng cáo này, cú sốc với nền kinh tế và thị trường có thể nghiêm trọng hơn nhiều người tưởng. Dẫu vậy, Google, Meta và Amazon vẫn đang ở vị thế tốt nhất để tạo ra mô hình kinh doanh mới. Họ đã sử dụng AI trong nhiều năm để củng cố khả năng sinh lời của quảng cáo, và giờ có thể tiếp tục làm điều tương tự với hướng đi khác.

Nhưng muốn thay đổi căn bản cách con người tìm kiếm, mua sắm và tiêu thụ nội dung, họ sẽ phải xây dựng những nguồn doanh thu hoàn toàn mới, có thể là bớt phụ thuộc vào quảng cáo, để mang lại giá trị thực sự cân bằng hơn.

Bởi có lẽ, khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng AI hiện nay không chỉ nhằm mở ra nguồn thu mới, mà còn để bảo vệ những mô hình lợi nhuận vốn đang chiếm phần lớn giá trị của các công ty đại chúng - nhiều hơn mức mà công chúng nhận ra.