Nhân lực thương mại điện tử: Thiếu “thực chiến”, chưa theo kịp nhu cầu doanh nghiệp

Trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, vấn đề nguồn nhân lực đang nổi lên như một “nút thắt” lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển bền vững của lĩnh vực này.

Tại Hội thảo về nguồn nhân lực cho phát triển thương mại điện tử bền vững mới đây, theo bà Trần Bích Ngọc, Phó Trưởng phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), dù thương mại điện tử Việt Nam đã tăng trưởng nhanh trong giai đoạn 2021–2025, nhưng bước sang giai đoạn 2026–2030, yêu cầu đặt ra không chỉ là tốc độ mà còn là chất lượng, tính an toàn và sự tuân thủ pháp luật – những yếu tố gắn chặt với chất lượng nguồn nhân lực.

KHUNG PHÁP LÝ MỚI VÀ YÊU CẦU NHÂN LỰC CHO GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Trong giai đoạn 2021–2025, mục tiêu phát triển thương mại điện tử của Việt Nam được xác định là “phát triển nhanh”. Tuy nhiên, từ giai đoạn 2026–2030, định hướng đã chuyển sang phát triển bền vững, bảo đảm các giao dịch an toàn, tin cậy và tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật.

Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Thương mại điện tử, trong đó có nhiều quy định mới, chi tiết và mang tính nền tảng đối với hoạt động thương mại điện tử nói chung, cũng như thương mại điện tử xuyên biên giới nói riêng. Luật tập trung hoàn thiện khung pháp lý cho thương mại điện tử, bao gồm quy định về nền tảng, livestream bán hàng, tiếp thị liên kết, trách nhiệm của các bên (người bán, nền tảng, mạng xã hội có chức năng thương mại), và bảo vệ người tiêu dùng.

Luật dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Đây là cơ sở pháp lý rất quan trọng để vừa quản lý, vừa thúc đẩy sự phát triển bền vững của lĩnh vực này trong giai đoạn tới. Những thay đổi trong định hướng và khung pháp lý, đầy đủ và chặt chẽ hơn cho hoạt động thương mại điện tử, đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực của đội ngũ nhân lực tham gia thị trường.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Trần Bích Ngọc cho biết năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào vận hành, quản trị dữ liệu, an toàn thông tin, phân tích dữ liệu, bán hàng đa kênh và tích hợp nền tảng. Tất cả những yếu tố này đều lấy con người làm trung tâm.

“Nguồn nhân lực vì thế trở thành nền tảng then chốt quyết định khả năng phát triển bền vững của thương mại điện tử trong giai đoạn tới”, chuyên gia cho biết

NHU CẦU DOANH NGHIỆP TĂNG NHANH, NGUỒN NHÂN LỰC CÒN THIẾU VÀ YẾU

Qua tổng kết Kế hoạch phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021–2025 và từ các báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tổng hợp thông tin từ các địa phương cũng như kết quả khảo sát thực tế, bức tranh nguồn nhân lực thương mại điện tử đang cho thấy còn dư địa đáng kể để nâng cao chất lượng và hiệu quả.

Trước hết, kỹ năng số của nguồn nhân lực trong doanh nghiệp hiện nay chưa đồng đều. Ở nhiều doanh nghiệp, nhân sự thương mại điện tử vẫn chủ yếu là kiêm nhiệm, chưa được đào tạo bài bản. Năng lực thương mại điện tử giữa các địa phương còn chênh lệch lớn, phản ánh sự phân bổ không đồng đều của nguồn nhân lực.

Trong khi đó, nhu cầu của doanh nghiệp ngày càng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực như vận hành đa kênh, marketing số, logistics, phân tích dữ liệu và tuân thủ các quy định về an toàn thông tin. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng của nguồn nhân lực hiện tại vẫn còn hạn chế, cả về kỹ năng chuyên môn lẫn kinh nghiệm thực tiễn.

Theo bà Trần Bích Ngọc, một trong những điểm yếu lớn nhất là nguồn nhân lực còn thiếu tính “thực chiến”. Nội dung đào tạo ở nhiều cơ sở vẫn nặng về lý thuyết, chưa gắn chặt với môi trường kinh doanh thực tế. Bên cạnh đó, lĩnh vực thương mại điện tử còn thiếu chuẩn đầu ra, thiếu hệ thống vị trí việc làm rõ ràng và thiếu công cụ đo lường, đánh giá cũng như công nhận năng lực. Việc chưa xây dựng được hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả đào tạo, như các KPI cụ thể, cũng khiến doanh nghiệp khó xác định mức độ tiến bộ của nhân sự sau đào tạo.

CHUẨN HÓA NĂNG LỰC VÀ ĐÀO TẠO THỰC TIỄN, THỰC CHIẾN, GẮN VỚI LIÊN KẾT VÙNG

“Bước sang giai đoạn 2026–2030, thách thức đặt ra càng lớn hơn khi công nghệ và nền tảng số thay đổi với tốc độ rất nhanh. Chỉ cách đây khoảng 10 năm, việc sử dụng internet và máy tính đã được coi là phổ cập. Nhưng hiện nay, các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, ChatGPT hay Gemini đã trở thành công cụ quen thuộc trong học tập và làm việc. Nếu không cập nhật kịp thời, chúng ta rất dễ bị tụt hậu”, bà Ngọc cho biết.

Cùng với đó, các rủi ro về gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái và vi phạm dữ liệu cá nhân có xu hướng gia tăng, đặt ra nhu cầu cấp thiết về đội ngũ nhân lực am hiểu pháp luật, có khả năng tuân thủ và triển khai đúng các quy định trong môi trường số.

Đặc biệt, một điểm khác biệt quan trọng là định hướng phát triển thương mại điện tử trong giai đoạn 2026–2030 không chỉ là “phát triển nhanh mà còn là phát triển bền vững và phát triển xanh”. “Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng nguồn nhân lực, cả về chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và nhận thức phát triển bền vững”, đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số nhấn mạnh.

Để giải quyết bài toán này, các nhóm giải pháp trọng tâm trong giai đoạn 2026–2030 đang được cơ quan chức năng đặt ra. Trọng tâm trước hết là chuẩn hóa năng lực theo vị trí việc làm, đào tạo gắn với thực tiễn, có trọng điểm, gắn với liên kết vùng và đào tạo thương mại điện tử xuyên biên giới.

“Về chuẩn hóa năng lực, chúng tôi dự kiến xây dựng các khung năng lực theo nhóm vị trí như vận hành, marketing, logistics, dữ liệu và tuân thủ. Để làm được điều này, rất cần sự phối hợp chặt chẽ của hiệp hội và doanh nghiệp nhằm phản ánh đúng nhu cầu thị trường. Trên cơ sở đó, hệ thống học liệu sẽ được thiết kế theo mô-đun, cập nhật định kỳ, gắn với đánh giá đầu ra. Điều quan trọng là đào tạo đúng, đánh giá đúng và được công nhận đúng”, bà Trần Bích Ngọc nói.

“Thương mại điện tử trong giai đoạn tới không chỉ là giao dịch trực tuyến mà là toàn bộ chuỗi giá trị từ bán hàng, logistics, thanh toán đến chăm sóc khách hàng. Do đó, đào tạo cần bao trùm cả kỹ năng thị trường, vận hành, thanh toán, logistics, truy xuất nguồn gốc, quản trị rủi ro và thương mại điện tử xanh”.