Nỗi lo sợ về bong bóng AI đang trở nên tồi tệ hơn

Trên Phố Wall, cụm từ “bong bóng AI” dường như đang bị né tránh, dù những dấu hiệu của sự hưng phấn quá mức ngày càng rõ rệt. Các ngân hàng, quỹ đầu tư và giới phân tích vẫn lựa chọn cách diễn đạt vòng vo, thay vì thẳng thắn gọi tên nỗi lo đang lơ lửng trên thị trường.

KHI “NGƯỜI TRONG CUỘC” CŨNG LÊN TIẾNG CẢNH BÁO

Theo phân tích của trang Quartz, điều gây chú ý nhất gần đây chính là phát biểu của Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, gương mặt biểu tượng của làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu. Trong một buổi gặp gỡ nhỏ với báo chí, Altman bất ngờ đưa ra nhận định: “Khi bong bóng xảy ra, những người thông minh thường quá phấn khích với một hạt nhân sự thật. Liệu chúng ta đang ở giai đoạn mà nhà đầu tư đã quá hưng phấn với AI không? Tôi cho rằng là có”.

Phát biểu này đến từ một nhà lãnh đạo vốn đang tìm cách huy động vốn với định giá lên tới 500 tỷ USD, vì vậy tác động càng lớn. Nó cũng không phải là nhận định ngẫu hứng. Trước đó, màn ra mắt GPT-5 bị đánh giá là “dưới kỳ vọng” đã làm nhiều nhà đầu tư lung lay niềm tin rằng AI sẽ tiến bước không ngừng.

Nỗi lo về bong bóng AI không chỉ đến từ Altman. Từ năm 2023, nhiều học giả và chuyên gia đã liên tục cảnh báo. Giáo sư Gary Marcus của Đại học New York thường xuyên nhấn mạnh những hạn chế của AI, cho rằng kỳ vọng về năng lực đột phá đang bị thổi phồng.

Torsten Slok – Kinh tế trưởng tại Apollo Global Management – thì so sánh tình hình hiện nay với bong bóng dot-com cuối thập niên 1990. Thậm chí, cựu CEO Google Eric Schmidt, người từng lạc quan về viễn cảnh trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), gần đây cũng có phần thận trọng hơn trong một bài viết trên New York Times.

Các số liệu củng cố thêm cho mối lo này. Nghiên cứu của MIT chỉ ra rằng 95% dự án ứng dụng AI tạo sinh trong doanh nghiệp hiện chưa mang lại lợi nhuận thực sự. Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Slok tính toán rằng định giá của những công ty công nghệ hàng đầu hiện nay thậm chí còn cao hơn thời bong bóng dot-com.

Điểm đặc biệt là khi “người cầm cờ” như Altman thừa nhận có dấu hiệu bong bóng, câu chuyện không còn nằm ở phe hoài nghi nữa, mà trở thành nỗi băn khoăn chung cho toàn bộ thị trường.

BÀI HỌC TỪ NVIDIA: KỶ LỤC DOANH THU, CỔ PHIẾU VẪN GIẢM

Một minh chứng sống động cho tâm lý phức tạp của thị trường chính là trường hợp Nvidia. Trong quý gần nhất, hãng sản xuất chip AI số một thế giới công bố doanh thu kỷ lục 46,7 tỷ USD. Doanh thu mảng trung tâm dữ liệu – chiếm tới 89% tổng doanh thu – tăng 56% lên 41,1 tỷ USD. Với hầu hết các công ty khác, đây sẽ là một “quý trong mơ”.

Thế nhưng, cổ phiếu Nvidia lại giảm gần 3% trong giao dịch ngoài giờ. Nguyên nhân: doanh thu trung tâm dữ liệu thấp hơn kỳ vọng của thị trường trong hai quý liên tiếp, cộng thêm dự báo doanh thu quý tiếp theo 54 tỷ USD dù vượt ước tính, vẫn bị giới phân tích đánh giá là “hơi nhạt nhòa”.

Điều này phản ánh sự giằng co giữa hai luồng tâm lý: một bên say mê trước những con số tăng trưởng vượt trội, một bên lo ngại rằng kỳ vọng đã bị đẩy lên quá cao, đến mức mọi kết quả kỷ lục cũng khó làm thị trường hài lòng.

PHỐ WALL GIỮA LẰN RANH LẠC QUAN VÀ LO NGẠI

Tại Phố Wall, các ngân hàng đầu tư và định chế tài chính đang thực hiện một “điệu nhảy ngôn ngữ” tinh vi. Họ vừa phải giữ giọng điệu lạc quan để hỗ trợ hoạt động tài chính, vừa phải đưa ra những cảnh báo để tránh rủi ro uy tín.

Morgan Stanley ước tính AI có thể mang lại hiệu quả kinh tế gần 1.000 tỷ USD mỗi năm, trong khi Bank of America nói đến “làn sóng đổi mới” sẽ tạo ra bước nhảy năng suất lớn. UBS cũng không phủ nhận tiềm năng, nhưng đồng thời cảnh báo tình trạng “khó tiêu hóa” chi phí hạ tầng AI (capex indigestion), khi các doanh nghiệp phải chi những khoản khổng lồ cho trung tâm dữ liệu nhưng chưa chắc thu hồi vốn trong ngắn hạn.

Thực tế, các ngân hàng đang ở trong thế lưỡng nan. Một mặt, họ là những “cổ động viên” mạnh mẽ nhất của cuộc đua AI, khi tham gia tài trợ, tư vấn và quản lý danh mục đầu tư dày đặc cổ phiếu công nghệ. Mặt khác, họ cũng hiểu rằng nói quá nhiều về rủi ro bong bóng có thể làm lung lay niềm tin của chính khách hàng, đồng nghĩa ảnh hưởng tới lợi ích kinh doanh.

Không chỉ là vấn đề tài chính, sự do dự trong cách dùng từ còn xuất phát từ yếu tố vĩ mô. Theo các số liệu kinh tế Mỹ, chi tiêu cho hạ tầng AI – từ máy chủ, chip, trung tâm dữ liệu – đã đóng góp nhiều hơn cả tiêu dùng hộ gia đình vào tăng trưởng GDP trong vài quý gần đây. Bảy “ông lớn” công nghệ (Magnificent 7) chi tổng cộng 102,5 tỷ USD cho đầu tư vốn trong quý gần nhất, chủ yếu đổ vào AI. Có thể nói, đây là một dạng “kích thích kinh tế” từ khu vực tư nhân, góp phần duy trì sức bật tăng trưởng của Mỹ.

Tình huống này gợi nhớ đến cuối thập niên 1990, khi làn sóng đầu tư ồ ạt vào cáp quang và hạ tầng viễn thông thúc đẩy kinh tế, ngay cả khi định giá cổ phiếu dot-com phi thực tế. Khi bong bóng vỡ, hạ tầng vẫn còn đó và sau này trở thành nền móng cho internet thế hệ mới. Nhưng cái giá phải trả là sự sụp đổ hàng loạt của doanh nghiệp và thiệt hại hàng nghìn tỷ USD.

Câu hỏi đặt ra là liệu AI có đi theo con đường tương tự? Có hai lập luận trái ngược. Những người bi quan cho rằng phần lớn dự án AI hiện chưa chứng minh được hiệu quả kinh tế. Các công ty chi hàng chục tỷ USD cho hạ tầng trong khi lợi nhuận từ ứng dụng còn mơ hồ. Định giá thị trường, vì thế, dựa nhiều vào kỳ vọng thay vì thực tế.

Trong khi đó, "phe lạc quan" phản biện rằng khác với dot-com, các tập đoàn công nghệ hiện tại sở hữu dòng tiền khổng lồ và mô hình kinh doanh đã vững chắc. Họ có đủ tiềm lực tài chính để theo đuổi chiến lược dài hạn, ngay cả khi lợi nhuận từ AI chưa hiện hữu. Đồng thời, tốc độ ứng dụng AI vào nhiều ngành nghề – từ tài chính, y tế, giáo dục đến sản xuất – đang nhanh hơn nhiều so với tốc độ lan tỏa của internet thời kỳ đầu.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng sự thận trọng trong ngôn từ có thể là lựa chọn hợp lý nhất cho Phố Wall: thừa nhận tiềm năng lẫn rủi ro, nhưng chưa vội “gắn nhãn” bong bóng.