Startup công nghệ khí hậu Việt Nam: Thiếu vốn, "khát" nhân sự cấp cao

Theo chuỗi ba Báo cáo Hệ sinh thái Công nghệ Khí hậu Việt Nam mới được công bố, tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực công nghệ khí hậu tại Việt Nam trong năm 2025 đạt 49,86 triệu USD qua 33 thương vụ, giảm 52% so với mức 104,2 triệu USD qua 60 thương vụ của năm 2024.

KHÔNG CÓ THƯƠNG VỤ NÀO ĐẠT MỨC TỪ 350.000 USD ĐẾN 1 TRIỆU USD

Tuy nhiên, mức giảm này chịu ảnh hưởng đáng kể từ một thương vụ có quy mô đột biến trong năm 2024, khi Techcoop nhận khoản đầu tư Series A trị giá 70 triệu USD. Nếu loại trừ các thương vụ lớn nhất của mỗi năm, tổng vốn đầu tư thực tế chỉ giảm 19%, từ 34,2 triệu USD xuống 27,86 triệu USD.

Các báo cáo do New Energy Nexus Việt Nam, SNV Việt Nam, Tổ chức Hỗ trợ Đại học Thế giới Canada (WUSC) và Đại học RMIT Việt Nam thực hiện, với sự hỗ trợ của Swiss EP, tập trung vào ba khía cạnh: dòng vốn đầu tư, nguồn nhân lực và vai trò của nữ giới trong khởi nghiệp công nghệ khí hậu.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là khoảng hụt tài chính giữa các khoản tài trợ không hoàn lại ở giai đoạn đầu và những vòng gọi vốn thương mại có quy mô lớn hơn. Trong năm 2025, không có thương vụ nào được ghi nhận ở mức từ 350.000 USD đến 1 triệu USD, trong khi năm 2024 có 4 thương vụ thuộc nhóm này.

Bà Trần Thị Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia New Energy Nexus Việt Nam, cho biết các nhà đầu tư khẳng định vẫn sẵn sàng cung cấp vốn cho startup khí hậu tại Việt Nam, trong khi các nhà sáng lập cũng có nhu cầu huy động vốn lớn. Tuy nhiên, thực tế không có thương vụ nào trong dải vốn từ 350.000 USD đến 1 triệu USD trong năm 2025.

Bên cạnh quy mô, cơ cấu nguồn vốn cũng có sự thay đổi đáng chú ý. Vốn cổ phần (equity) giảm mạnh, trong khi vốn vay (debt) tăng từ 3 triệu USD lên 20 triệu USD, phần lớn đến từ khoản tín dụng cấp cho CME Solar. Diễn biến này cho thấy vai trò ngày càng lớn của các hình thức tài chính khác nhau trong hệ sinh thái, đồng thời đặt ra yêu cầu đa dạng hóa công cụ vốn để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn đầu và tiếp cận đầu tư thương mại.

Xét theo lĩnh vực, chuyển dịch năng lượng là mảng thu hút vốn nhiều nhất trong năm 2025, với 26,71 triệu USD, tăng 72% so với năm trước. Đây cũng là lĩnh vực duy nhất tiếp cận được cả ba kênh vốn gồm vốn cổ phần, vốn vay và tài trợ không hoàn lại.

THIẾU NHÂN LỰC CHUYÊN SÂU

Không chỉ gặp khó khăn về tài chính, các startup công nghệ khí hậu còn đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân sự có chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn.

Kết quả khảo sát cho thấy 73% doanh nghiệp xếp kỹ năng chuyên môn và kỹ thuật chuyên sâu vào nhóm ba nhu cầu tuyển dụng cấp thiết nhất. Trong khi đó, 50% doanh nghiệp cho biết đây là nhóm nhân sự khó tuyển dụng nhất.

Thực trạng này phản ánh nhu cầu ngày càng lớn đối với đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm, không chỉ am hiểu kỹ thuật mà còn có khả năng kết hợp kiến thức liên ngành để giải quyết những vấn đề trong quá trình phát triển và thương mại hóa công nghệ khí hậu.

Bà Lindsay Umalla, Trưởng bộ phận Năng lượng tại SNV Việt Nam, nhận định tốc độ dòng vốn đầu tư đang nhanh hơn khả năng đáp ứng của lực lượng lao động. Theo bà, để phát triển, các startup công nghệ khí hậu Việt Nam cần thêm nhân sự liên ngành, giàu kinh nghiệm, đồng thời tăng cường kết nối giữa đào tạo, tuyển dụng và tài trợ vốn nhằm hình thành đội ngũ nhân lực nòng cốt cho lĩnh vực này.

CHỈ 1,7% TỔNG VỐN ĐẦU TƯ CHẢY VÀO CÁC DOANH NGHIỆP DO NỮ SÁNG LẬP

Một vấn đề khác được các báo cáo đề cập là sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận vốn giữa doanh nghiệp do nam giới và nữ giới sáng lập.

"Các nhà sáng lập nữ là những người thấm thía khoảng hụt này nhất. Họ dẫn dắt khoảng một phần ba số startup công nghệ khí hậu đang hoạt động tại Việt Nam và thu hút hơn nửa số vốn tài trợ của năm ngoái, nhưng rốt cuộc chỉ nhận được 1,7% tổng vốn đầu tư,” bà Thảo nhấn mạnh.

Bên cạnh khó khăn chung trong việc chuyển tiếp từ nguồn tài trợ sang vốn thương mại, nhóm doanh nghiệp này còn gặp những rào cản liên quan đến tài sản thế chấp và điều kiện tiếp cận các khoản vay.

Bà cho rằng cần phát triển những giải pháp tài chính thay thế, chẳng hạn các khoản vay được thiết kế phù hợp với doanh nghiệp trẻ, hình thức cấp vốn hoàn trả từ doanh thu và cơ chế bảo lãnh không yêu cầu thế chấp bằng bất động sản. Đây là vấn đề đáng lưu ý khi nhiều nữ sáng lập không đứng tên sở hữu đất đai để đáp ứng điều kiện vay vốn ngân hàng.