Thanh toán bằng nhận diện khuôn mặt bùng nổ tại Hàn Quốc

Hàn Quốc – một trong những xã hội không tiền mặt phát triển nhất thế giới – đang chứng kiến sự mở rộng nhanh chóng của các hình thức thanh toán dựa trên nhận diện khuôn mặt, nhờ những bước tiến đáng kể của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ chụp ảnh 3D.

Từ cửa hàng tiện lợi, quán cà phê đến phòng tập thể thao, người tiêu dùng ngày càng quen với việc “trả tiền bằng gương mặt”. Nếu xu hướng này tiếp tục, việc trả tiền chỉ bằng một ánh nhìn có thể sớm trở thành chuẩn mực, không chỉ ở Hàn Quốc mà trên toàn cầu.a

CÔNG NGHỆ AI VÀ 3D ĐƯA FACEPAY VÀO ĐỜI SỐNG HẰNG NGÀY

Theo hãng tin Nikkei, tại một cửa hàng tiện lợi ở Seoul, thay vì rút ví hay chạm điện thoại, khách hàng chỉ cần nhìn vào một thiết bị nhỏ có kích thước tương đương smartphone đặt cạnh quầy thu ngân. Camera tích hợp trên thiết bị sẽ xác nhận danh tính người dùng trong chưa đầy một giây, sau đó thông báo giao dịch đã hoàn tất. Toàn bộ quá trình diễn ra nhanh chóng, không tiếp xúc và không cần bất kỳ thao tác vật lý nào.

Giao dịch này được thực hiện thông qua Facepay – dịch vụ thanh toán bằng nhận diện khuôn mặt do ứng dụng fintech Toss của công ty Viva Republica triển khai từ tháng 9 năm ngoái. Facepay cho phép người dùng liên kết thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ hoặc tài khoản ngân hàng, sau đó thanh toán chỉ bằng việc xác thực sinh trắc học khuôn mặt.

Theo Toss, chỉ sau vài tháng ra mắt, Facepay đã thu hút hơn 1 triệu người dùng, đồng thời được chấp nhận tại khoảng 240.000 điểm kinh doanh trên toàn quốc, bao gồm cửa hàng bán lẻ, quán cà phê, phòng gym và nhiều dịch vụ khác. Ngoài thanh toán, người dùng còn có thể nhận phiếu giảm giá, tích điểm thưởng, tạo thêm động lực cho việc chuyển đổi sang hình thức thanh toán mới.

Sự phát triển của Facepay phản ánh xu hướng rộng lớn hơn: công nghệ nhận diện khuôn mặt đang dần chuyển từ các ứng dụng thử nghiệm hoặc kiểm soát an ninh sang sử dụng thương mại đại trà. Tuy nhiên, việc gắn công nghệ này trực tiếp với thanh toán – lĩnh vực nhạy cảm về tài chính – đòi hỏi tiêu chuẩn bảo mật cao hơn nhiều so với các ứng dụng thông thường. Ông Choi Jun-ho, phụ trách sản phẩm kỹ thuật của Toss, cho biết: “Trong khoảng một giây hoàn tất giao dịch, có rất nhiều lớp công nghệ bảo mật hoạt động đồng thời”. Các giao dịch Facepay được theo dõi liên tục 24/7 thông qua hệ thống phát hiện bất thường, nhằm ngăn chặn gian lận và truy cập trái phép.

Một trong những điểm then chốt giúp Facepay thuyết phục người dùng và cơ quan quản lý là công nghệ “xác thực sự sống” (liveness verification). Công nghệ này không chỉ kiểm tra xem khuôn mặt trước camera có khớp với dữ liệu lưu trữ hay không, mà còn xác nhận đó là khuôn mặt của một con người đang sống thực sự.

Hệ thống có thể phát hiện các cử động rất nhỏ như chớp mắt, thay đổi biểu cảm hoặc chuyển động tự nhiên của khuôn mặt, qua đó loại trừ nguy cơ bị đánh lừa bằng mặt nạ, ảnh chụp, video quay sẵn hoặc thậm chí là deepfake. Toàn bộ dữ liệu nhận diện khuôn mặt được mã hóa và lưu trữ tách biệt, không kết nối trực tiếp với mạng bên ngoài, nhằm giảm thiểu rủi ro rò rỉ thông tin.

ĐỘ CHÍNH XÁC TRÊN 99% VÀ NỀN TẢNG XÃ HỘI KHÔNG TIỀN MẶT

Không chỉ Toss, nhiều tập đoàn công nghệ lớn tại Hàn Quốc cũng đang đẩy mạnh thanh toán bằng nhận diện khuôn mặt. Naver Financial, công ty con phụ trách tài chính của tập đoàn công nghệ Naver, đã triển khai dịch vụ thanh toán tương tự tại các căng-tin trong khuôn viên một số trường đại học ở Seoul từ năm 2024.

Khác với Facepay, hệ thống của Naver Financial tập trung vào việc mã hóa và phân tích đặc điểm khuôn mặt ba chiều (3D) của người dùng. Dữ liệu này được xử lý bằng các mô hình AI học sâu (deep learning) để so sánh khuôn mặt trong lúc thanh toán với khuôn mặt đã đăng ký trước đó.

Theo các nhà phát triển, công nghệ của Naver đạt độ chính xác trên 99%, đồng thời có khả năng hoạt động ổn định ngay cả khi người dùng đeo khẩu trang, đeo kính, thay đổi trang điểm hoặc trong điều kiện ánh sáng khác nhau. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng tại Hàn Quốc – nơi việc đeo khẩu trang từng phổ biến rộng rãi trong và sau đại dịch COVID-19.

Sự bùng nổ của các giải pháp thanh toán bằng sinh trắc học diễn ra trong bối cảnh Hàn Quốc đã gần như trở thành một xã hội không tiền mặt hoàn chỉnh. Theo số liệu năm 2023 của Hiệp hội Thanh toán Nhật Bản, 99% giao dịch tại Hàn Quốc được thực hiện không dùng tiền mặt – mức cao nhất trong số các nền kinh tế lớn.

Tỷ lệ này vượt xa Trung Quốc (83%) và Australia (76%), trong khi Nhật Bản – nền kinh tế phát triển hàng đầu châu Á – mới chỉ đạt khoảng 39%. Khoảng cách đáng kể này cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong thói quen thanh toán và chiến lược chính sách giữa các quốc gia.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi giúp Hàn Quốc đi đầu trong thanh toán không tiền mặt là vai trò chủ động của chính phủ. Từ những năm 1990, chính quyền nước này đã tích cực khuyến khích người dân và doanh nghiệp sử dụng thẻ thanh toán, coi đây là công cụ hiệu quả để giảm gian lận và trốn thuế trong khu vực kinh doanh nhỏ lẻ.

Các ưu đãi về thuế, hoàn tiền, cũng như hạ tầng thanh toán điện tử được đầu tư mạnh mẽ đã tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển của các hình thức thanh toán số ngày nay. Trên nền tảng đó, thanh toán bằng nhận diện khuôn mặt được xem là bước tiến tiếp theo, hướng tới trải nghiệm nhanh hơn, liền mạch hơn và ít phụ thuộc vào thiết bị cá nhân.

Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo sự phổ biến của công nghệ này cũng đặt ra những câu hỏi về quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sự chấp nhận của xã hội trong dài hạn. Các doanh nghiệp công nghệ Hàn Quốc khẳng định họ đang ưu tiên bảo mật và minh bạch, nhưng niềm tin của người dùng vẫn sẽ là yếu tố quyết định tốc độ mở rộng của thanh toán bằng khuôn mặt.