Tiến bộ công nghệ và hợp tác quốc tế: Cơ hội để ngành y tế Việt Nam bứt phá

Thế giới đang phải đối mặt với những thách thức y tế ngày càng phức tạp. Các bệnh truyền nhiễm vẫn âm thầm lan rộng, tình trạng kháng kháng sinh tiếp tục gia tăng, trong khi các bệnh lý thần kinh và khiếm khuyết giác quan ngày càng phổ biến hơn, đặc biệt trong bối cảnh dân số toàn cầu đang già hóa.

NĂM 2025 ĐÁNH DẤU MỘT GIAI ĐOẠN ĐẦY BIẾN ĐỘNG CỦA LĨNH VỰC Y TẾ

Tại Tọa đàm chuyên đề “Các tiến bộ trong phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh” thuộc Tuần lễ VinFuture 2025 ngày 3/12/2025, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học, công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế, cho biết năm 2025 đánh dấu một giai đoạn đầy biến động của lĩnh vực y tế. Nhân loại tiếp tục đối mặt với những thách thức sức khỏe ngày càng gia tăng và phức tạp. Tỷ lệ mắc các bệnh không lây nhiễm như ung thư, tiểu đường và bệnh tim mạch tiếp tục tăng nhanh.

Song song đó, sự tái xuất hiện của các bệnh truyền nhiễm và sự xuất hiện của các bệnh mới nổi đang tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Thậm chí, tình trạng kháng kháng sinh đang tiến gần đến mức báo động, đe dọa đảo ngược nhiều thành tựu y học mà nhân loại đã đạt được trong hàng thế kỷ qua.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có hơn 1,5 tỷ người trên toàn thế giới sống chung với các mức độ khiếm thính khác nhau, trong đó khoảng 430 triệu người bị suy giảm thính lực nặng. Mất thính lực hiện là một trong những dạng khuyết tật giác quan phổ biến và nghiêm trọng nhất trên toàn thế giới.

Giáo sư Ana Belén Elgoyhen, Đại học Buenos Aires, Hội đồng Nghiên cứu Khoa học và Kỹ thuật Quốc gia (Argentina), cho rằng nếu không được phát hiện và can thiệp sớm, tình trạng này có thể dẫn đến chậm phát triển ngôn ngữ, khó khăn trong học tập, suy giảm chất lượng cuộc sống, hạn chế hòa nhập xã hội và kinh tế, đồng thời tạo ra gánh nặng lớn đối với gia đình và hệ thống y tế. Đặc biệt, ở người cao tuổi, mất thính lực đã được chứng minh là một trong những yếu tố chính dẫn đến suy giảm nhận thức và suy giảm chức năng tâm thần.

“Quy mô của vấn đề này rất đáng lo ngại. Dự báo đến năm 2050, nếu không có các biện pháp can thiệp mạnh mẽ, sẽ có khoảng 2,5 tỷ người bị ảnh hưởng bởi suy giảm thính lực”, Giáo sư Ana Belén Elgoyhen cảnh báo.

Theo bà, mất thính lực có rất nhiều nguyên nhân, trong đó nhóm nguyên nhân di truyền chiếm đến khoảng 50%, ngoài ra còn có các yếu tố sinh học như nhiễm trùng hoặc bệnh lý, các yếu tố hành vi như nghe nhạc quá lớn, và các yếu tố môi trường khác.

Tọa đàm cũng có sự chia sẻ của các giáo sư, nhà khoa học hàng đầu thế giới về những biến động, thách thức và cơ hội của lĩnh vực y tế trong kỷ nguyên số. Giáo sư Pascale Cossart, FRS Viện Pasteur Paris (Pháp), đã chia sẻ về tình trạng kháng kháng sinh trên toàn cầu và đang ảnh hưởng lớn ở các nước Nam Á, châu Phi, Úc, châu Á. Đến năm 2050, kháng kháng sinh có thể gây ra tới 1,91 triệu ca tử vong mỗi năm. Tỉ lệ tử vong dự báo sẽ đặc biệt cao ở nhóm người từ 70 tuổi trở lên, chiếm khoảng 70%.

NHIỀU NGHIÊN CỨU ĐỘT PHÁ, THAY ĐỔI CÁCH PHÁT HIỆN VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH

Thách thức đã cho thấy nhu cầu cấp bách đối với những liệu pháp đột phá dựa trên công nghệ sinh học và y học thế hệ mới. Để đạt được những tiến bộ đó, khoa học cần những nền tảng đối thoại rộng mở, những không gian chia sẻ tri thức để thúc đẩy các giải pháp tiên phong cho tương lai của y tế toàn cầu. Tại Tọa đàm, các nhà khoa học hàng đầu thế giới đã giới thiệu nhiều nghiên cứu đột phá đang góp phần thay đổi cách nhân loại phát hiện và điều trị bệnh.

Với phần chia sẻ về “Virus chống ung thư: Triển vọng đột phá của liệu pháp thực khuẩn thể”, giáo sư Chuanbin Mao, Đại học Trung văn Hồng Kông (Trung Quốc), đã giới thiệu liệu pháp phage (thực khuẩn thể) trong chẩn đoán và điều trị bệnh ung thư hiệu quả. Theo phương pháp này, các nhà khoa học sẽ điều chỉnh gene thay đổi protein từ bên ngoài, đưa gene này vào trong phage. Khi phát hiện tế bào ung thư, các phage sẽ sinh sôi từ đó tiêu diệt vi khuẩn.

Giáo sư khẳng định, việc sử dụng phage không chỉ hiệu quả trong điều trị nhiễm khuẩn gây ra bởi vi khuẩn theo thời gian mà còn trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Xa hơn, phương pháp này được kết hợp với liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư để nâng cao hiệu quả của liệu pháp miễn dịch.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung Dũng, Tổng Giám đốc Hệ thống Y tế Vinmec, Chủ tịch Hiệp hội Công nghệ 3D trong Y học Việt Nam, đã chia sẻ về những ứng dụng các kỹ thuật phẫu thuật tiên tiến và công nghệ y học 3D tại Việt Nam.

Theo Giáo sư Trần Trung Dũng, 30% bệnh nhân có chỉ định cắt cụt do ung thư đã từ chối phẫu thuật, nhưng với công nghệ vật liệu in 3D, đặc biệt là khi bệnh viện thiết lập một Trung tâm in 3D, đã chủ động trong sản xuất vật liệu thay thế cho phần xương khuyết thiếu của người bệnh, giảm giá thành sản phẩm, phù hợp điều trị cho nhiều người bệnh.

“Đến nay, đã có nhiều người bệnh ung thư xương đã có thể vận động bình thường sau khi loại bỏ ung thư và thay thế phần xương khuyết thiếu bằng vật liệu in 3D”, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung Dũng cho biết.

KHOA HỌC CẦN SỰ KẾT NỐI ĐỂ KIẾN TẠO GIẢI PHÁP Y TẾ TƯƠNG LAI

Theo Giáo sư Quarraisha Abdool Karim, Giám đốc Trung tâm Chương trình Nghiên cứu AIDS tại Nam Phi, Đại học Columbia (Hoa Kỳ), thế giới đang đứng trước một thời điểm rất đặc biệt của lịch sử y học – khi khoa học đã đưa nhân loại đi từ kỷ nguyên của sự không chắc chắn đến những phát kiến về các phân tử nhỏ có khả năng ứng dụng rộng rãi, giờ đây tiến đến y học chính xác, y tế chính xác dựa trên bản đồ gen người.

Song song với những tiến bộ ấy, Giáo sư Quarraisha Abdool Karim cũng đề cập loạt thách thức lớn. “Biến đổi khí hậu, tốc độ gia tăng của các dịch bệnh và đại dịch, cùng với chiến tranh và xung đột đã khiến hàng triệu người phải rời bỏ quê hương – tạo ra những nhóm dân số dễ tổn thương chưa từng có trong lịch sử. Đại dịch Covid-19 đã nhắc nhở chúng ta rằng bệnh truyền nhiễm không còn là vấn đề riêng của mỗi quốc gia, mà đã trở thành mối đe dọa chung của toàn thế giới”, Giáo sư Quarraisha Abdool Karim chia sẻ.

“Chúng ta cũng chứng kiến sự trỗi dậy của truyền thông xã hội, nơi thông tin sai lệch và xuyên tạc dễ dàng lan rộng, làm mờ ranh giới giữa bằng chứng khoa học và quan điểm chính trị, thậm chí dẫn đến việc khoa học bị chính trị hóa và bị sử dụng như một công cụ gây chia rẽ. Điều này đặt lên vai cộng đồng khoa học trách nhiệm vô cùng lớn – trách nhiệm phải tạo ra tri thức đáng tin cậy, hướng đến mục tiêu cao nhất là khoa học phục vụ nhân loại”.

Theo đó, Giáo sư Quarraisha Abdool Karim cho rằng: “Chúng ta cần một nền khoa học mang tính kết nối thay vì chia rẽ, một nền khoa học xây dựng trên sự tôn trọng và tin tưởng lẫn nhau, nơi các quốc gia và các chuyên ngành hợp lực để nâng cao tri thức vượt xa những gì mỗi cá nhân hay mỗi quốc gia có thể tạo ra”.

Trong bài phát biểu của mình, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Ngô Quang cho rằng sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giữa các quốc gia và các nhóm dân cư ngày càng rõ rệt, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới sáng tạo để xây dựng những giải pháp y tế chính xác, hiệu quả và công bằng hơn.

Theo tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Ngô Quang, song hành với các thách thức là những cơ hội chưa từng có, nhờ sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ gen và vật liệu sinh học trong chẩn đoán và điều trị bệnh. Trong bối cảnh đó, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Ngô Quang cho rằng chủ đề của buổi tọa đàm “Bước tiến trong phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh” mang ý nghĩa thời sự sâu sắc và có tầm chiến lược đối với sự nghiệp chăm sóc sức khỏe toàn cầu cũng như tại Việt Nam.

“Bộ Y tế đánh giá rất cao những nỗ lực và những nội dung được lựa chọn cho tọa đàm năm nay. Từ các liệu pháp trong đối phó với kháng kháng sinh, đến ứng dụng công nghệ in 3D trong phẫu thuật, những đột phá trong nghiên cứu về thính giác hay các xu hướng công nghệ y sinh tiên tiến – tất cả đều là những chủ đề trọng điểm phù hợp với chiến lược công nghệ mà ngành y tế Việt Nam đang ưu tiên tiếp cận và ứng dụng”, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Ngô Quang cho biết. Đồng thời, bác sĩ nhấn mạnh rằng Bộ Y tế Việt Nam xác định khoa học và công nghệ là động lực then chốt để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và tăng cường năng lực hệ thống y tế.