Từng "ngồi chung một thuyền", Sam Altman và Elon Musk giờ là đối thủ trên thị trường nghìn tỷ USD

Cách đây 10 năm, ngày 11/12/2015, OpenAI đã ra đời là một phòng thí nghiệm nghiên cứu phi lợi nhuận, với tuyên bố đầy lý tưởng: phát triển trí tuệ nhân tạo vì lợi ích chung của toàn nhân loại, không bị chi phối bởi áp lực lợi nhuận hay các động cơ thương mại. Dự án khi đó nhận được cam kết tài trợ 1 tỷ USD từ Elon Musk cùng nhiều tên tuổi lớn trong giới công nghệ như Peter Thiel và Reid Hoffman.

TỪ PHÒNG THÍ NGHIỆM PHI LỢI NHUẬN ĐẾN ĐẾ CHẾ AI TRỊ GIÁ HÀNG TRĂM TỶ USD

Thời điểm ấy, trí tuệ nhân tạo vẫn là một lĩnh vực hàn lâm, xa rời đời sống đại chúng. OpenAI hoạt động lặng lẽ trong các văn phòng khiêm tốn tại khu Mission District (San Francisco), tập trung vào nghiên cứu nền tảng, chưa có sản phẩm thương mại đáng kể.

Theo CNBC, mười năm sau, gần như không còn dấu vết nào của tinh thần “phi lợi nhuận thuần túy” ban đầu.

OpenAI hiện là một trong những công ty tăng trưởng nhanh nhất thế giới, với mức định giá trên thị trường tư nhân lên tới 500 tỷ USD – gần như như toàn bộ giá trị này chỉ được tạo ra trong vòng ba năm, kể từ khi ChatGPT ra mắt. Mỗi tuần, hơn 800 triệu người trên toàn cầu sử dụng chatbot này cho học tập, công việc và sáng tạo nội dung.

Không còn là một phòng thí nghiệm nghiên cứu, OpenAI đã trở thành một “động cơ kinh tế” cốt lõi của làn sóng AI toàn cầu, cạnh tranh trực tiếp với Google, Meta, Anthropic và xAI – công ty do chính Elon Musk sáng lập sau khi rời OpenAI.

Sự chuyển dịch đó phản ánh xu hướng chung của ngành: AI không còn dừng ở chatbot văn bản, mà đang mở rộng sang video tạo sinh, các mô hình suy luận phức tạp, AI tác nhân (agentic AI) và các công cụ tùy biến cho doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, cái giá phải trả là cực kỳ đắt đỏ.

Theo các ước tính, OpenAI đang hướng tới một kế hoạch đầu tư hạ tầng AI lên tới 1.400 tỷ USD, chủ yếu cho trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn và chip xử lý hiệu năng cao – một canh bạc chưa từng có tiền lệ trong lịch sử công nghệ.

ALTMAN VÀ MUSK: TỪ ĐỒNG SÁNG LẬP ĐẾN ĐỐI THỦ PHÁP LÝ

Elon Musk – người từng là biểu tượng gắn liền với OpenAI – đã rời công ty từ năm 2018. Khi đó, lý do chính thức được đưa ra là để tránh xung đột lợi ích với Tesla, doanh nghiệp đang đẩy mạnh phát triển AI cho xe tự lái. Nhưng thực tế, mâu thuẫn giữa Musk và Sam Altman đã nhen nhóm từ rất sớm.

Hãng tin CNBC cho biết ngay từ năm 2017, Musk đã bày tỏ sự thất vọng sâu sắc khi OpenAI có dấu hiệu vận hành giống một startup công nghệ hơn là một tổ chức phi lợi nhuận. Trong một email gửi các đồng sáng lập, Musk cảnh báo sẽ “ngừng tài trợ” nếu OpenAI chuyển hướng sang thương mại hóa. Altman khi đó vẫn khẳng định “nhiệt huyết với cấu trúc phi lợi nhuận”, song bất đồng không thể hàn gắn.

Câu chuyện trở nên kịch tính hơn vào năm 2024, khi Musk đệ đơn kiện OpenAI và Sam Altman, cáo buộc công ty đã từ bỏ sứ mệnh ban đầu là phát triển AI “vì lợi ích chung của nhân loại”. Musk cũng chỉ trích mối quan hệ quá chặt chẽ giữa OpenAI và Microsoft – nhà đầu tư chiến lược lớn nhất của công ty.

Không dừng lại ở đó, Musk còn tìm cách ngăn OpenAI chuyển đổi sang mô hình vì lợi nhuận, thậm chí từng đề xuất mua lại phòng thí nghiệm AI này với giá 97,4 tỷ USD.

Đáp lại, OpenAI tuyên bố đã hoàn tất tái cấu trúc vào tháng 10, theo đó tổ chức phi lợi nhuận vẫn nắm quyền kiểm soát, trong khi mảng kinh doanh hoạt động dưới hình thức Public Benefit Corporation (PBC) – công ty vì lợi ích cộng đồng. Đây được xem là nỗ lực dung hòa giữa lý tưởng ban đầu và thực tế thị trường.

Musk không phải người duy nhất rời OpenAI và trở thành đối thủ. Năm 2020, hai anh em Dario và Daniela Amodei rời công ty để sáng lập Anthropic – một trong những đối thủ đáng gờm nhất hiện nay, với định giá có thể lên tới 350 tỷ USD sau vòng gọi vốn mới, được Microsoft và Nvidia hậu thuẫn.

Trong khi đó, Musk xây dựng xAI như một đối trọng trực diện với OpenAI. Công ty này dự kiến hoàn tất vòng gọi vốn 15 tỷ USD trong tháng này, với mức định giá trước đầu tư khoảng 230 tỷ USD.

CANH BẠC NGHÌN TỶ USD VÀ CÂU HỎI LỚN VỀ TƯƠNG LAI AI

Sam Altman đang đặt cược rằng chiến thắng trong cuộc đua AI sẽ thuộc về bên sẵn sàng chi tiêu mạnh tay nhất. OpenAI không che giấu tham vọng trở thành nền tảng AI hạ tầng toàn cầu, chấp nhận đốt tiền trong nhiều năm để giành lợi thế quy mô.

Theo Altman, nhu cầu thị trường hiện nay đủ lớn để biện minh cho các khoản đầu tư “chưa từng có”. Ông tiết lộ OpenAI kỳ vọng doanh thu thường niên đạt 20 tỷ USD vào cuối năm nay và có thể lên tới hàng trăm tỷ USD vào năm 2030.

Chiến lược này đã mang lại lợi ích rõ rệt cho các đối tác hạ tầng. Oracle ký thỏa thuận cung cấp dịch vụ hạ tầng trị giá khoảng 500 tỷ USD cho OpenAI trong vòng 5 năm. Các nhà sản xuất chip như AMD và Broadcom cũng đưa nhu cầu từ OpenAI vào dự báo tăng trưởng dài hạn.

Tuy nhiên, rủi ro ngày càng hiện rõ. Cổ phiếu Oracle gần đây lao dốc 11% sau khi công ty báo cáo doanh thu thấp hơn kỳ vọng, làm dấy lên lo ngại về gánh nặng nợ nần trong cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu AI. Giới phân tích bắt đầu đặt câu hỏi: liệu tất cả những khoản đầu tư khổng lồ này có thực sự “hái quả ngọt”?

Gil Luria, chuyên gia phân tích tại D.A. Davidson, nhận định OpenAI chắc chắn sẽ có vị trí vĩnh viễn trong lịch sử phát triển AI, nhưng vẫn chưa rõ vai trò đó sẽ giống Netscape – kẻ tiên phong bị vượt qua – hay Google – người chiến thắng cuối cùng.

Áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Google liên tục tung ra các phiên bản Gemini mới, Meta đầu tư mạnh cho AI nguồn mở, còn Anthropic chọn chiến lược chi tiêu thận trọng hơn với khoảng 100 tỷ USD cam kết tính toán trong vài năm tới.

Trước bối cảnh đó, Altman đã ban bố tình trạng “code red” nội bộ, ưu tiên cải thiện tốc độ, độ ổn định và tính cá nhân hóa của ChatGPT, đồng thời trì hoãn các dự án quảng cáo, trợ lý cá nhân và AI mua sắm. Mới đây, OpenAI ra mắt ChatGPT-5.2, mô hình suy luận được quảng bá là tốt nhất từ trước đến nay cho nhu cầu công việc chuyên nghiệp, đồng thời ký thỏa thuận nội dung và vốn trị giá 1 tỷ USD với Disney cho Sora – công cụ tạo video bằng AI.

CEO Altman tỏ ra tự tin trước áp lực từ Google, cho rằng tác động của Gemini “nhỏ hơn dự đoán ban đầu”, và kỳ vọng OpenAI sẽ sớm vượt qua giai đoạn báo động đỏ vào đầu năm tới.