AI đang giúp đẩy nhanh điều trị ung thư như thế nào?

Dưới bàn tay thành thạo của bác sĩ ung thư Raj Jena, trí tuệ nhân tạo không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn cứu sống nhiều bệnh nhân. Năm ngoái, vị chuyên gia đang làm việc tại Bệnh viện Addenbrooke ở miền đông nước Anh này đã được bổ nhiệm làm giáo sư lâm sàng đầu tiên của Vương quốc Anh về AI trong xạ trị tại Đại học Cambridge.

Trong chia sẻ với Financial Times, ông Raj Jena cho biết, tuần làm việc của ông không chỉ có việc khám cho bệnh nhân mà còn nghiên cứu các công nghệ có tiềm năng cải thiện việc chăm sóc họ.

Năm 2018, ông Jena đã cùng Microsoft đồng phát triển một công cụ có tên Osairis, giúp đẩy nhanh đáng kể quá trình lập kế hoạch điều trị cho những bệnh nhân có khối u đáp ứng với xạ trị.

Trong tất cả loại ung thư, khoảng 40% bệnh nhân được chữa khỏi sẽ trải qua một hình thức xạ trị nào đó. Tuy nhiên, việc xác định chính xác đường đi của tia xạ, nhằm đảm bảo không gây tổn hại đến các cơ quan và mô khỏe mạnh, đòi hỏi việc điều chỉnh rất tỉ mỉ.

Trước đây, quy trình này phải thực hiện thủ công và có thể mất tới hai giờ. Áp lực công việc lớn khiến nhiều bác sĩ thường phải làm việc thêm ngay cả khi đã về nhà.

Nhờ công cụ Osairis, việc tính toán chỉ mất vài phút, đồng nghĩa với việc “những bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt hoặc ung thư đầu cổ có thể hoàn tất điều trị xạ trị, và hy vọng được chữa khỏi, chỉ trong một nửa thời gian so với trước đây”, ông Jena cho biết.

AI GIÚP GIẢM THỜI GIAN CHỜ ĐỢI ĐIỀU TRỊ

Chương trình Osairis đã được huấn luyện dựa trên hàng nghìn ca điều trị tại bệnh viện, giúp bác sĩ Jena và đồng nghiệp có thể tin tưởng vào độ uy tín. Mô hình này cũng đang được chia sẻ ra toàn cầu.

Những thay đổi nhằm giúp đẩy nhanh quá trình điều trị đóng vai trò vô cùng cần thiết. Dữ liệu sơ bộ mới nhất từ Dịch vụ y tế quốc gia của Anh vào tháng 6 cho thấy, chỉ có 36% bệnh nhân bắt đầu điều trị xạ trị trong vòng 62 ngày kể từ khi phát hiện bệnh, kém xa so với con số mục tiêu 85% của quốc gia này, theo bác sĩ Nicky Thorp, Phó chủ tịch chuyên ngành ung thư lâm sàng tại Royal College of Radiologists.

Thông tin từ chính phủ Anh hồi cuối tháng 5 cho biết, công nghệ AI mới được triển khai ở nước này nằm trong chương trình tài trợ trị giá 15,5 triệu bảng Anh của chính phủ, sẽ giúp giảm thời gian chờ đợi điều trị ung thư. Tiến bộ này có được là nhờ công nghệ giúp bác sĩ định vị tế bào ung thư nhanh hơn 2,5 lần so với việc chỉ có riêng bác sĩ.

Công nghệ này hoạt động bằng cách tự động xem xét ảnh chụp CT hoặc MRI, giúp bác sĩ nhanh chóng phân biệt giữa tế bào ung thư và các cơ quan khỏe mạnh, đồng thời ngăn ngừa tổn thương các cơ quan khỏe mạnh trong quá trình xạ trị.

Bộ trưởng Y tế và chăm sóc xã hội của Anh - bà Victoria Atkins, đánh giá, “đây là một bước đột phá thú vị trong nỗ lực cải thiện chẩn đoán và điều trị ung thư của chúng tôi, và AI đang giúp hệ thống chăm sóc sức khỏe của chúng tôi nhanh hơn, đơn giản hơn và công bằng hơn”.

“Nhờ những đổi mới này, cũng như các biện pháp giúp mọi người cai thuốc lá, và nỗ lực tăng số lượng bác sĩ chuyên khoa ung thư lâm sàng và X quang lên 25% kể từ năm 2019, tôi rất vui mừng khi thấy tỷ lệ sống sót của hầu hết các loại ung thư đang được cải thiện”, bà chia sẻ thêm.

Ngoài Osairis hay công nghệ được tài trợ bởi chính phủ Anh nói trên, các nhà nghiên cứu Cambridge cũng thúc đẩy việc nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào việc điều trị ung thư.

Đại học Cambridge, Bệnh viện Đại học Cambridge cùng GE Healthcare đã hợp tác để phát triển một nền tảng hỗ trợ ra quyết định lâm sàng dựa trên việc tích hợp, tinh chỉnh dữ liệu bệnh nhân ung thư từ nhiều nguồn thành một công cụ duy nhất có tên là IRON.

Nền tảng này sẽ giúp giải thích ý nghĩa của kết quả chụp chiếu hoặc xét nghiệm khi được phân tích cùng nhau, hỗ trợ các bác sĩ nhận thông tin này ở các định dạng riêng biệt và từ nhiều nguồn khác nhau, theo thông tin từ Đại học Cambridge.

Điều quan trọng là nền tảng này cũng sẽ giúp các bác sĩ chia sẻ chuyên môn, công nghệ và khám phá với các đồng nghiệp trên khắp cả nước cũng như tiếp cận bệnh nhân tại các bệnh viện khác, đặc biệt là những bệnh nhân mắc các bệnh hiếm gặp hơn, đòi hỏi chuyên môn hóa.

CON ĐƯỜNG DÀI PHÍA TRƯỚC

AI phát triển đã và đang tác động đến lực lượng y tế ngày càng rõ ràng. Dấu hiệu lớn nhất cho đến nay là trong lĩnh vực hình ảnh y khoa – lĩnh vực mà tiến bộ AI, về lý thuyết có thể giúp giảm số lượng nhân viên cần thiết hoặc cho phép những người ít được đào tạo chuyên sâu hơn thực hiện một số công việc, theo ông Pritesh Mistry, chuyên gia về công nghệ số tại King’s Fund, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại London,

“Một chương trình AI cấp cao có thể tự động hóa một phần hoặc toàn bộ các tác vụ, giúp công việc dễ dàng hơn. Nhờ đó, nhiệm vụ có thể được chuyển giao sang một thành viên khác”, ông nói.

Đơn cử, việc sàng lọc ung thư vú hiện nay đòi hỏi hai bác sĩ chẩn đoán hình ảnh cùng phân tích và kiểm tra chéo kết quả. “Có khả năng thay thế một trong hai người bằng AI, như vậy sẽ một ‘người đọc’ là AI và một người đọc trực tiếp. Hy vọng điều này sẽ giữ tỷ lệ sai sót ở mức thấp nhưng lại nâng cao hiệu quả trong hệ thống”, ông Pritesh Mistry bổ sung.

Tuy nhiên, vị này cũng nhấn mạnh vai trò của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh không chỉ gói gọn trong những công việc kỹ thuật này. “Họ còn phối hợp với các chuyên khoa khác, giúp đảm bảo bệnh nhân được an toàn và thoải mái. Vì vậy, đúng là dịch vụ y tế có thể tự động hóa một phần, nhưng không phải thay thế toàn bộ vai trò”.

Từ góc nhìn của ông Jena, AI không làm giảm nhu cầu nhân lực nói chung mà còn giúp những người như ông có thêm thời gian để khám nhiều bệnh nhân hơn. Điều này giúp ông theo kịp nhu cầu điều trị ngày một tăng trong hệ thống dịch vụ y tế quốc gia vốn đang chịu nhiều áp lực. Số bệnh nhân cần xạ trị tăng khoảng 3% mỗi năm, một phần do dân số Anh đang già đi.

Tại Royal College, bà Thorp cho biết, tình trạng chậm trễ trong điều trị xạ trị còn có dấu hiệu tồi tệ hơn so với năm ngoái, cho thấy các biện pháp cải thiện, kể cả nhờ AI, vẫn chưa mang lại hiệu quả rõ rệt.

Bà cho rằng, nếu được triển khai hiệu quả, phần mềm tự động phác thảo dựa trên AI như Osairis có thể giúp các bác sĩ điều trị ung thư tiết kiệm thời gian trong việc lập kế hoạch xạ trị và rút ngắn thời gian chờ đợi cho bệnh nhân.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng, đây không phải là “cây đũa thần” để cắt giảm danh sách bệnh nhân chờ. Trong bối cảnh thiếu hụt 15% nhân lực và nhu cầu điều trị ung thư ngày càng gia tăng, “không có tương lai nào mà chúng ta không cần đào tạo thêm các bác sĩ ung thư lâm sàng”, ngay cả khi các khoản đầu tư tiếp tục đổ vào những lĩnh vực như hệ thống công nghệ thông tin tương thích với AI và đào tạo nhân viên.

Ông Jena và các đồng nghiệp hiện đang phát triển công cụ để tăng tốc lập kế hoạch điều trị cho các loại ung thư khác. Tuy nhiên, ông cảnh báo, cần có sự giám sát thường xuyên để đảm bảo chất lượng, từ một quy trình mà bệnh viện thực hiện thông qua nền tảng triển khai AI có thể theo dõi nhiều chương trình mà họ đang vận hành, cho tới đọc hình ảnh chẩn đoán hay đơn giản hóa hệ thống đặt lịch hẹn cho bệnh nhân.

Ông Jena nhấn mạnh rằng, yêu cầu kiểm soát chất lượng liên tục này có thể khiến một số bệnh viện nhỏ nản lòng, khi họ nghĩ rằng: “Chúng tôi vừa phải nỗ lực tìm một công cụ AI mà mình tin là hữu ích, bỏ tiền ra mua, và giờ lại nói phải làm thêm từng ấy việc nữa”.

Để giảm bớt gánh nặng này, ông Jena đã phối hợp với các đồng nghiệp tại các trường hoàng gia để soạn hướng dẫn cho các nhà quản lý bệnh viện về cách giám sát hiệu quả hoạt động của AI.

Một nhược điểm khác mà ông chỉ ra là “mất rất nhiều thời gian để tổng hợp dữ liệu xây dựng mô hình AI mới”, dù quá trình này có thể nhanh hơn một chút nếu chương trình chỉ sử dụng dữ liệu hình ảnh, thay vì kết hợp nhiều bộ dữ liệu khác nhau.

Nhưng bất chấp những trở ngại này, với những người làm chuyên môn tại bệnh viện như ông Jena, AI sẽ không biến mất, bởi hệ thống y tế buộc phải triển khai mọi công cụ sẵn có để theo kịp nhu cầu.

Ông đặc biệt coi trọng những tiến bộ có thể thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa bác sĩ lâm sàng và nhà phát triển, nhằm tìm kiếm giải pháp thực tiễn cho những vấn đề nan giải trong y tế.

Cancer Research UK hiện đang tài trợ cho ông và một số đồng nghiệp xây dựng một nền tảng mang tên Apollo, dự kiến hoàn thành vào cuối mùa thu này, giúp các bác sĩ dễ dàng tiếp cận và thử nghiệm các ý tưởng AI tiên tiến, nhằm đánh giá xem các lợi ích tiềm tàng có thực sự khả thi hay không.

Trước tốc độ và khối lượng phát triển nhanh chóng trong lĩnh vực y tế, ông Jena cho rằng: “AI đã thoát khỏi giai đoạn bị thổi phồng... Trong bệnh viện, nó đã và sẽ ở lại lâu dài”.