Báo chí cần một "vùng đỏ" trong sử dụng AI

Trong các tòa soạn hiện nay, việc sử dụng các công cụ AI như ChatGPT, Gemini hay Claude đã trở nên phổ biến. Từ tóm tắt tài liệu, gợi ý tiêu đề, biên tập bản thảo đến hỗ trợ dịch thuật, AI đang giúp phóng viên tiết kiệm đáng kể thời gian và công sức.

Tuy nhiên, theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu, đây có thể là một trong những rủi ro lớn nhất mà người làm báo đang đối mặt trong kỷ nguyên AI.

ĐIỀU GÌ XẢY RA KHI PHÓNG VIÊN ĐƯA TÀI LIỆU LÊN CHATGPT?

Theo ông Ngô Minh Hiếu, người sáng lập dự án phi lợi nhuận Chống Lừa Đảo, điều đầu tiên cần hiểu là các nền tảng AI công khai không phải là nơi lưu trữ dữ liệu an toàn dành cho những thông tin nhạy cảm. Người dùng thường có cảm giác đang trò chuyện riêng với một công cụ, nhưng thực tế dữ liệu được tải lên sẽ đi qua hệ thống của nhà cung cấp dịch vụ.

"Những thông tin cá nhân, nguồn cung cấp tài liệu, dữ liệu tài chính, dữ liệu y tế hay các tài liệu đang phục vụ điều tra báo chí không nên đưa lên các công cụ AI công khai", ông Hiếu cảnh báo.

Mối lo không chỉ nằm ở khả năng nhà cung cấp dịch vụ có thể tiếp cận dữ liệu. Nguy cơ lớn hơn là các lỗ hổng bảo mật có thể khiến những thông tin tưởng như riêng tư bị rò rỉ ra bên ngoài.

Vị chuyên gia cho biết trong những năm qua, nhiều mô hình AI lớn đã liên tục xuất hiện các lỗ hổng bảo mật. Các nhà nghiên cứu an ninh mạng đã chứng minh khả năng khai thác hệ thống để truy xuất những dữ liệu mà người dùng từng nhập vào chatbot.

Điều này đồng nghĩa với việc một bản ghi âm, danh sách nguồn tin, hồ sơ doanh nghiệp hay các ghi chú điều tra nếu được tải lên AI có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công trong tương lai.

Đối với báo chí điều tra, nơi tính bảo mật của nguồn tin là nguyên tắc sống còn, đây là rủi ro không thể xem nhẹ.

NHIỀU NGƯỜI ĐÁNH GIÁ THẤP MỨC ĐỘ NGUY HIỂM CỦA "DẤU CHÂN SỐ" 

Trong môi trường số, dữ liệu không chỉ là tài liệu văn bản. Một địa chỉ email, số điện thoại, tên tài khoản mạng xã hội hay thậm chí một đoạn hội thoại cũng có thể trở thành nguyên liệu để các đối tượng xấu khai thác bằng AI.

Ông Ngô Minh Hiếu cho biết hiện nay các công cụ AI đang giúp tội phạm mạng tự động hóa quá trình thu thập và phân tích thông tin ở quy mô chưa từng có.

Chỉ từ một email hoặc số điện thoại, các hệ thống trí tuệ nhân tạo kết hợp với các nguồn dữ liệu công khai có thể dựng lại mạng lưới quan hệ, thói quen hoạt động, địa điểm thường lui tới và nhiều thông tin cá nhân khác của một người.

Với giới báo chí, nguy cơ này đặc biệt đáng lo ngại bởi nguồn tin thường là những người cần được bảo vệ danh tính tuyệt đối.

Nếu một phóng viên tải lên chatbot các tài liệu chứa thông tin nhận dạng nhân vật, số điện thoại, email hoặc nội dung trao đổi chưa công khai, những dữ liệu đó có thể trở thành mắt xích trong một chuỗi rò rỉ lớn hơn.

Theo ông Hiếu, nhiều người đang đánh giá thấp mức độ nguy hiểm của các dấu vết số mà họ để lại hằng ngày.

Từ hình ảnh đăng trên mạng xã hội, danh sách bạn bè công khai, các lần check-in trên Google Maps cho đến những bình luận và tương tác trực tuyến, tất cả đều có thể được AI tổng hợp thành hồ sơ chi tiết về một cá nhân.

"Chỉ cần một đường link Facebook, các đối tượng có thể sử dụng AI để thu thập rất nhiều thông tin liên quan trong thời gian rất ngắn", ông nói.

Trong bối cảnh đó, việc đưa thêm các tài liệu điều tra lên chatbot vô tình làm tăng khối lượng dữ liệu mà các hệ thống AI hoặc tin tặc có thể tiếp cận.

Nguy cơ không chỉ dừng ở việc lộ tài liệu, mà còn có thể dẫn tới việc lộ nguồn tin, lộ kế hoạch điều tra hoặc tạo điều kiện cho các cuộc tấn công nhắm mục tiêu vào phóng viên.

BÁO CHÍ CẦN MỘT "VÙNG ĐỎ" TRONG SỬ DỤNG AI

AI đang trở thành công cụ không thể thiếu trong hoạt động báo chí hiện đại. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vấn đề không phải là né tránh AI mà là xác định rõ giới hạn sử dụng.

Ông Ngô Minh Hiếu cho rằng các cơ quan báo chí cần xây dựng quy trình nội bộ về việc sử dụng AI tương tự như các quy định về bảo mật nguồn tin hay an toàn dữ liệu.

Theo đó, cần xác định rõ những loại thông tin tuyệt đối không được đưa lên các nền tảng AI công khai.

Danh sách này nên bao gồm thông tin cá nhân, tài liệu điều tra chưa công bố, hồ sơ nguồn tin, dữ liệu trẻ em, dữ liệu tài chính, dữ liệu y tế và các nội dung thuộc diện bảo mật của cơ quan.

Bên cạnh đó, các tòa soạn cần đánh giá kỹ nhà cung cấp dịch vụ AI trước khi triển khai. Không phải mọi công cụ AI đều có tiêu chuẩn bảo mật như nhau. Nhiều ứng dụng miễn phí trên mạng có thể thu thập dữ liệu người dùng hoặc tiềm ẩn nguy cơ mã độc.

Một hướng đi đang được nhiều tổ chức truyền thông quốc tế lựa chọn là xây dựng các hệ thống AI nội bộ hoặc sử dụng môi trường điện toán riêng cho những dữ liệu nhạy cảm.

Ngoài yếu tố công nghệ, ông Hiếu cho rằng con người vẫn là mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi an toàn thông tin.

"Công nghệ có thể mua được, nhưng nếu người sử dụng không nhận thức được rủi ro thì vẫn có thể bị tấn công", ông nhấn mạnh.