Chiến tranh Iran và giá dầu tăng đang đe dọa chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu

Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang khiến thị trường công nghệ toàn cầu lo ngại về những cú sốc mới đối với chuỗi cung ứng bán dẫn. Trong khi đó, giá dầu tăng mạnh vì chiến sự cũng có thể làm chậm lại làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu AI, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu chip.

TRUNG ĐÔNG – MẮT XÍCH ÍT ĐƯỢC CHÚ Ý NHƯNG QUAN TRỌNG CỦA CHUỖI CUNG ỨNG CHIP

Theo hãng tin CNBC, cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang khiến thị trường bán dẫn toàn cầu theo dõi sát sao diễn biến tại Trung Đông, bởi khu vực này đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các nguyên liệu thiết yếu cho ngành sản xuất chip.

Ngay sau khi chiến sự bùng phát, cổ phiếu ngành bán dẫn đã bị cuốn vào làn sóng bán tháo trên thị trường chứng khoán. Dù sau đó Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cuộc chiến có thể kết thúc “rất sớm”, tâm lý lo ngại vẫn chưa hoàn toàn biến mất.

Hai nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới là Samsung Electronics và SK Hynix chịu tác động rõ rệt nhất. Tổng giá trị vốn hóa của hai doanh nghiệp này đã bốc hơi hơn 200 tỷ USD kể từ khi xung đột bắt đầu, dù cổ phiếu có phục hồi phần nào trong phiên giao dịch gần đây.

Quỹ ETF theo dõi ngành bán dẫn VanEck Semiconductor ETF cũng giảm khoảng 3% kể từ đầu cuộc chiến.

Theo ông Ray Wang, chuyên gia phân tích chip nhớ tại công ty nghiên cứu SemiAnalysis, nguy cơ lớn nhất không nằm ở sản xuất chip trực tiếp, mà ở việc gián đoạn nguồn cung nguyên liệu quan trọng.

Ông cho biết một cuộc xung đột kéo dài trong khu vực có thể làm gián đoạn việc cung cấp các vật liệu như heli và bromine – những thành phần quan trọng trong quá trình sản xuất bán dẫn.

“Hiện tại tác động vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên nếu chiến sự kéo dài, ngành sản xuất chip có thể buộc phải điều chỉnh nguồn cung nguyên liệu hoặc đối mặt với những gián đoạn thực sự,” ông Wang cảnh báo.

Một nghị sĩ Hàn Quốc gần đây cũng đưa ra cảnh báo tương tự, cho rằng chiến tranh với Iran có thể làm gián đoạn nguồn cung các nguyên liệu từ Trung Đông, đồng thời đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.

Trong số các vật liệu quan trọng, heli được xem là yếu tố đáng lo ngại nhất. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Qatar hiện sản xuất hơn một phần ba nguồn cung heli toàn cầu.

Heli được sử dụng trong nhiều khâu của quá trình sản xuất chip, đặc biệt là để tản nhiệt và trong công nghệ in thạch bản (lithography) – quy trình tạo ra các mạch điện cực nhỏ trên bề mặt wafer bán dẫn. Hiện chưa có vật liệu thay thế khả thi cho heli trong các quy trình này.

Năm 2023, Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ cảnh báo rằng nếu nguồn cung heli bị gián đoạn, ngành sản xuất bán dẫn toàn cầu có thể phải đối mặt với cú sốc lớn.

Không chỉ nguồn cung sản xuất bị đe dọa, việc vận chuyển heli ra khỏi Trung Đông cũng có thể trở nên khó khăn nếu tuyến vận tải biển chiến lược tại eo biển Hormuz bị đóng cửa.

Eo biển này là tuyến vận chuyển năng lượng và hàng hóa quan trọng bậc nhất thế giới. Theo các chuyên gia, nếu tuyến đường bị phong tỏa kéo dài, hơn 25% nguồn cung heli toàn cầu có thể bị loại khỏi thị trường.

Ông Phil Kornbluth, Chủ tịch công ty tư vấn Kornbluth Helium Consulting, cho rằng thế giới có thể phải đối mặt với ít nhất hai đến ba tháng gián đoạn sản xuất heli, và cần tới bốn đến sáu tháng để chuỗi cung ứng trở lại trạng thái bình thường.

Tình hình càng phức tạp khi cơ sở Ras Laffan Industrial City của công ty năng lượng quốc doanh QatarEnergy – nơi sản xuất heli như một sản phẩm phụ của khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) – đã bị tấn công bằng máy bay không người lái.

Bên cạnh heli, bromine cũng là một nguyên liệu quan trọng khác. Khoảng hai phần ba sản lượng bromine toàn cầu đến từ Israel và Jordan. Nguyên tố này được sử dụng trong nhiều quy trình hóa học của sản xuất bán dẫn.

Ông Peter Hanbury, đối tác phụ trách lĩnh vực công nghệ tại công ty tư vấn Bain & Company, nhận định rủi ro đối với nguồn cung nguyên liệu hiện vẫn ở mức “vừa phải”, nhưng heli vẫn là yếu tố cần theo dõi chặt chẽ nhất.

GIÁ NĂNG LƯỢNG TĂNG CÓ THỂ LÀM CHẬM LÀN SÓNG ĐẦU TƯ AI

Bên cạnh nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng, chiến sự còn gây ra một tác động khác ít được chú ý hơn nhưng có thể ảnh hưởng sâu rộng: chi phí năng lượng tăng cao.

Phần lớn nhu cầu chip hiện nay đến từ các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo. Những hệ thống này sử dụng lượng lớn bộ xử lý đồ họa và chip nhớ để huấn luyện và vận hành các mô hình AI quy mô lớn.

Nhật Bản thử nghiệm trung tâm dữ liệu AI nổi ngoài khơi

Các tập đoàn công nghệ Mỹ như Microsoft hay Amazon đang chi hàng trăm tỷ USD để xây dựng hạ tầng trung tâm dữ liệu nhằm phục vụ cuộc đua AI toàn cầu.

Tuy nhiên, các trung tâm dữ liệu này tiêu thụ điện năng khổng lồ. Khi giá năng lượng tăng, chi phí vận hành cũng tăng theo, có thể khiến các doanh nghiệp phải cân nhắc lại tốc độ đầu tư.

Sau khi chiến sự bùng phát, giá dầu Brent đã có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng trước khi hạ nhiệt trở lại.

Bà Jing Jie Yu, chuyên gia phân tích cổ phiếu tại Morningstar, cho biết sự phụ thuộc lớn của Mỹ vào dầu thô có thể khiến chi phí vận hành trung tâm dữ liệu AI tăng đáng kể.

Theo bà, các trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ năng lượng gấp ba đến năm lần so với trung tâm dữ liệu truyền thống.

Điều này đồng nghĩa với việc chi phí sở hữu và vận hành toàn bộ hệ thống – thường được gọi là tổng chi phí sở hữu (TCO) – có thể tăng mạnh.

“Nếu chi phí năng lượng tiếp tục leo thang, điều đó có thể làm chậm lại việc triển khai hạ tầng AI và ảnh hưởng đến nhu cầu chip,” bà Yu nhận định.

Một cuộc chiến kéo dài cũng có thể khiến các doanh nghiệp công nghệ tạm hoãn hoặc giảm quy mô các dự án xây dựng trung tâm dữ liệu mới, từ đó kéo theo nhu cầu chip nhớ và GPU giảm.

VÌ SAO SAMSUNG VÀ SK HYNIX CHỊU TÁC ĐỘNG MẠNH NHẤT?

Hai nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới là Samsung và SK Hynix đặc biệt nhạy cảm với những biến động liên quan đến nhu cầu AI.

Các công ty này sản xuất nhiều loại chip nhớ được sử dụng trong thiết bị điện tử tiêu dùng như điện thoại thông minh, máy tính xách tay, nhưng trong những năm gần đây, sản phẩm của họ còn đóng vai trò then chốt trong trung tâm dữ liệu AI.

Một trong những loại chip quan trọng nhất là HBM (High Bandwidth Memory) – dạng bộ nhớ DRAM được xếp chồng theo chiều dọc để tăng băng thông và hiệu suất.

HBM hiện là thành phần không thể thiếu trong các hệ thống AI của Nvidia.

Nhu cầu bùng nổ từ AI đã khiến phần lớn nguồn cung chip nhớ toàn cầu được chuyển hướng sang các dự án trung tâm dữ liệu. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung và khiến giá chip nhớ tăng mạnh trong thời gian qua.

Nhờ đó, Samsung và SK Hynix đã ghi nhận lợi nhuận tăng vọt và giá cổ phiếu cũng tăng mạnh trong khoảng chín tháng gần đây.

Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc lớn vào làn sóng đầu tư AI cũng khiến hai doanh nghiệp này dễ bị tổn thương nếu thị trường đảo chiều.

Theo Giám đốc nghiên cứu MS Hwang tại Counterpoint Research, điện năng chiếm khoảng một nửa chi phí vận hành của trung tâm dữ liệu, và khoảng một nửa trong số đó được sử dụng cho bộ nhớ.

Điều này có nghĩa là nếu giá chip nhớ tiếp tục tăng do bất ổn chuỗi cung ứng, trong khi chi phí điện năng cũng leo thang, các công ty vận hành trung tâm dữ liệu có thể buộc phải giảm chi tiêu vốn.

“Trong kịch bản đó, nhu cầu chip bán dẫn có thể suy yếu,” chuyên gia Hwang nói.

Hiện tại, cả Samsung và SK Hynix vẫn tương đối an toàn trong ngắn hạn vì các hợp đồng cung cấp HBM cho năm nay đã được ký kết từ trước.

Ngoài ra, hai doanh nghiệp này cũng có lượng dự trữ nguyên liệu đủ để duy trì sản xuất trong thời gian tới.

Tuy nhiên, bà Jing Jie Yu của Morningstar cảnh báo rằng nếu chiến sự kéo dài, các dự án xây dựng hạ tầng AI có thể bị trì hoãn đáng kể.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến HBM mà còn có thể kéo giá các dòng DRAM thông thường giảm xuống, khiến doanh thu của các nhà sản xuất chip thấp hơn kỳ vọng.

Chiến tranh kéo dài cũng có thể làm tăng chi phí sản xuất do giá năng lượng cao hơn, đồng thời làm giảm hiệu suất sản xuất nếu thiếu các vật liệu ổn định cần thiết.

Khi kết hợp với việc giá DRAM suy yếu, những yếu tố này có thể làm giảm biên lợi nhuận cao mà thị trường hiện đang kỳ vọng ở các nhà sản xuất chip nhớ.