Đào tạo 50.000 nhân lực bán dẫn Việt Nam: Gỡ nút thắt giữa nhà trường và doanh nghiệp

Sáng 12/11, trong khuôn khổ Hội nghị AI bán dẫn Việt Nam – Hàn Quốc 2026 (VKAISS 2026), Diễn đàn đào tạo nhân lực bán dẫn AI và hợp tác công nghiệp – học thuật Việt Nam – Hàn Quốc đã diễn ra. Chia sẻ tại phiên Tọa đàm với chủ đề “Chiến lược thúc đẩy liên kết công nghiệp – học thuật trong phát triển nhân lực AI và bán dẫn”, các đại diện từ trường Cao đẳng FPT Polytechnic, Đại học Gachon, CoAsia Semi Vietnam và KCCI HRD Center Vietnam đã thảo luận về khoảng cách giữa chương trình đào tạo và nhu cầu tuyển dụng thực tế. Các nội dung tập trung vào yêu cầu kỹ năng, năng lực giảng viên, điều kiện thực hành và khả năng triển khai các chương trình hợp tác trong 12 tháng tiếp theo.

KHOẢNG CÁCH GIỮA ĐÀO TẠO VÀ YÊU CẦU THỰC TẾ

Theo TS. Vũ Chí Thành, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, Tập đoàn FPT, với hành lang chính sách hiện nay, Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn tiềm năng sang giai đoạn triển khai trong phát triển ngành bán dẫn. Nhiều trường đại học đã chủ động xây dựng chương trình đào tạo, hợp tác với các đối tác nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp nước ngoài đưa dây chuyền sản xuất, mở rộng đầu tư tại Việt Nam. Doanh nghiệp trong nước cũng đã tham gia vào lĩnh vực thiết kế và sản xuất chip. Đây là những điều kiện thuận lợi để thúc đẩy đào tạo nhân lực cho ngành.

Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp. TS. Thành chỉ ra bốn vấn đề chính.

Thứ nhất là khoảng cách về chương trình đào tạo, thiết bị, quy chuẩn và quy trình. Đặc thù ngành bán dẫn đòi hỏi hệ thống thiết bị có tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, trong khi chi phí đầu tư rất lớn.

Thứ hai, đội ngũ giảng viên còn thiếu kinh nghiệm thực tiễn. Đây là ngành học gắn chặt với hoạt động tại phòng thí nghiệm và nhà máy, do đó giảng viên cần có trải nghiệm thực tế để truyền đạt kiến thức và kỹ năng sát với yêu cầu công việc.

Thứ ba là bài toán đầu tư và khai thác thiết bị. Theo TS. Thành, một số hệ thống máy móc phục vụ nghiên cứu, đào tạo có giá trị lên tới hàng trăm tỷ đồng. Với mức chi phí lớn như vậy, các cơ sở đào tạo và nghiên cứu cần có cơ chế phối hợp, chia sẻ để cùng khai thác thiết bị, thay vì mỗi đơn vị phải tự đầu tư.

Thứ tư là khoảng cách giữa cam kết hợp tác và triển khai thực tế. Dù nhiều biên bản ghi nhớ (MOU) đã được ký kết giữa trường đại học với doanh nghiệp hoặc giữa các trường, không ít hoạt động mới dừng ở trao đổi, thăm hỏi và tham quan. Các chương trình hợp tác thực chất, đặc biệt là hoạt động thực hành, vẫn chưa được triển khai mạnh mẽ.

“Đó là bốn khoảng cách khá lớn mà chúng ta cần giải quyết trong thời gian tới”, TS. Thành nhận định.

GS. Hyunseok Oh, Giáo sư kiêm Trưởng khoa Thiết kế Bán dẫn, Đại học Gachon, cũng cho rằng nguyên nhân sâu xa nằm ở sự khác biệt về mục tiêu giữa trường đại học và doanh nghiệp. Trong khi nhà trường chú trọng kiến thức nền tảng, lý thuyết và học thuật, doanh nghiệp cần nhân lực có kỹ năng thiết kế thực hành, kinh nghiệm triển khai dự án và khả năng tham gia công việc ngay sau khi tốt nghiệp.

Theo GS. Hyunseok Oh, sinh viên không chỉ cần nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn phải có kinh nghiệm sử dụng các công cụ thiết kế, kiểm chứng và tự động hóa thiết kế điện tử (EDA), đồng thời được tiếp xúc với các dự án thiết kế chip thực tế. Vì vậy, dù có nền tảng học thuật tốt, nhiều sinh viên vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của doanh nghiệp khi bước vào thị trường lao động.

ĐƯA DOANH NGHIỆP THAM GIA SÂU HƠN VÀO ĐÀO TẠO

Theo ông Nguyễn Thanh Yên, Tổng Giám đốc Công ty CoAsia SEMI Vietnam, thuộc tập đoàn CoAsia của Hàn Quốc, và là thành viên Ban Quản trị Cộng đồng Vi mạch Việt Nam, doanh nghiệp thiết kế chip luôn có nhu cầu tuyển dụng, nhưng ưu tiên nhân sự đã có kinh nghiệm thực tế. Ông Yên cho rằng trường đại học sẽ đảm nhiệm đào tạo kiến thức nền tảng, nhưng kỹ năng làm việc thực thế phải được bổ sung tại doanh nghiệp.

“Sinh viên nên được tham gia thực tập từ năm thứ hai hoặc thứ ba, sau đó quay lại trường tiếp tục học”, ông Nguyễn Thanh Yên nói. “Cách làm này giúp các em sớm tiếp cận quy trình thực tế, đồng thời có thể rút ngắn thời gian chuyển tiếp từ tốt nghiệp đến khi đủ khả năng đảm nhận một dự án độc lập”.

Chia sẻ kinh nghiệm của Hàn Quốc, GS. Hyunseok Oh đề xuất ba hướng thu hẹp khoảng cách. Trước hết, trường đại học cần phối hợp với doanh nghiệp ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, bảo đảm nội dung giảng dạy gắn với nhu cầu thực tế của ngành. Tiếp đó, cần tăng cường đào tạo thực hành, tạo điều kiện để sinh viên sử dụng các công cụ tiêu chuẩn của ngành và tham gia dự án thiết kế chip. Cuối cùng, sinh viên nên được tiếp cận môi trường doanh nghiệp từ sớm, thông qua các chương trình thực tập và cơ chế cố vấn ngay từ năm thứ ba hoặc năm cuối.

Đề cập sâu hơn đến mô hình hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, ông cho biết giáo dục bán dẫn tại Việt Nam đã có những tiến bộ, với số lượng sinh viên tăng lên, chương trình đào tạo được mở rộng và nội dung thực hành, dự án ngày càng được chú trọng. Tuy nhiên, yêu cầu của doanh nghiệp vẫn cụ thể hơn, đặc biệt về kỹ năng thiết kế, kiểm chứng, triển khai và khả năng sử dụng thành thạo các công cụ chuyên ngành.

Để kết nối hai bên, GS. Hyunseok Oh đề xuất triển khai đồng thời hai hướng. Một là, trường đại học và doanh nghiệp cùng xây dựng chương trình đào tạo dựa trên yêu cầu công việc thực tế. Hai là, phát triển các dự án và phòng thí nghiệm chung, nơi sinh viên có thể thực hành với công cụ chuyên ngành và tham gia giải quyết những bài toán từ doanh nghiệp. Việc tổ chức thực tập từ năm thứ ba cũng giúp sinh viên tích lũy kinh nghiệm trước khi tốt nghiệp, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp sớm nhận diện và tuyển chọn nhân lực phù hợp.

ĐÀO TẠO PHẢI GẮN VỚI CƠ HỘI VIỆC LÀM

Theo GS. Hyunseok Oh, điều quan trọng là hình thành mô hình hợp tác đồng kiến tạo, trong đó nhà trường và doanh nghiệp cùng tham gia phát triển chương trình, triển khai dự án công nghiệp và bảo đảm nguồn lực để duy trì hoạt động lâu dài. Đây là cơ sở để hoạt động hợp tác không chỉ dừng ở các cam kết mà đi vào thực chất, gắn đào tạo với nhu cầu nhân lực của ngành bán dẫn.

Ông Chanho Rim, Giám đốc Trung tâm H&D, Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc (KCCI), cho rằng đào tạo nhân lực kỹ thuật sẽ khó phát huy hiệu quả nếu không gắn với cơ hội việc làm cụ thể.

Theo ông, Việt Nam cần xây dựng cơ chế và môi trường thuận lợi để nhân lực kỹ thuật có thể lựa chọn nơi làm việc, phát triển năng lực và tích lũy kinh nghiệm. Đồng thời, việc phát triển thêm các doanh nghiệp có năng lực trong nước cũng là điều kiện quan trọng để thu hút những người đã làm việc ở nước ngoài trở về.

TS. Vũ Chí Thành cho biết sau hơn 20 năm triển khai hoạt động giáo dục và hợp tác quốc tế, đơn vị này đã xây dựng mô hình “tam trụ”, kết hợp đào tạo, nghiên cứu và sản xuất. Theo mô hình này, sinh viên không chỉ học kiến thức mà còn tham gia nghiên cứu tại phòng thí nghiệm, thực hiện các dự án theo bài toán thực tế của doanh nghiệp và phát triển sản phẩm.

Bên cạnh chất lượng chương trình và kinh nghiệm thực hành, cơ hội việc làm sau đào tạo cũng là yếu tố quyết định hiệu quả phát triển nhân lực. Bài toán nhân lực bán dẫn không thể chỉ giải quyết trong phạm vi nhà trường. Chương trình đào tạo cần được thiết kế sát hơn với yêu cầu công việc; doanh nghiệp cần tham gia sâu vào quá trình giảng dạy, thực hành và đánh giá; còn thị trường lao động phải tạo được cơ hội để nhân lực phát triển lâu dài.

Theo TS. Vũ Chí Thành, với mục tiêu đào tạo 50.000 nhân lực bán dẫn đến năm 2030, vấn đề không chỉ là có đủ số lượng hay không, mà quan trọng hơn là tạo ra được bao nhiêu nhân lực chất lượng, thực sự đáp ứng nhu cầu phát triển và có khả năng làm chủ công nghệ.