Doanh nghiệp bước vào cuộc đua AI mới: Không chỉ cần người dùng, mà còn cần "người xây AI"

Tại sự kiện Agentic AI Build Week 2026, GenAI Fund đã công bố báo cáo State of AI Builders in Southeast Asia 2026, cho thấy cộng đồng phát triển AI trong khu vực đang chuyển từ việc sử dụng các công cụ AI đơn lẻ sang xây dựng những hệ thống có khả năng tự lập kế hoạch, sử dụng công cụ và xử lý nhiều bước tác vụ.

VIỆT NAM NỔI LÊN TRONG BẢN ĐỒ AI BUILDERS

Cụ thể, Báo cáo State of AI Builders in Southeast Asia 2026 cho thấy cuộc đua AI đang bước sang một giai đoạn mới. Khi các mô hình nền tảng ngày càng phổ biến và dễ tiếp cận, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc doanh nghiệp có sử dụng AI hay không, mà ở khả năng thiết kế quy trình làm việc mới, kết nối dữ liệu và xây dựng các tác nhân AI (AI agents) có thể giải quyết những bài toán cụ thể trong hoạt động kinh doanh.

Dữ liệu của báo cáo được xây dựng từ 2.719 AI Builders đến từ 55 quốc gia, trong đó 76,2% đến từ Đông Nam Á và 98% hồ sơ có đầy đủ thông tin nghề nghiệp, qua đó phác họa bức tranh về cộng đồng phát triển AI trong khu vực. AI builders là những người không chỉ sử dụng công cụ AI mà còn trực tiếp thiết kế, kết hợp dữ liệu, quy trình và mô hình để xây dựng các ứng dụng hoặc tác nhân AI phục vụ công việc cụ thể.

Đáng chú ý, nếu như vài năm trước Việt Nam chủ yếu được nhắc đến như một thị trường tiêu thụ công nghệ, thì những dữ liệu mới đã cho thấy Việt Nam đang nổi lên như một điểm neo quan trọng của cộng đồng AI builders trong khu vực. State of AI Builders in Southeast Asia 2026 cho biết có 64,4% AI Builders trong cơ sở dữ liệu của báo cáo đang sinh sống hoặc làm việc tại Việt Nam, đây là tỷ lệ cao nhất trong toàn bộ mẫu khảo sát. Theo các tác giả báo cáo, xu hướng này phản ánh sự hội tụ của nhiều yếu tố, từ nền tảng đào tạo STEM, lực lượng kỹ sư phần mềm đông đảo đến tốc độ phát triển nhanh của hệ sinh thái khởi nghiệp AI trong nước.

Ngoài ra, Báo cáo cũng cho thấy nhiều kỹ sư AI người Việt đang làm việc tại các tập đoàn công nghệ toàn cầu như Apple, Google, Salesforce, Databricks hay Cloudflare. Đây là một phần của mạng lưới nhân lực AI xuyên biên giới, có thể mang kinh nghiệm phát triển sản phẩm và kết nối hệ sinh thái quốc tế trở lại Việt Nam.

DOANH NGHIỆP CẦN AI BUILDER, CHỨ KHÔNG CHỈ CẦN NGƯỜI DÙNG AI

Nếu ChatGPT từng tạo ra làn sóng phổ cập AI trong giới văn phòng, thì Agentic AI đang đặt ra một yêu cầu khác cho doanh nghiệp: không chỉ cần người biết sử dụng AI, mà cần những người có thể thiết kế và xây dựng hệ thống AI để giải quyết bài toán kinh doanh.

Đây cũng là thông điệp xuyên suốt của báo cáo. AI đang bước sang giai đoạn mà giá trị của con người không còn nằm chủ yếu ở việc thực hiện tác vụ lặp lại, mà chuyển sang xác định vấn đề, thiết kế quy trình, đánh giá kết quả và đưa ra quyết định. Nói cách khác, AI đảm nhận ngày càng nhiều phần việc mang tính thực thi, còn con người tập trung nhiều hơn vào năng lực phán đoán và trách nhiệm cuối cùng.

Sự thay đổi này kéo theo một định nghĩa mới về nguồn nhân lực AI. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tìm kiếm lập trình viên AI hoặc chuyên gia dữ liệu, thì nay nhu cầu đang dịch chuyển sang các AI builders - lực lượng có thể kết hợp công nghệ, dữ liệu và nghiệp vụ để xây dựng các AI agent phục vụ từng quy trình cụ thể.

Theo báo cáo, khoảng 661 AI builders trong cơ sở dữ liệu đang làm việc tại các tập đoàn và doanh nghiệp lớn, trải rộng trên nhiều lĩnh vực như phần mềm, dịch vụ tài chính, điện tử và công nghệ. Điều này cho thấy AI builders không còn chỉ xuất hiện trong các startup, mà đang trở thành nguồn lực đáng chú ý đối với doanh nghiệp lớn trong chuyển đổi số và đổi mới vận hành.

Xu hướng này cũng đặt ra một thách thức mới cho Việt Nam. Trong nhiều năm, lợi thế của ngành CNTT chủ yếu nằm ở nguồn nhân lực gia công phần mềm và năng lực triển khai dự án. Nhưng ở kỷ nguyên Agentic AI, lợi thế cạnh tranh sẽ không chỉ được quyết định bởi số lượng kỹ sư, mà còn bởi khả năng tạo ra sản phẩm AI giải quyết được bài toán của doanh nghiệp và có thể thương mại hóa ở quy mô lớn.

Báo cáo nhấn mạnh cuộc cạnh tranh AI trong giai đoạn tới sẽ không chỉ xoay quanh việc mô hình nào tốt hơn. Khi các mô hình nền tảng ngày càng dễ tiếp cận và có năng lực tương đồng, khác biệt sẽ nằm ở việc ai xây dựng được hệ thống AI gắn với dữ liệu, quy trình và nhu cầu thực tế của khách hàng.