Hoa Kỳ muốn dùng trí tuệ nhân tạo để soạn thảo luật

Theo tài liệu nội bộ của Bộ Giao thông Vận tải Mỹ (Department of Transportation – DOT), DOT dự kiến sẽ dùng mô hình AI Google Gemini để viết dự thảo các quy định liên quan đến an toàn hàng không, đường bộ, đường sắt và hệ thống đường ống năng lượng.

GEMINI CÓ THỂ TẠO RA MỘT BẢN DỰ THẢO QUY ĐỊNH CHỈ TRONG VÀI PHÚT, THẬM CHÍ VÀI CHỤC GIÂY

Kế hoạch được giới thiệu lần đầu vào tháng trước trong một buổi trình diễn nội bộ, với mục tiêu được mô tả là “cách mạng hóa quy trình soạn thảo quy định”. Trong một email gửi đồng nghiệp, ông Daniel Cohen – luật sư của DOT – cho biết buổi trình diễn nhằm giới thiệu “những công cụ AI đầy hứa hẹn, giúp người viết luật của DOT làm việc tốt hơn và nhanh hơn”.

Ông Gregory Zerzan, Tổng cố vấn pháp lý của DOT, nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump “rất hào hứng” với sáng kiến này. Ông Zerzan gọi DOT là “mũi nhọn tiên phong” và là “cơ quan đầu tiên được trang bị đầy đủ để dùng AI soạn thảo quy định”.

Điều đáng chú ý là trọng tâm mà lãnh đạo DOT đặt ra không phải chất lượng quy định, mà là số lượng và tốc độ. “Chúng ta không cần một quy định hoàn hảo. Thậm chí cũng không cần một quy định rất tốt,” ông Zerzan nói. “Chúng ta chỉ cần đủ tốt. Chúng ta đang ‘phủ sóng toàn mặt trận’.”

DOT là một trong những cơ quan liên bang có quyền lực và trách nhiệm lớn nhất liên quan đến an toàn công cộng. Các quy định của bộ này ảnh hưởng trực tiếp đến việc máy bay có được phép cất cánh, tàu chở hóa chất có an toàn khi chạy qua khu dân cư hay các đường ống dẫn khí có nguy cơ phát nổ hay không. Chính vì vậy, việc giao cho một công nghệ còn non trẻ như AI tham gia soạn thảo các tiêu chuẩn sống còn này đã khiến không ít nhân viên trong nội bộ DOT lo ngại.

Tuy nhiên, với những người ủng hộ kế hoạch, câu trả lời rất đơn giản: tốc độ. Việc xây dựng và ban hành một quy định liên bang hiện nay thường kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Trong khi đó, theo những gì được trình bày tại buổi demo tháng 12, Gemini có thể tạo ra một bản dự thảo quy định chỉ trong vài phút, thậm chí vài chục giây.

“20 PHÚT CHO MỘT QUY ĐỊNH” VÀ THAM VỌNG TĂNG TỐC BẰNG MỌI GIÁ

Tham vọng của DOT không dừng lại ở việc hỗ trợ viết nhanh hơn. Trong cuộc họp lãnh đạo gần đây, ông Zerzan cho biết mục tiêu là rút ngắn toàn bộ quy trình ban hành quy định – từ ý tưởng ban đầu đến bản dự thảo hoàn chỉnh trình lên Văn phòng Thông tin và Các vấn đề Pháp quy (OIRA) – xuống còn 30 ngày.

Theo ông, điều này khả thi vì “không nên mất quá 20 phút để có một bản dự thảo quy định từ Gemini”.

Trên thực tế, kế hoạch này đã bắt đầu được triển khai. Một nhân viên DOT cho biết bộ đã sử dụng AI để soạn thảo một quy định của Cục Hàng không Liên bang (FAA), dù văn bản này hiện vẫn chưa được công bố.

Việc sử dụng AI trong chính phủ Mỹ không phải là mới. Trong nhiều năm qua, các cơ quan liên bang đã dùng AI để dịch tài liệu, phân tích dữ liệu, phân loại ý kiến công chúng. Tuy nhiên, điều khác biệt ở đây là AI được giao vai trò trung tâm trong việc viết quy định, chứ không chỉ hỗ trợ hậu cần.

Chính quyền Tổng thống Trump đã thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ với AI thông qua hàng loạt sắc lệnh hành pháp trong năm qua. Tháng 4, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) Russell Vought ban hành một bản ghi nhớ kêu gọi đẩy nhanh việc ứng dụng AI trong khu vực công. Ba tháng sau, Nhà Trắng công bố “Kế hoạch Hành động AI” với tinh thần tương tự. Tuy nhiên, không văn bản nào trong số đó nêu rõ việc dùng AI để trực tiếp soạn thảo quy định pháp lý.

Tại một hội nghị AI của chính phủ tổ chức gần đây, các quan chức công nghệ liên bang nói về việc xây dựng “văn hóa AI” và “nâng cấp kỹ năng” cho đội ngũ công chức. Ông Justin Ubert, Trưởng bộ phận an ninh mạng và vận hành của Cơ quan Vận tải Công cộng Liên bang, nhận định rằng con người hiện nay đang trở thành “điểm nghẽn” làm chậm AI. Trong tương lai, theo ông, con người sẽ chỉ còn đóng vai trò giám sát các “tương tác AI với AI”.

Tinh thần này cũng thể hiện rõ trong buổi trình diễn tại DOT tháng 12, với sự tham dự của hơn 100 nhân viên, bao gồm nhiều luật sư cấp cao và lãnh đạo đơn vị. Người thuyết trình khẳng định Gemini có thể đảm nhiệm 80–90% công việc viết quy định, phần còn lại do con người chỉnh sửa.

Để minh họa, ông yêu cầu khán phòng đề xuất một chủ đề quy định, sau đó nhập từ khóa vào Gemini. AI nhanh chóng tạo ra một văn bản trông giống một Thông báo Đề xuất Quy định (Notice of Proposed Rulemaking). Tuy nhiên, theo một người tham dự, văn bản này lại thiếu phần cốt lõi nhất: nội dung cụ thể được đưa vào Bộ luật Liên bang.

Khi được hỏi về nguy cơ “ảo giác” – hiện tượng AI tạo ra thông tin sai – người thuyết trình tỏ ra không mấy lo lắng. Việc kiểm tra, ông nói, sẽ do nhân viên DOT đảm nhiệm.

LO NGẠI PHÁP LÝ, AN TOÀN VÀ CÂU HỎI VỀ TRÁCH NHIỆM

Tuy vậy, không phải ai trong DOT cũng chia sẻ sự hào hứng đó. Nhiều nhân viên cho rằng việc soạn thảo quy định là một công việc cực kỳ phức tạp, đòi hỏi kiến thức sâu về chuyên môn, luật hiện hành và án lệ. Sai sót nhỏ trong một điều khoản cũng có thể dẫn đến kiện tụng kéo dài, hoặc nghiêm trọng hơn là tai nạn gây thương vong.

Ông Mike Horton, cựu quyền Giám đốc AI của DOT, so sánh việc dùng Gemini viết quy định với “giao việc cho một thực tập sinh cấp ba”. Theo ông, với các quy định liên quan đến sinh mạng con người, “đi nhanh và phá vỡ mọi thứ” là công thức dẫn đến thảm họa.

Giới học thuật cũng bày tỏ quan điểm thận trọng. Bà Bridget Dooling, giáo sư luật hành chính tại Đại học Ohio State, cho rằng AI có thể hữu ích nếu chỉ đóng vai trò trợ lý nghiên cứu và được giám sát chặt chẽ. Nhưng nếu trao cho AI quá nhiều quyền tự quyết, các quy định có thể không đáp ứng yêu cầu “lập luận có căn cứ” – một nguyên tắc cốt lõi trong luật hành chính Mỹ.

“Việc tạo ra nhiều chữ không đồng nghĩa với việc đưa ra một quyết định quản lý chất lượng”, bà nói.

Những lo ngại này càng gia tăng trong bối cảnh DOT đang mất dần nhân lực. Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, bộ này đã cắt giảm gần 4.000 nhân viên, trong đó có hơn 100 luật sư. Theo ông Ben Winters, Giám đốc AI và quyền riêng tư của Liên đoàn Người tiêu dùng Mỹ, việc thay thế chuyên gia bằng AI trong bối cảnh này là đặc biệt nguy hiểm.

Nhà Trắng hiện chưa xác nhận liệu các cơ quan khác có kế hoạch tương tự DOT hay không. Một số quan chức công nghệ cấp cao tỏ ra hoài nghi về tuyên bố “tiên phong” của DOT, cho rằng đây có thể chỉ là một nỗ lực đánh bóng hình ảnh trong cuộc đua AI.