Người thu nhập cao ứng dụng AI hàng ngày trong công việc

Một khảo sát quy mô lớn tại Mỹ và Anh cho thấy trí tuệ nhân tạo (AI) đang được ứng dụng không đồng đều trong lực lượng lao động. Nhóm thu nhập cao và có trình độ đang tận dụng công nghệ nhanh vượt trội hơn hẳn những người còn lại. Xu hướng này làm dấy lên lo ngại rằng AI, thay vì “dân chủ hóa” cơ hội, có thể đang làm gia tăng bất bình đẳng kinh tế và cơ hội nghề nghiệp.

NGƯỜI THU NHẬP CAO TẬN DỤNG AI VƯỢT TRỘI

Kết quả khảo sát 4.000 lao động tại Mỹ và Anh do Financial Times phối hợp với Focaldata thực hiện cho thấy một bức tranh rõ ràng: AI không được tiếp cận đồng đều giữa các nhóm thu nhập. Hơn 60% lao động có thu nhập cao cho biết họ sử dụng AI hàng ngày trong công việc, trong khi con số này ở nhóm thu nhập thấp chỉ là 16%.

Đây là những dữ liệu đầu tiên từ bộ chỉ số theo dõi lực lượng lao động AI mới, nhằm đo lường cách công nghệ này đang thâm nhập vào môi trường làm việc, ảnh hưởng đến năng suất và thị trường lao động. Kết quả phản ánh một thực tế đáng chú ý: những người có trình độ học vấn cao, kỹ năng phân tích và quen thuộc với công nghệ đang tận dụng AI tốt hơn nhiều so với phần còn lại.

Nhà kinh tế đoạt giải Nobel Daron Acemoglu nhận định rằng, dù AI thường được quảng bá như một công cụ giúp mở rộng cơ hội, thực tế lại khác xa. “Để sử dụng hiệu quả các mô hình AI, bạn cần nền tảng giáo dục nhất định, kỹ năng trừu tượng, định lượng và sự quen thuộc với máy tính, lập trình”, ông nói.

Ông cảnh báo rằng AI gần như chắc chắn sẽ làm gia tăng bất bình đẳng giữa lao động và vốn. Theo ông, nếu không có các chính sách điều chỉnh phù hợp, hệ quả có thể rất nghiêm trọng đối với cấu trúc xã hội và kinh tế.

Không chỉ giữa các nhóm thu nhập, sự khác biệt còn thể hiện rõ giữa các ngành nghề. Những công việc đòi hỏi tri thức cao như luật sư, kế toán, lập trình viên có tỷ lệ sử dụng AI cao hơn đáng kể so với các vị trí lương thấp trong cùng ngành. Điều này cho thấy AI không chỉ phụ thuộc vào vị trí công việc, mà còn vào tính chất kỹ năng và mức độ phức tạp của nhiệm vụ.

AI “ƯU ÁI” NGƯỜI CÓ KỸ NĂNG

Các chuyên gia kinh tế cho rằng hiện tượng này không quá bất ngờ. Những người có kỹ năng cao, khả năng tự chủ trong công việc và nền tảng công nghệ tốt thường là nhóm tiên phong trong việc áp dụng các công nghệ mới.

Theo Christopher Pissarides, giáo sư tại Trường Kinh tế London, AI đang làm gia tăng vai trò của trí tuệ cá nhân trong công việc. “Công nghệ càng thông minh, trí thông minh của con người càng trở nên quan trọng. Với những công nghệ đơn giản trước đây, IQ không phải yếu tố quyết định. Nhưng giờ đây, nó ngày càng quan trọng”, ông nhận định.

Mối liên hệ chặt chẽ giữa thu nhập, trình độ học vấn và mức độ sử dụng AI cho thấy công nghệ này có thể khuếch đại khoảng cách thu nhập. Khi AI giúp tăng năng suất cho nhóm lao động trình độ cao, họ có khả năng gia tăng thu nhập nhanh hơn, trong khi nhóm lao động ít kỹ năng không được hưởng lợi tương xứng.

Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu cho rằng đây có thể chỉ là hiện tượng tạm thời. Carl Benedikt Frey chỉ ra rằng trong cuộc cách mạng máy tính cá nhân trước đây, sự chênh lệch ban đầu cũng rất lớn nhưng dần thu hẹp khi công nghệ trở nên phổ biến hơn.

“Bất bình đẳng sẽ tự điều chỉnh theo thời gian”, ông nói. “Vấn đề là khoảng cách này kéo dài bao lâu. Nếu phải mất một hoặc hai thập kỷ, thì đó là điều đáng lo ngại”.

Ngoài ra, khảo sát cũng chỉ ra một khoảng cách đáng kể về giới tính. Phụ nữ có khả năng sử dụng AI thấp hơn nam giới khoảng 20%, theo dữ liệu từ Google. Nguyên nhân cụ thể vẫn chưa rõ ràng, nhưng các chuyên gia cho rằng có thể liên quan đến cơ hội tiếp cận đào tạo và môi trường làm việc.

Đáng chú ý, các chương trình đào tạo AI tại doanh nghiệp có thể giúp thu hẹp khoảng cách này. Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy chỉ cần một khóa đào tạo, tỷ lệ sử dụng AI hàng ngày ở phụ nữ trên 55 tuổi đã tăng gấp ba lần. Điều này cho thấy yếu tố đào tạo đóng vai trò then chốt trong việc phổ cập công nghệ.

ÁP LỰC LÊN LAO ĐỘNG TRẺ

Một phát hiện bất ngờ từ khảo sát là nhóm sử dụng AI nhiều nhất không phải là người trẻ tuổi, mà là những người trong độ tuổi 30, có nhiều kinh nghiệm làm việc. Điều này cho thấy AI không đơn thuần thay thế kỹ năng, mà bổ trợ cho những người đã có nền tảng chuyên môn vững chắc.

Theo Ronnie Chatterji, điều này phù hợp với quan sát từ OpenAI: AI giúp những người có chuyên môn cao làm việc hiệu quả hơn, thay vì thay thế hoàn toàn con người.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng đặt ra một vấn đề lớn: AI có thể làm xói mòn “tầng đáy” của kim tự tháp nghề nghiệp. Nhiều công việc từng do nhân sự junior đảm nhiệm – như tổng hợp thông tin, phân tích cơ bản – nay có thể được AI thực hiện nhanh chóng dưới sự điều phối của nhân sự cấp cao.

Điều này khiến lao động trẻ gặp khó khăn trong việc tích lũy kinh nghiệm – yếu tố then chốt để phát triển sự nghiệp. Nếu không có cơ hội “học việc” thông qua các nhiệm vụ cơ bản, họ có thể bị mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn thiếu kỹ năng.

Dù vậy, cả Google và OpenAI đều cho rằng sự suy giảm trong thị trường việc làm đầu vào gần đây không hoàn toàn do AI, mà còn chịu tác động từ các yếu tố kinh tế vĩ mô.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng giải pháp nằm ở hệ thống giáo dục và đào tạo. Người lao động cần được trang bị kỹ năng tư duy phản biện, chuyên môn sâu và khả năng làm việc cùng AI, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.

“Chúng ta cần khuyến khích mọi người xây dựng chuyên môn thực sự, thay vì chỉ sử dụng AI như một công cụ thay thế tư duy”, Chatterji nhấn mạnh.