OpenAI đàm phán với Microsoft, tìm kiếm tài trợ mới, chuẩn bị công cuộc IPO trong tương lai

OpenAI, công ty đứng sau ChatGPT, và Microsoft, nhà đầu tư lớn nhất của họ, đang tiến hành các cuộc đàm phán quan trọng nhằm tái định hình mối quan hệ đối tác trị giá hàng tỷ USD.

Mục tiêu là tạo điều kiện cho OpenAI thực hiện IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) trong tương lai, đồng thời đảm bảo Microsoft tiếp tục được tiếp cận các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến nhất của OpenAI.

THAM VỌNG CỦA OPENAI VÀ MÔ HÌNH DOANH NGHIỆP MỚI

Với định giá 260 tỷ USD, OpenAI là một trong những startup giá trị nhất thế giới, và Microsoft là nhà đầu tư chủ lực với hơn 13 tỷ USD rót vào công ty này. Tuy nhiên, Microsoft đang là một trong những bên phản đối kế hoạch tái cấu trúc doanh nghiệp của OpenAI, nhằm chuyển từ mô hình phi lợi nhuận với sứ mệnh “phát triển AI vì lợi ích nhân loại” sang một mô hình kinh doanh thông thường hơn.

Trọng tâm của cuộc đàm phán là số cổ phần Microsoft sẽ nhận được trong OpenAI sau tái cấu trúc, để đổi lại khoản đầu tư khổng lồ của họ. Ngoài ra, hai bên cũng đang sửa đổi hợp đồng hợp tác ban đầu, được ký khi Microsoft đầu tư 1 tỷ USD vào OpenAI năm 2019. Hợp đồng này, có hiệu lực đến năm 2030, quy định quyền tiếp cận của Microsoft đối với tài sản trí tuệ của OpenAI, bao gồm các mô hình AI và sản phẩm, cũng như tỷ lệ chia sẻ doanh thu từ việc bán sản phẩm.

Theo Financial Times, Microsoft sẵn sàng từ bỏ một phần cổ phần trong công ty lợi nhuận mới của OpenAI để đổi lấy quyền tiếp cận công nghệ mới được phát triển sau năm 2030. Thỏa thuận này đóng vai trò then chốt trong kế hoạch tái cấu trúc của OpenAI và có thể định hình tương lai của công ty, vốn đang dẫn đầu trong việc phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) – công nghệ đang thay đổi nhiều ngành công nghiệp toàn cầu.

Giám đốc điều hành OpenAI, Sam Altman, đã tuyên bố mục tiêu của công ty là phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), tức là các hệ thống vượt qua khả năng của con người. Để hiện thực hóa tham vọng này, OpenAI cần nguồn vốn khổng lồ và một mô hình doanh nghiệp phù hợp hơn với thị trường tài chính.

Tuần trước, OpenAI đã từ bỏ kế hoạch gây tranh cãi nhằm loại bỏ quyền kiểm soát tối cao của hội đồng phi lợi nhuận. Tuy nhiên, công ty vẫn giữ kế hoạch chuyển đổi chi nhánh kinh doanh thành một công ty lợi ích công (Public Benefit Corporation - PBC), một mô hình tập trung vào lợi ích xã hội bên cạnh việc tạo lợi nhuận. Mô hình PBC, đã được các đối thủ như Anthropic và xAI của Elon Musk áp dụng, cho phép OpenAI cung cấp cổ phần cho nhà đầu tư, đồng thời mở đường cho IPO trong tương lai.

Một nguồn tin thân cận với OpenAI cho biết, việc chuyển đổi sang PBC là yêu cầu then chốt của các nhà đầu tư, đảm bảo rằng “IPO trở thành khả thi”. Tuy nhiên, quá trình này đang gặp khó khăn do mối quan hệ giữa OpenAI và Microsoft có dấu hiệu căng thẳng.

MỐI QUAN HỆ CĂNG THẲNG GIỮA OPENAI VÀ MICROSOFT

Mặc dù vẫn là đối tác thân thiết, Microsoft vẫn tích hợp công nghệ của OpenAI vào các sản phẩm phần mềm và cung cấp lượng lớn tài nguyên tính toán để huấn luyện mô hình AI, hai công ty đang đối mặt với cạnh tranh ngày càng tăng. OpenAI đã bắt đầu nhắm đến các khách hàng doanh nghiệp với các sản phẩm AI riêng, đồng thời tìm kiếm đối tác như SoftBank (Nhật Bản) và Oracle của Larry Ellison để xây dựng cơ sở hạ tầng tính toán khổng lồ mang tên “Stargate”.

Một nhân viên cấp cao tại Microsoft cho rằng căng thẳng xuất phát từ phong cách làm việc của OpenAI. “OpenAI yêu cầu Microsoft cung cấp tiền và tài nguyên tính toán, nhưng muốn chúng tôi đứng ngoài lề và chỉ cần ‘vui vẻ đồng hành’. Đây là thái độ đối tác không tốt, thể hiện sự kiêu ngạo,” người này nói.

Tuy nhiên, một nguồn tin gần gũi với OpenAI khẳng định: “Microsoft vẫn muốn quá trình chuyển đổi này thành công. Không phải mọi thứ đã sụp đổ hay trở thành chiến tranh công khai. Đây là một cuộc đàm phán khó khăn, nhưng chúng tôi tự tin sẽ đạt được thỏa thuận.”

OpenAI được thành lập năm 2015 bởi Sam Altman, Elon Musk và chín người khác dưới dạng một phòng thí nghiệm nghiên cứu phi lợi nhuận. Năm 2019, công ty mở một chi nhánh lợi nhuận, cho phép các nhà đầu tư bên ngoài như Microsoft rót vốn để đổi lấy một phần lợi nhuận trong tương lai, nhưng có giới hạn. Khi đó, OpenAI yêu cầu các nhà đầu tư coi khoản đầu tư “như một khoản đóng góp” và nhấn mạnh sứ mệnh của công ty sẽ được đặt lên trên lợi nhuận.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư gần đây không còn coi khoản đầu tư của họ là “đóng góp”. Tháng 10 năm ngoái, OpenAI huy động 6,6 tỷ USD từ SoftBank, Microsoft, và các quỹ đầu tư mạo hiểm như Thrive Capital và Altimeter Capital. Đến tháng 3 năm nay, công ty tiếp tục huy động 40 tỷ USD trong vòng gọi vốn do SoftBank dẫn đầu. Các hợp đồng đầu tư này quy định rõ số cổ phần mà nhà đầu tư sẽ nhận khi OpenAI chuyển đổi sang mô hình mới. Nếu OpenAI không thể chuyển đổi thành PBC, nhà đầu tư có quyền đòi lại một phần hoặc toàn bộ số tiền đã cam kết. Tuy nhiên, các lãnh đạo OpenAI tự tin rằng các nhà đầu tư sẽ tiếp tục ủng hộ ngay cả khi quá trình tái cấu trúc bị trì hoãn.

Một nguồn tin thân cận với OpenAI cho biết, việc chuyển đổi sang mô hình lợi nhuận thông thường là “sự công nhận ở cấp cao về những gì cần thiết để huy động số tiền lớn như vậy”. Họ nhấn mạnh rằng huy động “40 tỷ USD dưới cấu trúc lợi nhuận giới hạn là không khả thi”.

THÁCH THỨC PHÁP LÝ VÀ PHẢN ĐỐI TỪ CỘNG ĐỒNG, OPENAI ĐỐI MẶT NGUY CƠ THẤT BẠI

Dù đạt được thỏa thuận với Microsoft, OpenAI vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Công ty đã cam kết rằng chi nhánh kinh doanh sẽ vẫn chịu sự kiểm soát của hội đồng phi lợi nhuận thông qua việc cấp cho hội đồng một lượng lớn cổ phần trong PBC và quyền đề cử giám đốc. Tuy nhiên, điều này không làm hài lòng các nhà phê bình, những người cho rằng OpenAI đang đặt lợi nhuận lên trên sứ mệnh ban đầu.

Elon Musk, người rời OpenAI sau bất đồng với Sam Altman, đã tuyên bố tiếp tục hành động pháp lý để ngăn chặn tái cấu trúc doanh nghiệp. Luật sư của Musk, Marc Toberoff, cho rằng OpenAI đang chuyển giao tài sản và công nghệ của tổ chức phi lợi nhuận cho các cá nhân vì lợi ích riêng, đồng thời chuyển toàn bộ công việc phát triển AI/AGI sang một tập đoàn lợi nhuận lớn.

Ông Page Hedley, một cựu nhân viên OpenAI, cũng chỉ trích rằng các thay đổi này làm suy yếu sứ mệnh của công ty và có nguy cơ chuyển giao “tài sản và quyền lực khổng lồ từ AGI” từ công chúng sang các nhà đầu tư của OpenAI.

Ngoài ra, OpenAI cần thuyết phục cơ quan quản lý tại California và Delaware – nơi công ty đặt trụ sở và đăng ký – rằng kế hoạch mới sẽ tuân thủ sứ mệnh mang lại lợi ích công cộng. Tổng chưởng lý Delaware, Kathy Jennings, cho biết bà sẽ xem xét kế hoạch của OpenAI để đảm bảo tuân thủ luật pháp và duy trì quyền kiểm soát thích hợp của tổ chức phi lợi nhuận đối với chi nhánh lợi nhuận.

Các chuyên gia ngành công nghệ nhận định rằng nếu kế hoạch chuyển đổi sang PBC thất bại, OpenAI có thể đối mặt với cú sốc lớn, ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn, thực hiện IPO, và cạnh tranh với các gã khổng lồ công nghệ như Google. Điều này đặt tương lai của OpenAI vào tay các nhà đầu tư như Microsoft, những người muốn đảm bảo lợi ích từ sự tăng trưởng vượt bậc của công ty.

Dorothy Lund, giáo sư luật tại Trường Luật Columbia, nhận xét: “Khi bạn là một công ty định hướng sứ mệnh nhưng cần vốn từ nhà đầu tư, bạn đang ở vị trí nguy hiểm. Bạn phải cân bằng: giữ cho nhà đầu tư hài lòng để họ tiếp tục rót những khoản tiền tỷ USD, nhưng vẫn phải duy trì sứ mệnh của mình”.