Trung Quốc: Người lao động “chạy đua sinh tồn” trong làn sóng AI

Từ các lập trình viên đến nhân viên văn phòng, người lao động Trung Quốc đang gấp rút học và thử nghiệm các công cụ trí tuệ nhân tạo mới trong bối cảnh sa thải và tự động hóa gia tăng. 

CƠN SỐT OPENCLAW VÀ NỖI LO BỊ “LOẠI KHỎI CUỘC CHƠI”

Đầu tháng này, gần một nghìn người đã xếp hàng bên ngoài trụ sở của Tencent tại Thâm Quyến chỉ để được cài đặt một phần mềm trí tuệ nhân tạo lên thiết bị cá nhân. Đám đông gồm đủ thành phần: sinh viên, người nghỉ hưu, nhân viên văn phòng.

Thứ họ tìm kiếm là OpenClaw – một AI agent mã nguồn mở do lập trình viên người Áo Peter Steinberger phát triển. Tại Trung Quốc, công cụ này nhanh chóng trở thành hiện tượng, thậm chí được gọi bằng biệt danh “nuôi tôm hùm” dựa trên logo màu đỏ đặc trưng.

Nhưng đằng sau cơn sốt công nghệ không đơn thuần là sự tò mò. Với nhiều người, việc học và sử dụng OpenClaw là vấn đề sống còn trong một thị trường lao động đang thay đổi chóng mặt. Các công cụ AI vốn được thiết kế để tăng năng suất giờ đây lại khiến không ít người lo ngại chính chúng sẽ thay thế họ.

Lambert Li, một người dùng sớm tại Thượng Hải, ví trải nghiệm này giống như bộ phim “Squid Game” của Netflix – nơi người chơi liên tục đối mặt nguy cơ bị loại. “Bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào. Sao mà không lo lắng được?”, anh nói. Công ty của Li đã cắt giảm 30% nhân sự trong năm 2025, chủ yếu là những người không kịp thích nghi với AI.

LÀN SÓNG AI VÀ ÁP LỰC LAN RỘNG TRONG XÃ HỘI

Nỗi lo mất việc vì AI không chỉ là câu chuyện cá nhân mà đang trở thành hiện tượng xã hội tại Trung Quốc – nơi chính phủ đầu tư mạnh mẽ vào trí tuệ nhân tạo và coi đây là động lực tăng trưởng tương lai.

Quy mô người dùng AI tại Trung Quốc thuộc hàng lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, tốc độ triển khai nhanh cũng kéo theo tâm lý bất an lan rộng, đặc biệt trong tầng lớp trung lưu và giới trẻ. Theo chuyên gia Li Chen từ Viện nghiên cứu Anbound, khi nhiều người lo sợ mất việc, họ có xu hướng thắt chặt chi tiêu và tăng tiết kiệm phòng ngừa – điều có thể cản trở nỗ lực kích thích kinh tế của chính phủ.

Trên nền tảng mạng xã hội RedNote, hashtag #AIAnxiety đã thu hút khoảng 2,6 triệu lượt xem. Nhiều người chia sẻ cảm giác kiệt sức khi phải liên tục cập nhật công nghệ: “Theo kịp AI còn mệt hơn cả công việc”, một người viết. Người khác lo lắng: “Sếp yêu cầu tôi viết code AI để thay thế nhân sự khác. Khi nào đến lượt tôi?”

Các khảo sát cũng phản ánh rõ tâm lý này. Một nghiên cứu toàn cầu với 38.000 người lao động cho thấy gần 1/3 tin rằng AI có thể thay thế họ và đang chủ động tìm việc mới. Tại Trung Quốc, mức độ lo ngại thậm chí còn cao hơn: 85,5% người được hỏi trong khảo sát năm 2025 của Cheung Kong Graduate School of Business bày tỏ lo lắng về tác động của AI tới việc làm.

Dữ liệu từ Đại học Bắc Kinh, phân tích hơn một triệu tin tuyển dụng giai đoạn 2018–2024, cho thấy nhu cầu tuyển dụng giảm mạnh ở những công việc dễ bị AI thay thế như lập trình, kế toán, biên tập và bán hàng.

Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc (16–24 tuổi) dao động từ 15% đến 19% trong năm 2025 – cao hơn đáng kể so với mức 9%–11% tại Mỹ. Theo Jack Linzhou Xing từ Đại học Harvard, áp lực này càng trở nên nghiêm trọng khi kết hợp với hệ thống giáo dục chưa kịp thích ứng và kỳ vọng xã hội cao về thành công nghề nghiệp.

THÍCH NGHI, HOÀI NGHI VÀ TÂM LÝ “NẰM PHẲNG”

Dù bị cuốn vào làn sóng AI, không phải ai cũng tin tưởng hoàn toàn vào các công cụ mới. Sau vài ngày thử nghiệm OpenClaw, lập trình viên Lambert Li nhận ra công cụ này chưa thực sự hữu ích với công việc của mình. Khác với các chatbot phổ biến như ChatGPT hay Gemini, OpenClaw có thể tự động thao tác trực tiếp trên máy tính, truy cập file và ứng dụng – điều khiến anh lo ngại về rủi ro sai sót.

Tuy vậy, anh vẫn không thể đứng ngoài cuộc. Trong năm qua, Li liên tục thử nghiệm các mô hình và công cụ AI mới, như một cách để không bị tụt lại phía sau.

Áp lực cũng lan sang các ngành nghề phi kỹ thuật. Betty Lai, một quản lý marketing sản phẩm, cho biết công ty cô đã đưa tiêu chí sử dụng AI vào đánh giá hiệu suất. Một đồng nghiệp thậm chí đã tổ chức lớp học OpenClaw tự nguyện, thu hút đông đảo người tham gia.

“Công ty kỳ vọng chúng tôi làm việc hiệu quả hơn nhờ AI, nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy. Cần thời gian để hiểu và tích hợp chúng vào công việc”, Lai nói. “Dù lo lắng cũng không thay đổi được gì. Hoặc bạn bắt kịp làn sóng, hoặc bị nó cuốn đi".

Trong khi đó, một số người chọn cách buông xuôi. Frank Wang, lập trình viên 28 tuổi tại Thành Đô, cho biết anh từng rất lo lắng về việc bị AI thay thế, nhưng giờ đã chấp nhận thực tế. “Tôi chọn ‘nằm phẳng’. Nếu bị sa thải thì thôi, tôi sẽ chờ trợ cấp”, anh nói.