Trung Quốc cung cấp căn hộ, không gian văn phòng miễn phí, ươm mầm "startup một người"

Trong nỗ lực thúc đẩy ngành trí tuệ nhân tạo, Trung Quốc đang chứng kiến sự trỗi dậy của mô hình “startup một người” – nơi cá nhân có thể xây dựng sản phẩm công nghệ nhờ AI mà không cần đội ngũ hay vốn lớn. 

LÀN SÓNG DOANH NGHIỆP MỘT NGƯỜI LAN RỘNG TẠI TRUNG QUỐC

Một làn sóng startup mới đang hình thành tại Trung Quốc, nhưng khác với hình dung truyền thống về các công ty công nghệ đông nhân sự và gọi vốn hàng triệu USD, mô hình này chỉ xoay quanh một cá nhân duy nhất. Những “one-person companies” (OPC) – doanh nghiệp một người – đang được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và chính sách từ chính quyền.

Trong bối cảnh Bắc Kinh đặt mục tiêu mở rộng ứng dụng AI trên toàn nền kinh tế, các chính quyền địa phương đã nhanh chóng triển khai hàng loạt chính sách ưu đãi nhằm thu hút những nhà sáng lập đơn lẻ. Những hỗ trợ này bao gồm không gian làm việc miễn phí, căn hộ giá rẻ hoặc miễn phí, chi phí điện toán được trợ giá, thậm chí cả các khoản vay ưu đãi để phát triển sản phẩm AI.

Làn sóng OPC bắt đầu lan rộng từ tháng 11 năm ngoái, khi thành phố Tô Châu – một trung tâm sản xuất công nghệ cao – tuyên bố tham vọng xây dựng 30 “cộng đồng OPC” và nuôi dưỡng 1.000 doanh nghiệp một người vào năm 2028. Ngay sau đó, nhiều địa phương khác cũng tham gia cuộc đua.

Tại Phố Đông (Thượng Hải), chính quyền cam kết chi trả chi phí điện toán lên tới 300.000 nhân dân tệ (khoảng 44.000 USD) cho mỗi startup. Trong khi đó, thành phố Vũ Hán đưa ra các khoản vay đặc biệt dành cho doanh nhân AI, đồng thời hứa sẽ hỗ trợ một phần tổn thất nếu họ không thể trả nợ.

Cách làm này phản ánh mô hình quen thuộc của Trung Quốc: kết hợp chỉ đạo từ trung ương với cạnh tranh giữa các địa phương để thúc đẩy ngành mới. Trước đây, chiến lược này từng giúp nước này bứt phá trong thương mại điện tử và xe điện.

Theo các chuyên gia, khác với Thung lũng Silicon – nơi làn sóng AI được dẫn dắt bởi các quỹ đầu tư mạo hiểm, Trung Quốc đang dựa nhiều hơn vào chính sách và nguồn lực công. Chính phủ không chỉ thành lập các quỹ đầu tư, mà còn xây dựng hạ tầng dữ liệu và đóng vai trò là khách hàng đầu tiên cho các sản phẩm AI nội địa.

“Trung Quốc giống như một Thung lũng Silicon khổng lồ”, Lin Zhang, Phó giáo sư tại Đại học New Hampshire nhận định. “Khi công nghệ mới xuất hiện, toàn bộ hệ thống hành chính sẽ được huy động để phát triển nó”.

Đáng chú ý, một số địa phương còn trợ cấp cho doanh nghiệp tích hợp các công cụ AI mới nổi như OpenClaw – một tác nhân AI mã nguồn mở có thể xử lý email hay xây dựng website. Dù tiềm ẩn rủi ro bảo mật, các công cụ này vẫn được khuyến khích sử dụng để thúc đẩy nhanh việc ứng dụng AI trong công nghiệp.

TẬN DỤNG HẠ TẦNG DƯ THỪA, MỞ ĐƯỜNG CHO “DOANH NHÂN ĐƠN ĐỘC”

Không chỉ nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, làn sóng OPC còn giúp giải quyết một bài toán khác: tận dụng các tài sản bị bỏ không.

Trong những năm gần đây, nhiều địa phương Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào trung tâm dữ liệu nhằm đón đầu xu hướng AI, nhưng không phải dự án nào cũng có đủ nhu cầu sử dụng. Kết quả là nhiều cơ sở hạ tầng rơi vào tình trạng dư thừa.

Giờ đây, các trung tâm dữ liệu và không gian văn phòng trống đang được chuyển đổi thành vườn ươm cho startup AI. Một nhân viên kinh doanh tại một trung tâm dữ liệu ở tỉnh Chiết Giang cho biết công ty của họ đang cung cấp miễn phí không gian làm việc và tài nguyên điện toán thông qua các chương trình trợ cấp OPC, với mục tiêu thu hút khách hàng lâu dài.

Tuy nhiên, thách thức vẫn tồn tại. Trung tâm dữ liệu này sử dụng chip nội địa, vốn gặp khó khăn trong việc tương thích với các kiến trúc được thiết kế cho chip của Nvidia – điều khiến việc thu hút người dùng trở nên khó khăn hơn.

Song song với đó, các vườn ươm OPC cũng đang mọc lên nhanh chóng. Định nghĩa về OPC không hoàn toàn cứng nhắc: một số nơi chấp nhận cả những nhóm nhỏ từ hai đến ba người.

Tại Hàng Châu, một vườn ươm do startup “I Have a Demo” hợp tác với chính quyền địa phương đã tuyển chọn sáu startup phát triển các sản phẩm AI như nhẫn thông minh và vòng đeo tay. Ngoài việc cung cấp không gian làm việc miễn phí, vườn ươm còn đóng vai trò kết nối các startup với khách hàng và nhà cung cấp.

“Trung Quốc vẫn thiếu nhân tài AI”, đồng sáng lập Duke Wang cho biết. “Chúng tôi cần khiến mọi người cùng bắt đầu hành động”.

Tại Thâm Quyến, một vườn ươm khác đặt mục tiêu hỗ trợ hơn 50 startup AI, đồng thời khuyến khích các nhà sáng lập phát triển giải pháp cho các doanh nghiệp sản xuất và thương mại lớn nhằm thúc đẩy ứng dụng AI trong toàn khu vực.

Dù vậy, triển vọng của các startup một người vẫn còn là dấu hỏi lớn. Nhiều nhà đầu tư mạo hiểm cho rằng phần lớn OPC sẽ khó phát triển thành doanh nghiệp bền vững. Tuy nhiên, các chính sách hỗ trợ vẫn có tác dụng kích thích tinh thần khởi nghiệp và khuyến khích nhiều cá nhân thử sức với ý tưởng mới.

Đối tượng hưởng lợi rõ rệt từ xu hướng này là những lao động công nghệ đang chịu áp lực từ làn sóng sa thải và nguy cơ bị AI thay thế. Với họ, AI không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để bắt đầu lại.

Ma Ruipeng, 41 tuổi, là một ví dụ. Sau hơn 20 năm làm lập trình viên, ông đã nghỉ việc cách đây ba tháng để phát triển phần mềm AI hỗ trợ tạo ứng dụng di động. Làm việc từ căn hộ tại Bắc Kinh với ba máy tính và nhiều công cụ AI như Claude Code hay Figma, Ma đang từng bước xây dựng sản phẩm của riêng mình.

Ông cũng đã cài đặt OpenClaw và đặt tên cho trợ lý AI của mình là “Big House” – biểu tượng cho mục tiêu cuối cùng của dự án.

Dù chưa tạo ra doanh thu và vẫn sống bằng tiền tiết kiệm, Ma vẫn tin vào con đường đã chọn: “Chỉ cần tôi làm việc cùng AI, tôi sẽ không bị thay thế. AI là một cơ hội lớn đối với tôi”.