Trung Quốc ra chính sách thu hút tài năng AI từ Thung lũng Silicon về nước

Một làn sóng âm thầm nhưng đáng chú ý đang diễn ra trong giới công nghệ: các kỹ sư và nhà khoa học AI hàng đầu từng làm việc tại Thung lũng Silicon đang quay trở lại Trung Quốc. Động lực không chỉ đến từ cơ hội nghề nghiệp và mức đãi ngộ hấp dẫn, mà còn từ những thay đổi địa chính trị và môi trường sống.

KHI NHÂN TÀI AI TRUNG QUỐC RỜI THUNG LŨNG SILICON

Theo bài viết trên Financial Times, trong những hành lang yên tĩnh của các trung tâm công nghệ tại Bắc Kinh, Hàng Châu và Thâm Quyến, một sự dịch chuyển đáng kể đang diễn ra. Trong vòng 12 tháng qua, ngày càng nhiều kỹ sư và nhà khoa học AI hàng đầu đã rời Mỹ để trở về Trung Quốc, đánh dấu một bước ngoặt trong dòng chảy nhân lực công nghệ toàn cầu.

Những cái tên tiêu biểu cho xu hướng này bao gồm Wu Yonghui – người từng giữ vị trí cấp cao tại Google DeepMind, nay dẫn dắt các dự án mô hình ngôn ngữ lớn tại ByteDance. Tương tự, Yao Shunyu rời OpenAI để tham gia phát triển AI tại Tencent.

Không chỉ là các vị trí lãnh đạo, nhiều nhà khoa học trẻ cũng đang lựa chọn quay về. Roger Jiang rời OpenAI để khởi nghiệp robot tại Thâm Quyến, trong khi Zhou Hao được Alibaba chiêu mộ từ Google DeepMind nhằm cải tiến mô hình AI.

Theo các công ty săn đầu người tại Trung Quốc và Mỹ, hơn 30 nhà nghiên cứu AI đã được hỗ trợ chuyển từ Mỹ về Trung Quốc trong năm qua – con số tăng mạnh so với mức chỉ vài người mỗi năm trước đó. Điều này cho thấy đây không phải là xu hướng mang tính hoài niệm, mà là một sự tái định vị chiến lược.

Trong nhiều thập kỷ, Thung lũng Silicon – đặc biệt là khu vực San Francisco Bay Area – được xem như “nam châm” hút nhân tài toàn cầu. Nhưng giờ đây, lực hút đó đang dần thay đổi hướng.

 CUNG CẤP CƠ HỘI LỚN, ĐÃI NGỘ CAO, MÔI TRƯỜNG THUẬN LỢI

Một trong những nguyên nhân chính khiến các chuyên gia AI quay về là sự chuyển mình mạnh mẽ của hệ sinh thái công nghệ Trung Quốc.

Ở cấp độ vĩ mô, Trung Quốc không chỉ nghiên cứu AI mà còn triển khai rộng rãi trong nhiều lĩnh vực. Từ taxi tự lái tại Bắc Kinh đến giao dịch tài chính sử dụng AI tại Thượng Hải, công nghệ này đang được áp dụng trên quy mô lớn, tạo ra “phòng thí nghiệm thực tế” cho các kỹ sư.

Trong khi đó, lợi thế chuỗi cung ứng giúp Trung Quốc vượt ra khỏi vai trò “công xưởng thế giới”, trở thành trung tâm sản xuất xe điện, robot và phần cứng tiên tiến. Đặc biệt, Thâm Quyến được xem là “thánh địa” của robot, với hàng trăm công ty phát triển robot hình người.

Theo giáo sư Steve Hsu từ Đại học Bang Michigan, với những ai làm trong lĩnh vực phần cứng hoặc robot, việc ở gần Thâm Quyến là yếu tố then chốt: nếu một linh kiện gặp sự cố, việc sửa chữa tại chỗ nhanh hơn rất nhiều so với việc gửi qua lại giữa các quốc gia.

Ở cấp độ vi mô, các điều kiện cá nhân cũng đóng vai trò quan trọng. Mức lương cho các nhà nghiên cứu AI hàng đầu tại Trung Quốc hiện đã cạnh tranh, thậm chí vượt Mỹ nếu tính đến thuế và chi phí sinh hoạt. Với cùng một mức thu nhập, các kỹ sư tại Trung Quốc có thể sở hữu nhà ở, thuê dịch vụ hỗ trợ gia đình và tận hưởng tiện ích cao cấp – điều khó đạt được tại Thung lũng Silicon.

Ngoài ra, hạ tầng hiện đại, tỷ lệ tội phạm thấp và sự quen thuộc về văn hóa cũng là yếu tố khiến nhiều người cân nhắc quay về, đặc biệt khi lập gia đình.

Jonathan Zhou, một nhà quản lý quỹ từng học tại Harvard, chia sẻ rằng anh chọn quay về Thượng Hải vì môi trường sống phù hợp hơn để nuôi dạy con: hệ thống giáo dục cạnh tranh và môi trường an toàn hơn là những yếu tố then chốt.

CẠNH TRANH NHÂN TÀI

Bên cạnh lực hút từ Trung Quốc, các yếu tố từ Mỹ cũng góp phần thúc đẩy làn sóng hồi hương. Căng thẳng địa chính trị gia tăng và chính sách nhập cư ngày càng siết chặt khiến con đường từ visa du học đến thẻ xanh trở nên khó khăn hơn.

Đối với nhiều kỹ sư Trung Quốc – vốn chiếm tỷ lệ lớn trong các phòng lab AI tại Mỹ – cảm giác không chắc chắn về tương lai là một yếu tố quan trọng. Theo giáo sư Steve Hsu, ngày càng nhiều sinh viên xuất sắc của Trung Quốc lựa chọn ở lại trong nước thay vì theo học tiến sĩ tại Mỹ, một phần do chính sách nhập cư, phần khác do cơ hội trong nước ngày càng hấp dẫn.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa Thung lũng Silicon đang đánh mất vị thế. Bà Lu Zhang, nhà sáng lập quỹ Fusion Fund tại Mỹ, cho rằng hệ sinh thái công nghệ Mỹ vẫn là nơi hiệu quả nhất để khởi nghiệp và phát triển ý tưởng. Khả năng luân chuyển vốn, mạng lưới cố vấn và cộng đồng doanh nhân tại đây vẫn vượt trội so với phần còn lại của thế giới.

Thực tế cho thấy dòng chảy nhân tài đang trở nên hai chiều. Trong khi một số kỹ sư quay về Trung Quốc, các tập đoàn Mỹ như Meta vẫn thu hút nhân lực từ các công ty Trung Quốc như Alibaba.

Số liệu từ Đại học Thanh Hoa cũng phản ánh xu hướng này: chỉ khoảng 20% sinh viên kỹ thuật đăng ký học tiến sĩ tại Mỹ, giảm mạnh so với mức 50% trước đại dịch Covid-19.

Theo Financial Times, làn sóng hồi hương của các kỹ sư AI không đơn thuần là sự dịch chuyển nhân lực, mà là dấu hiệu cho thấy sự trưởng thành của ngành công nghệ Trung Quốc. Quốc gia này không còn chỉ tiếp nhận công nghệ từ Mỹ, mà đang dần trở thành trung tâm sáng tạo. Đối với các chuyên gia quay về, đây không phải là sự “rời bỏ” Thung lũng Silicon, mà là lựa chọn một “mặt trận mới” – nơi AI được triển khai ở quy mô lớn, gắn với dữ liệu từ hàng tỷ thiết bị, nhà máy và đô thị.