Trung Quốc xem xét thương vụ Meta mua Manus: Đòn bẩy mới trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung

Động thái này làm dấy lên khả năng Bắc Kinh có thể sử dụng các quy định kiểm soát xuất khẩu công nghệ để gây ảnh hưởng, thậm chí can thiệp sâu, vào một trong những thương vụ AI đáng chú ý nhất thời gian gần đây.

Thỏa thuận được công bố vào tuần trước, trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh đang ngày càng đối đầu gay gắt trong cuộc đua công nghệ cao, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn. Việc một tập đoàn Mỹ thâu tóm một công ty AI có gốc Trung Quốc được xem là hiếm hoi và nhạy cảm, bởi nó chạm tới những “lằn ranh đỏ” về an ninh công nghệ mà cả hai quốc gia đều theo đuổi.

Theo Financial Times, các quan chức thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc đã bắt đầu đánh giá xem việc Manus di dời đội ngũ và công nghệ sang Singapore, trước khi được bán cho Meta, có thuộc diện phải xin giấy phép xuất khẩu theo luật pháp Trung Quốc hay không. Dù quá trình rà soát hiện mới ở giai đoạn ban đầu và chưa chắc dẫn tới một cuộc điều tra chính thức, nhưng chỉ riêng khả năng yêu cầu giấy phép cũng đủ để trao cho Bắc Kinh một công cụ gây sức ép đáng kể đối với thương vụ này.

Trong kịch bản cực đoan, Trung Quốc hoàn toàn có thể buộc các bên liên quan phải từ bỏ giao dịch nếu phát hiện vi phạm nghiêm trọng. Trước đây, Bắc Kinh từng sử dụng cơ chế tương tự để can thiệp vào nỗ lực của Washington nhằm ép ByteDance bán TikTok trong nhiệm kỳ đầu của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump.

“SINGAPORE WASHING” VÀ NỖI LO THẤT THOÁT CÔNG NGHỆ CỦA BẮC KINH

Một trong những lý do khiến thương vụ Manus thu hút sự chú ý đặc biệt của giới chức Trung Quốc là lo ngại rằng nó có thể tạo tiền lệ xấu, khuyến khích các startup công nghệ trong nước di dời ra nước ngoài nhằm né tránh sự giám sát và quản lý nội địa. Theo một nguồn tin, việc một công ty AI có gốc Trung Quốc “thoát ly” hoàn toàn để rồi được mua lại bởi tập đoàn Mỹ có thể trở thành hình mẫu mà Bắc Kinh không mong muốn.

Trong những năm gần đây, việc mở trụ sở thứ hai hoặc đặt văn phòng tại Singapore đã trở thành lựa chọn phổ biến của nhiều doanh nghiệp Trung Quốc muốn tiếp cận thị trường toàn cầu. Xu hướng này thậm chí còn được gọi bằng thuật ngữ không chính thức là “Singapore washing” – ám chỉ nỗ lực làm mờ đi các yếu tố địa chính trị nhạy cảm gắn với xuất xứ Trung Quốc.

Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, các công ty này vẫn duy trì hoạt động cốt lõi tại Trung Quốc. Với Manus, tình hình lại khác. Đội ngũ đội ngũ cốt lõi của công ty đã chuyển sang Singapore từ mùa hè năm 2025, khiến cho Bắc Kinh gần như không còn nhiều “điểm tựa” trực tiếp để can thiệp, nếu sau này muốn áp dụng các biện pháp hành chính hoặc pháp lý.

Một nguồn tin khác cho biết, sản phẩm của Manus – một trợ lý AI – không được xem là công nghệ cốt lõi mang tính sống còn đối với chiến lược quốc gia của Trung Quốc. Điều này phần nào làm giảm mức độ khẩn cấp trong phản ứng của Bắc Kinh. Dẫu vậy, giới chức Trung Quốc vẫn đặc biệt quan tâm tới khía cạnh pháp lý: liệu trong quá trình phát triển tại Trung Quốc, Manus có tạo ra hoặc sử dụng những công nghệ nằm trong danh mục kiểm soát xuất khẩu hay không.

Đáng chú ý, các sản phẩm của Meta – bao gồm Facebook, Instagram và WhatsApp – đều bị chặn tại Trung Quốc. Điều này càng khiến thương vụ trở nên nhạy cảm, bởi công nghệ do một nhóm kỹ sư từng hoạt động tại Trung Quốc phát triển có thể sẽ được tích hợp vào hệ sinh thái của một tập đoàn Mỹ vốn không được phép hoạt động tại thị trường này.

MANUS, META VÀ CUỘC TÁCH RỜI HAI HỆ SINH THÁI AI

Manus hiện do Butterfly Effect Pte., một công ty đăng ký tại Singapore, vận hành. Tuy nhiên, sản phẩm AI của Manus được phát triển ít nhất một phần bởi công ty “chị em” Beijing Butterfly Effect Technology, được các nhà sáng lập – trong đó có CEO Xiao Hong – thành lập tại Bắc Kinh vào năm 2022. Pháp nhân này hiện vẫn đăng ký tại Bắc Kinh, song văn phòng gần như không còn hoạt động.

Theo kế hoạch, Meta sẽ tiếp quản phần mềm AI agent của Manus và tích hợp công nghệ này vào các sản phẩm của mình. Động thái này diễn ra sau khi Manus hoàn tất một vòng gọi vốn do quỹ đầu tư mạo hiểm Benchmark của Mỹ dẫn dắt. Chính vòng gọi vốn đó đã thu hút sự chú ý của Bộ Tài chính Mỹ, trong bối cảnh Washington triển khai các quy định mới nhằm hạn chế dòng vốn đầu tư của Mỹ vào lĩnh vực AI tại Trung Quốc.

Giáo sư Cui Fan, chuyên gia tại Đại học Kinh tế và Thương mại Quốc tế Trung Quốc, nhận định trong một bài đăng trên WeChat rằng quá trình “từng bước tách rời khỏi Trung Quốc” của Manus rõ ràng được thúc đẩy bởi các hạn chế đầu tư từ phía Mỹ. Theo ông, nếu Trung Quốc tiến hành rà soát thương vụ Meta mua Manus, trọng tâm cần nằm ở việc xác định liệu nhóm kỹ sư này có phát triển các công nghệ thuộc diện kiểm soát xuất khẩu khi còn hoạt động tại Trung Quốc hay không.

“Nếu xác nhận có hành vi xuất khẩu trái phép các công nghệ bị hạn chế, trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh, thậm chí bao gồm trách nhiệm hình sự,” ông Cui cảnh báo. Ông cũng cho rằng việc tin rằng chỉ cần nhanh chóng cắt đứt quan hệ với Trung Quốc là có thể né tránh cả hai hệ thống quản lý của Mỹ và Trung Quốc là một suy nghĩ quá đơn giản.

Ở chiều ngược lại, tại Mỹ, một số nhà phân tích lại coi thương vụ này là minh chứng cho hiệu quả của các chính sách hạn chế đầu tư và xuất khẩu chip AI mà Washington áp dụng đối với Trung Quốc. Theo Chris McGuire, chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, việc Manus “chọn” hệ sinh thái AI của Mỹ cho thấy thế giới đang hình thành hai hệ sinh thái AI tách biệt: một do Mỹ dẫn dắt và một do Trung Quốc dẫn dắt.

“Thương vụ Manus cho thấy hệ sinh thái AI của Mỹ hiện hấp dẫn hơn”, ông McGuire nhận định, đồng thời cho rằng đây là một thắng lợi mang tính biểu tượng đối với chiến lược công nghệ của Washington.