Trung Quốc áp quy định “50% nội địa hóa” thiết bị bán dẫn

Trung Quốc đang âm thầm triển khai một trong những chính sách quyết liệt nhất từ trước đến nay nhằm xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn tự chủ: yêu cầu các nhà sản xuất chip phải sử dụng ít nhất 50% thiết bị do doanh nghiệp trong nước sản xuất khi mở rộng hoặc xây dựng mới nhà máy.

Theo ba nguồn thạo tin tiết lộ với hãng thông tấn Reuters, quy định này không được công bố chính thức, nhưng đã trở thành điều kiện bắt buộc trong quá trình xin phê duyệt dự án từ cơ quan quản lý nhà nước.

BUỘC CÁC NHÀ MÁY CHIP PHẢI ƯU TIÊN THIẾT BỊ TRONG NƯỚC

Cụ thể, trong những tháng gần đây, các hãng chip tại Trung Quốc khi nộp hồ sơ xin xây dựng hoặc mở rộng công suất đều được yêu cầu chứng minh – thông qua các gói thầu mua sắm – rằng tối thiểu một nửa thiết bị sản xuất là hàng “nội địa”. Những dự án không đạt ngưỡng này thường bị từ chối, dù chính quyền có thể linh hoạt điều chỉnh trong một số trường hợp do hạn chế nguồn cung.

Reuters cho rằng quy định 50% được xem là bước đi mạnh tay nhất của Bắc Kinh nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, đặc biệt sau khi Mỹ siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ năm 2023, cấm bán cho Trung Quốc nhiều loại chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn hiện đại.

Điểm đáng chú ý là, không giống các lệnh cấm của Mỹ vốn chỉ chặn những công nghệ tối tân nhất, quy định mới của Trung Quốc buộc các nhà máy chip phải ưu tiên thiết bị trong nước. Một nguồn tin cho biết: “Nhà chức trách không chỉ muốn đạt 50%. Họ muốn con số này càng cao càng tốt. Mục tiêu cuối cùng là các nhà máy sử dụng 100% thiết bị nội địa”.

Tuy vậy, với các dây chuyền sản xuất chip tiên tiến – nơi thiết bị Trung Quốc chưa hoàn toàn sẵn sàng – yêu cầu này được nới lỏng. Chính sách này phản ánh rõ định hướng “toàn quốc chung sức” mà Trung Quốc nhiều lần nhấn mạnh: huy động đồng thời nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và hàng nghìn kỹ sư, nhà khoa học để xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn hoàn chỉnh, từ vật liệu, thiết bị đến sản xuất chip.

Trước đây, các nhà máy bán dẫn trong nước như SMIC thường ưu tiên thiết bị của Mỹ. “Họ hầu như không cho doanh nghiệp Trung Quốc cơ hội,” một cựu nhân viên của hãng thiết bị Naura Technology cho biết. “Nhưng mọi thứ đã thay đổi từ sau các lệnh hạn chế xuất khẩu của Mỹ năm 2023, khi các nhà máy Trung Quốc không còn lựa chọn nào khác ngoài việc hợp tác với nhà cung cấp nội địa.”

KẺ THẮNG – NGƯỜI THUA TRONG CUỘC TÁI CẤU TRÚC CHUỖI CUNG ỨNG BÁN DẪN TRUNG QUỐC

Hệ quả của chính sách “50% nội địa hóa” đang nhanh chóng hiện rõ, đặc biệt trong lĩnh vực thiết bị khắc (etching) – một công đoạn then chốt trong sản xuất chip, dùng để loại bỏ vật liệu trên wafer silicon nhằm tạo ra các cấu trúc transistor siêu nhỏ.

Theo nhiều nguồn tin, Naura Technology, tập đoàn thiết bị bán dẫn lớn nhất Trung Quốc, hiện đang thử nghiệm các công cụ khắc của mình trên dây chuyền sản xuất chip 7nm của SMIC. Trước đó, Naura đã triển khai thành công thiết bị khắc cho công nghệ 14nm, và việc tiến lên 7nm được xem là một cột mốc quan trọng cho ngành thiết bị bán dẫn nội địa.

“Tiến độ của Naura được đẩy nhanh rõ rệt nhờ việc chính phủ yêu cầu các nhà máy phải dùng tối thiểu 50% thiết bị trong nước,” một nguồn tin nói. Áp lực từ chính sách buộc các nhà cung cấp nội địa phải cải tiến nhanh hơn, thay vì phát triển chậm rãi trong môi trường cạnh tranh hạn chế.

Trước đây, thị trường thiết bị khắc tiên tiến tại Trung Quốc gần như do các tập đoàn nước ngoài thống trị, đặc biệt là Lam Research (Mỹ) và Tokyo Electron (Nhật Bản). Tuy nhiên, hiện nay, một phần đáng kể thị phần đang được thay thế bởi Naura và đối thủ nội địa AMEC (Advanced Micro-Fabrication Equipment).

Không chỉ dừng ở logic, Naura còn trở thành đối tác quan trọng của các hãng chip nhớ Trung Quốc, cung cấp thiết bị khắc cho những con chip có hơn 300 lớp – một thách thức kỹ thuật cực lớn. Công ty cũng phát triển thành công đĩa hút tĩnh điện (electrostatic chucks) để thay thế linh kiện của Lam Research mà hãng Mỹ không còn được phép bảo trì sau các lệnh cấm năm 2023.

Dữ liệu mua sắm công cho thấy các đơn vị liên kết với nhà nước Trung Quốc đã đặt 421 đơn hàng cho máy quang khắc và linh kiện nội địa trong năm nay, với tổng giá trị khoảng 850 triệu nhân dân tệ, phản ánh nhu cầu tăng vọt đối với công nghệ “made in China”.

Song song với đó, Bắc Kinh tiếp tục bơm vốn khổng lồ cho ngành bán dẫn thông qua “Đại Quỹ” (Big Fund). Giai đoạn ba của quỹ này được thành lập năm 2024 với quy mô 344 tỷ nhân dân tệ (khoảng 49 tỷ USD), nhằm hỗ trợ toàn bộ chuỗi giá trị từ thiết kế, sản xuất đến thiết bị.

Sự trỗi dậy của các nhà cung cấp nội địa đang khiến các đối thủ toàn cầu lo ngại, khi họ dần bị thu hẹp chỗ đứng tại thị trường bán dẫn lớn nhất thế giới. Số liệu về sở hữu trí tuệ cho thấy Naura đã nộp 779 bằng sáng chế trong năm 2025, hơn gấp đôi so với giai đoạn 2020–2021, trong khi AMEC nộp 259 bằng sáng chế, theo dữ liệu từ Anaqua được Reuters xác minh.

Thành quả công nghệ nhanh chóng chuyển hóa thành kết quả kinh doanh. Doanh thu nửa đầu năm 2025 của Naura tăng 30%, đạt 16 tỷ nhân dân tệ, còn AMEC ghi nhận mức tăng 44%, đạt 5 tỷ nhân dân tệ.

Theo ước tính của các nhà phân tích, Trung Quốc hiện đã đạt khoảng 50% mức tự chủ trong mảng thiết bị làm sạch và loại bỏ photoresist – lĩnh vực từng do các công ty Nhật Bản thống lĩnh, nay đang được dẫn dắt bởi doanh nghiệp nội địa, đứng đầu là Naura.

“Thị trường thiết bị bán dẫn nội địa cuối cùng sẽ được thống trị bởi hai đến ba nhà sản xuất lớn”, một nguồn tin nhận định.