Vốn đầu tư mạo hiểm vào Đông Nam Á đột ngột lao dốc

Thị trường khởi nghiệp Đông Nam Á – từng được ca ngợi là một trong những trung tâm đổi mới năng động nhất thế giới – đang đối diện giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều năm trở lại đây. Theo số liệu mới công bố của Tracxn, tổng vốn đầu tư rót vào các startup trong khu vực chỉ đạt 84 triệu USD trong tháng 8/2025, giảm tới 76% so với tháng 7 và thấp hơn 65% so với cùng kỳ năm trước.

Con số này phản ánh thực tế khắc nghiệt: doanh nhân ngày càng khó tiếp cận vốn trong bối cảnh bất ổn kinh tế toàn cầu. Tuy vậy, nhiều nhà sáng lập và nhà hoạch định chính sách cho rằng cú sốc này có thể trở thành bước ngoặt, giúp hệ sinh thái khởi nghiệp Đông Nam Á hướng đến mô hình bền vững và lành mạnh hơn.

CÚ GIẢM TỐC Ở ĐÔNG NAM Á GÂY CHÚ Ý ĐẶC BIỆT

Không chỉ Đông Nam Á, năm 2025 chứng kiến sự chững lại toàn cầu của hoạt động đầu tư mạo hiểm. Mỹ và châu Âu đều ghi nhận mức sụt giảm lớn trong các thương vụ. Nguyên nhân đến từ lãi suất cao kéo dài, lạm phát dai dẳng và căng thẳng địa chính trị, khiến nhà đầu tư thận trọng hơn, tập trung nhiều hơn vào kiểm soát rủi ro.

Tuy nhiên, theo trang techcollectivesea, cú giảm tốc ở Đông Nam Á gây chú ý đặc biệt vì khu vực này từng có giai đoạn bùng nổ 2020–2022. Khi đó, hàng tỷ USD từ các quỹ quốc tế đổ vào, tạo ra loạt “kỳ lân” và đẩy định giá startup tăng vọt. Nhiều doanh nghiệp chỉ cần chứng minh tốc độ tăng trưởng người dùng là có thể huy động vốn nhanh chóng, bất chấp việc mô hình kinh doanh chưa chứng minh được lợi nhuận.

Hôm nay, “cơn sốt” ấy đã nguội lạnh. Các nhà đầu tư không còn đánh giá cao chiến lược đốt tiền để chiếm thị phần. Thay vào đó, họ yêu cầu startup chứng minh dòng tiền ổn định, hiệu quả đơn vị và năng lực tăng trưởng bền vững. Sự dịch chuyển này khiến việc gọi vốn trở nên khắt khe hơn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp non trẻ.

Một chuyên gia đầu tư tại Singapore nhận định: “Tiền vẫn có, nhưng chỉ chảy về số ít công ty chứng minh được lợi nhuận hoặc ít nhất là lộ trình rõ ràng đến điểm hòa vốn. Đây là giai đoạn thanh lọc tự nhiên, giúp thị trường trưởng thành hơn”.

STARTUP ĐỐI DIỆN THỰC TẾ MỚI: KHÓ GỌI VỐN VÀ BUỘC PHẢI THÍCH NGHI

Đối với các nhà sáng lập, giai đoạn hiện nay là bước ngoặt sinh tử. Những vòng gọi vốn khủng chỉ dựa trên tăng trưởng người dùng gần như không còn. Thời gian đàm phán Series A kéo dài từ vài tuần thành nhiều tháng, đi kèm với định giá giảm hoặc yêu cầu nhượng bộ lớn hơn từ phía nhà đầu tư.

Trong bối cảnh khó khăn, nhiều startup Đông Nam Á đang tìm cách thích nghi để duy trì sự sống còn. Một số nhà sáng lập lựa chọn con đường tự lực và tinh gọn, tức là tự tài trợ (bootstrapping) để phát triển chậm rãi nhưng vững chắc. Tại Singapore và Việt Nam, không ít công ty SaaS hoặc B2B quy mô nhỏ đã chứng minh rằng mô hình tinh gọn vẫn có thể mở rộng bền vững. 

Song song đó, tài trợ thay thế như hình thức chia sẻ doanh thu (revenue-sharing) cũng ngày càng được ưa chuộng. Với cơ chế này, các startup – đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử và dịch vụ số – có thể nhận vốn từ các quỹ thay thế mà không phải đánh đổi cổ phần, chỉ cần chia lại một phần doanh thu hàng tháng. 

Hợp tác xuyên biên giới cũng trở thành chiến lược quan trọng. Các doanh nghiệp Indonesia đang bắt tay với đối tác tại Malaysia hay Thái Lan để cùng phát triển sản phẩm, chia sẻ kênh phân phối và khai thác khách hàng chung. Những liên minh như vậy giúp giảm rủi ro, tiết kiệm chi phí và mở ra hướng đi mới trong giai đoạn vốn đầu tư khan hiếm.

Bên cạnh sự điều chỉnh của doanh nghiệp, chính phủ các nước Đông Nam Á cũng nhập cuộc mạnh mẽ. Singapore mở rộng chương trình Startup SG Equity, đồng đầu tư cùng khu vực tư nhân để hỗ trợ startup giai đoạn sớm. Malaysia triển khai ưu đãi thuế cho nhà đầu tư thiên thần và trợ cấp công nghệ. Indonesia tập trung vào nâng cao kỹ năng số và tăng khả năng tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ.

Ngoài ra, hệ thống vườn ươm và tăng tốc khởi nghiệp đang đóng vai trò quan trọng: vừa cung cấp vốn hạt giống, vừa tạo mạng lưới cố vấn và kết nối. Theo Ngân hàng Thế giới, những sáng kiến này có thể duy trì “đường ống” đổi mới sáng tạo ngay cả khi dòng vốn tư nhân chững lại.

MỘT SỐ LĨNH VỰC THU HÚT SỰ CHÚ Ý CỦA NHÀ ĐẦU TƯ

Mặc dù tổng vốn đầu tư suy giảm, một số lĩnh vực vẫn thu hút được sự quan tâm của giới đầu tư nhờ tiềm năng dài hạn và tác động xã hội rõ rệt. Edtech tiếp tục là mảnh đất hấp dẫn với các mô hình học tập trải nghiệm và tương tác số hóa, phù hợp với đặc điểm dân số trẻ và mức độ phổ cập internet ngày càng cao trong khu vực.

Healthtech cũng nổi lên mạnh mẽ sau đại dịch, khi nhu cầu về y tế số và chăm sóc sức khỏe cộng đồng ngày càng lớn, đồng thời được chính phủ các nước ưu tiên phát triển. Bên cạnh đó, công nghệ xanh và năng lượng sạch đang trở thành lĩnh vực được hậu thuẫn mạnh mẽ bởi chính sách, khi nhiều quốc gia Đông Nam Á đặt ra mục tiêu “net zero” và đẩy mạnh đầu tư cho các giải pháp giảm phát thải carbon, phát triển năng lượng tái tạo.

Những điểm sáng này cho thấy dòng vốn không biến mất, mà chuyển hướng có chọn lọc sang các ngành có giá trị bền vững và gắn liền với chính sách công.

Về dài hạn, nhiều chuyên gia nhận định cú sốc hiện nay có thể lành mạnh hóa hệ sinh thái khởi nghiệp. Thay vì những công ty “đốt tiền” để tăng trưởng bằng mọi giá, giai đoạn mới sẽ hình thành lớp startup “khỏe mạnh” hơn: tập trung vào sản phẩm thực sự giải quyết vấn đề và quản trị tài chính chặt chẽ.

Một huấn luyện viên khởi nghiệp chia sẻ: “Sự khan hiếm sẽ thúc đẩy đổi mới. Khi không còn dư dả tiền bạc, startup buộc phải sáng tạo và bám sát nhu cầu thật của thị trường”.