Theo Phó thủ tướng, nếu để giáo dục "tự chủ" hoàn toàn theo thị trường sẽ gây ra những bất ổn lâu dài

Văn phòng Chính phủ cho biết, ngày 5/10, Phó thủ tướng Vương Đình Huệ đã tới dự lễ khai khóa 2019 và làm việc với Ban lãnh đạo của Đại học Quốc gia Tp.HCM.

Chia sẻ về chủ đề "Tự chủ đại học - Đổi mới và sáng tạo", một xu hướng tất yếu ở các quốc gia trên thế giới và cũng như ở Việt Nam hiện nay, Phó thủ tướng nhấn mạnh giáo dục và y tế là hai lĩnh vực rất quan trọng của mỗi quốc gia.

Theo Phó thủ tướng, nếu để giáo dục, y tế "tự chủ" hoàn toàn theo thị trường sẽ gây ra những bất ổn lâu dài trong cung cấp dịch vụ này. Đi liền với đó trách nhiệm giải trình của cơ sở tự chủ chưa tương xứng với mức độ tự chủ sẽ gây ra tình trạng tham nhũng, thất thoát.

Tuy nhiên, xu hướng chung trong giáo dục đại học toàn cầu hiện nay là chuyển dịch dần từ mô hình Nhà nước kiểm soát sang các mô hình có mức độ tự chủ cao hơn, từ Nhà nước kiểm soát sang Nhà nước giám sát.

Ngay cả trong mô hình Nhà nước kiểm soát thì cơ sở giáo dục đại học vẫn được hưởng một mức độ tự chủ nhất định. Đồng thời, ngay trong mô hình độc lập thì vẫn có những "mặc định ngầm" về quyền của Nhà nước nắm giữ một số kiểm soát về mặt chiến lược và có quyền yêu cầu giải trình đối với các cơ sở giáo dục đại học, Phó thủ tướng lý giải.

Tự chủ đại học không có nghĩa là các trường đại học phải hoàn toàn "tự túc", "tự bơi" về mặt tài chính mà là các trường được chủ động hơn về mọi mặt, trong đó có các quyết định về tài chính. Đồng thời nhà nước vẫn có chính sách đặt hàng đào tạo, đầu tư, hỗ trợ phát triển cùng với các chính sách xã hội hóa và đóng góp nguồn lực từ các doanh nghiệp, cựu giáo chức, cựu sinh viên, Phó thủ tướng nhấn mạnh.

Tại Việt Nam, từ những năm 90 của thế kỷ trước, quá trình thực hiện tự chủ đại học từng bước được thử nghiệm, theo từng lĩnh vực, từ thấp đến cao, toàn diện, từ tự chủ tài chính tới tự chủ trong học thuật, tổ chức bộ máy, nhân sự.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học 2018 có 3 quan điểm mới, đáng chú ý về đổi mới, nâng cao tự chủ đại học gồm trao quyền hạn rất lớn cho đại học, trường đại học tự chủ học thuật, tự chủ tổ chức nhân sự và tự chủ tài chính. Luật cũng quy định nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học. Đổi mới quản trị đại học, tăng cường vai trò của Hội đồng trường. Nhà nước thực hiện chiến lược, đặt ra quy định, quy trình, thực hiện giám sát, kiểm tra và không điều hành.

Đến nay, kết quả thực hiện tự chủ đại học đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Một số trường mở ngành mới và quy mô của ngành ngày càng tăng. Số lượng nghiên cứu khoa học tăng lên nhiều, bình quân mỗi năm 500 đề tài và tăng gấp 3 lần hội thảo khoa học quốc tế với 120 hội thảo/năm/trường tự chủ. Cơ cấu lao động của trường tự chủ cũng thay đổi tích cực theo hướng tăng giảng viên, giảm lao động gián tiếp. Giảng viên chính, số lượng giáo sư, phó giáo sư ở trường tự chủ tăng nhanh, đạt 9,2%/năm so với trường không tự chủ với mức tăng chỉ 3,2%/năm,…

Phó thủ tướng cho biết, trong thời gian tới, Chính phủ sẽ ban hành các nghị định quy định cụ thể về tự chủ tài chính, tổ chức bộ máy và nhân sự… Đại học và cơ sở đại học sẽ chủ động trả lương cho giảng viên, các chuyên gia theo vị trí việc làm và theo cơ chế của khu vực doanh nghiệp. 

Đồng thời, Chính phủ sẽ đặt ra vấn đề hình thành doanh nghiệp trong trường đại học để góp phần phát triển thị trường khoa học, công nghệ, tăng cường các nguồn thu hợp pháp cho nhà trường.