"Cơn ác mộng tồi tệ nhất" của ngành game trong kỷ nguyên AI

Cộng đồng game thủ toàn cầu đã có một phen hoang mang vào tuần trước khi Seamus Blackley – người được xem là “cha đẻ” của chiếc Xbox đầu tiên – tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn rằng kỷ nguyên console có thể đang đi đến hồi kết.

KHỦNG HOẢNG PHẦN CỨNG CỦA NGÀNH GAME

Tuy nhiên, theo trang The Wired, nếu đọc kỹ toàn bộ cuộc phỏng vấn cũng như các bình luận của ông trên mạng xã hội Bluesky, có thể thấy Blackley không nói rằng Xbox sẽ biến mất. Điều ông muốn nhấn mạnh là chiếc console mà ông từng tạo ra đang rơi vào tình trạng “bất ổn”. Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ trong đại dịch Covid-19, ngành game giờ đây đang phải đối mặt với những tác động bất ngờ từ làn sóng trí tuệ nhân tạo.

Sự bùng nổ của AI đã khiến các trung tâm dữ liệu tiêu thụ lượng lớn phần cứng, đặc biệt là RAM – bộ nhớ tạm thời quan trọng trong mọi thiết bị điện tử. Kết quả là thị trường đang chứng kiến tình trạng thiếu hụt RAM trên quy mô toàn cầu, một hiện tượng mà giới công nghệ gọi là “RAMaggedon”.

Khi các trung tâm dữ liệu AI hút phần lớn nguồn cung bộ nhớ, giá linh kiện máy tính tăng mạnh. Điều này không chỉ khiến việc xây dựng PC gaming tại nhà – vốn từng được xem là “nghi thức nhập môn” của nhiều game thủ – trở nên xa xỉ, mà còn làm đội giá các hệ máy console.

Những dấu hiệu đầu tiên đã xuất hiện. Cuối năm ngoái, Valve thông báo ngừng sản xuất phiên bản Steam Deck LCD 256GB ra mắt năm 2022. Bản nâng cấp năm 2023 của thiết bị này cũng gần như biến mất khỏi thị trường.

Đây là lần đầu tiên một dòng console lớn bị ngừng sản xuất trước khi có phiên bản kế nhiệm thực sự sẵn sàng. Ở các hãng khác, giá console cũng đang tăng lên. Xbox và PlayStation 5 đều đã ghi nhận mức giá cao hơn so với trước đây.

Theo Bloomberg, Sony vẫn chưa xác nhận liệu thế hệ PlayStation kế tiếp – ban đầu dự kiến ra mắt cuối năm 2027 – có bị lùi lịch thêm một năm hay không.

Nintendo cũng không đứng ngoài vòng xoáy. Sau khi suýt bị ảnh hưởng bởi các mức thuế mới trong quá trình ra mắt Switch 2 năm 2025, hãng thậm chí đã khởi kiện chính phủ Mỹ và vẫn để ngỏ khả năng tăng giá sản phẩm trong tương lai.

TỪ HOÀNG KIM THỜI ĐẠI DỊCH ĐẾN NGUY CƠ SUY THOÁI NGÀNH GAME TRONG AI

Chỉ sáu năm trước, bức tranh của ngành công nghiệp game hoàn toàn khác. Trong thời gian phong tỏa vì đại dịch, game trở thành một trong những hình thức giải trí phổ biến nhất trên thế giới.

Tựa game Animal Crossing: New Horizons đã bán được 13,4 triệu bản chỉ trong sáu tuần sau khi ra mắt vào tháng 3/2020 – trở thành trò chơi console có doanh số kỹ thuật số cao nhất trong một tháng.

Cũng trong năm đó, doanh thu ngành game toàn cầu tăng tới 23%. Hàng triệu người lần đầu tiên cầm tay cầm hoặc khởi động PC để chơi game.

Khi PlayStation 5 ra mắt vào tháng 11/2020, bảy năm sau thế hệ trước, nhiều người coi đó là lời khẳng định rằng ngành game vẫn đang phát triển mạnh mẽ ngay cả khi nhiều lĩnh vực khác gặp khó khăn.

Một năm sau, Valve công bố Steam Deck – chiếc máy chơi game cầm tay cho phép game thủ mang cả thư viện Steam đi bất cứ đâu. Các đơn đặt trước bán hết chỉ trong vài giờ.

Song song với đó, các streamer trên YouTube và Twitch cũng bùng nổ. Hàng triệu khán giả ở nhà theo dõi các buổi phát trực tiếp như một hình thức giải trí thay thế cho điện ảnh và truyền hình.

Các “ông lớn” trong ngành game bắt đầu mở rộng mạnh mẽ. Microsoft mua lại Activision Blizzard và ZeniMax Media. Sony đáp trả bằng việc thâu tóm Bungie năm 2022 và đầu tư 1,45 tỷ USD vào Epic Games. Số lượng tin tuyển dụng trong ngành game tăng tới 40% trong thời kỳ đại dịch.

Nhưng sự bùng nổ của AI đã đảo lộn bức tranh đó. Theo khảo sát của Pew Research, gần một phần ba người trưởng thành tại Mỹ và phần lớn thanh thiếu niên hiện sử dụng AI mỗi ngày. Số lượng trung tâm dữ liệu tại Mỹ đã tăng gấp đôi kể từ năm 2022. Tại những khu vực gần các cơ sở này, chi phí điện sinh hoạt đã tăng tới 267% so với năm năm trước, theo Bloomberg. Phần lớn các trung tâm dữ liệu mới được xây dựng để phục vụ AI, nhiều trong số đó là các dự án trị giá hàng tỷ USD.

Theo Wall Street Journal, đến năm 2026, các trung tâm dữ liệu – cả AI lẫn truyền thống – có thể tiêu thụ tới 70% sản lượng RAM toàn cầu. Sự dịch chuyển nguồn lực này khiến ngành game trở thành một trong những lĩnh vực chịu tác động mạnh nhất.

Nhà phê bình game Gene Park của Washington Post cho rằng game là loại hình giải trí đại chúng duy nhất mà “trần sáng tạo phụ thuộc trực tiếp vào phần cứng của người tiêu dùng”. Nếu game thủ không đủ khả năng mua phần cứng mạnh hơn, tốc độ đổi mới của ngành sẽ chậm lại. RAM đóng vai trò quyết định quy mô và chi tiết của thế giới trong game – từ trí tuệ nhân tạo của nhân vật, môi trường, chiến đấu cho đến cốt truyện. Khi phần cứng bị giới hạn, các nhà phát triển có thể buộc phải cắt giảm tham vọng trong thiết kế game.

AI GÂY TRANH CÃI TRONG NGÀNH GAME VÀ LÀN SÓNG MẤT VIỆC

Bên cạnh vấn đề phần cứng, AI còn gây ra một cuộc tranh luận gay gắt về tương lai của ngành game. Nhiều nhà phát triển cho rằng AI đang làm giảm giá trị sáng tạo của con người.

Alec Robbins, giám đốc nội dung cốt truyện tại Squanch Games, cho biết anh từng bị yêu cầu sử dụng AI tạo sinh trong một dự án. Robbins đã phản đối nhưng cuối cùng vẫn thất bại.

Dù AI chỉ được dùng cho một phần rất nhỏ của trò chơi, cộng đồng game thủ vẫn phản ứng dữ dội. Theo Robbins, chỉ cần sự xuất hiện của AI cũng đủ khiến trải nghiệm bị “pha loãng” và gây tổn hại danh tiếng cho studio. Cuối cùng, Squanch Games quyết định không sử dụng AI trong các dự án tiếp theo.

Một trường hợp tương tự xảy ra với Larian Studios khi CEO của hãng thừa nhận trò chơi Divinity có sử dụng AI tạo sinh trong quy trình làm việc. Cộng đồng game thủ phản ứng mạnh mẽ đến mức công ty buộc phải giải thích lại.

Không chỉ gây tranh cãi về sáng tạo, AI còn làm dấy lên nỗi lo mất việc trong ngành. Theo ước tính, khoảng 45.000 nhân viên ngành game đã mất việc từ năm 2022 đến cuối năm 2025. Riêng trong năm 2026, con số sa thải có thể lên tới 10.000 người.

Một nhà phát triển kỳ cựu tại Xbox cho biết các đợt sa thải chủ yếu ảnh hưởng đến nhân sự cấp thấp. Kết quả là nhiều studio đang để các nhân sự cấp cao đảm nhiệm khối lượng công việc lớn hơn, trong khi sử dụng AI để hỗ trợ.

Trước đây, nhiều người tin rằng AI sẽ giúp lập trình viên tập trung vào các nhiệm vụ sáng tạo phức tạp hơn. Nhưng thực tế lại khác.

“Nếu AI làm phần việc cơ bản, vậy ai sẽ làm phần còn lại?” – nhà phát triển này đặt câu hỏi. “Và câu trả lời là… không ai cả”.

Một nhà thiết kế âm thanh kỳ cựu tại một studio AAA cho biết nhiều nhân viên chấp nhận sử dụng AI chỉ để giữ việc. Nếu không theo kịp xu hướng công nghệ hoặc công khai phản đối AI, họ có thể bị thay thế. Thậm chí, một số studio đã bắt đầu dùng AI để tạo lời thoại nhân vật nhằm giảm chi phí thuê diễn viên lồng tiếng.

Trong bức tranh u ám đó, một nhóm nhỏ có thể hưởng lợi: các streamer. Spencer Agnew, giám đốc nội dung của Smosh Games, cho rằng nếu game trở nên quá đắt đỏ, nhiều người sẽ chọn xem người khác chơi thay vì tự trải nghiệm. Điều đó có thể khiến khán giả phụ thuộc nhiều hơn vào các streamer để tiếp cận trò chơi.

Trong bối cảnh những tin đồn về Xbox lan rộng, Microsoft đã công bố kế hoạch cho thế hệ console tiếp theo với tên gọi Project Helix. Hệ máy này dự kiến là một nền tảng lai giữa PC và console, hoạt động theo mô hình mở và có thể không còn các tựa game độc quyền.

Nếu tình trạng thiếu RAM tiếp tục, các chuyên gia dự đoán giá của hệ máy mới có thể dao động từ 900 đến 1.200 USD – gần gấp đôi giá của Xbox Series X hiện tại.

Tuy nhiên, nhiều lãnh đạo kỳ cựu trong ngành tin rằng nếu AI làm giảm chất lượng trò chơi, game thủ sẽ phản ứng mạnh mẽ. Theo một giám đốc lâu năm của một công ty game AAA, cộng đồng người chơi có thể là yếu tố quyết định tương lai của ngành.

“Nếu game trở nên tệ hơn vì AI, chúng tôi sẽ không mua chúng”, ông nói. “Chúng tôi sẽ không cosplay, không đi hội chợ, không mua đồ lưu niệm, không viết fan fiction hay làm fan game. Chúng tôi sẽ không làm bất cứ điều gì họ muốn, bởi vì sản phẩm đó không đáng”.

Trong một ngành công nghiệp phụ thuộc lớn vào cộng đồng người chơi, phản ứng của game thủ có thể định hình hướng đi của game trong thập kỷ tới.