Doanh nghiệp lớn và bài toán “mở đường” cho không gian số mới của Việt Nam

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, dữ liệu lớn và các nền tảng số đang mở ra một không gian phát triển mới cho các quốc gia. Với Việt Nam, chuyển đổi số không còn chỉ là câu chuyện đưa công nghệ vào từng cơ quan, doanh nghiệp, mà đang chuyển sang giai đoạn xây dựng những hệ sinh thái số có khả năng tạo ra giá trị kinh tế mới.

KHÔNG GIAN SỐ VIỆT NAM BƯỚC VÀO GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CHIỀU SÂU

Chia sẻ tại Hội thảo quốc tế "Không gian phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Định hướng chiến lược và lựa chọn chính sách", ông Đinh Đức Thụ, Phó Tổng Giám đốc VNPT Vinaphone, cho rằng không gian số Việt Nam trong thời gian tới sẽ phát triển theo hai chiều: chiều rộng và chiều sâu.

Ở chiều rộng, những lĩnh vực đã và đang triển khai chuyển đổi số như giáo dục, y tế, tài chính, sản xuất, quản trị doanh nghiệp… sẽ tiếp tục được mở rộng. Tuy nhiên, điểm khác biệt trong giai đoạn mới là quá trình chuyển đổi sẽ không dừng lại ở việc số hóa các quy trình hiện có, mà hướng tới những bài toán chuyển đổi toàn diện hơn.

“Chúng ta sẽ không chỉ giải quyết những bài toán cơ bản của tin học hóa, mà sẽ xuất hiện những bài toán chuyển đổi số thực sự, chuyển đổi toàn ngành, kết nối giữa ngành với người dân, giữa ngành với doanh nghiệp”, ông Thụ nhận định.

Theo chuyên gia, điều đó đồng nghĩa với việc công nghệ sẽ không còn đóng vai trò là công cụ hỗ trợ đơn thuần, mà trở thành một hạ tầng quan trọng để tái cấu trúc phương thức vận hành của các ngành kinh tế - xã hội.

Ở chiều sâu, ông Thụ cho rằng Việt Nam cần tập trung xây dựng các nền tảng số, hạ tầng dữ liệu và hệ sinh thái dịch vụ để tạo ra năng lực phát triển lâu dài. Đây là giai đoạn đòi hỏi sự tham gia mạnh mẽ hơn của các doanh nghiệp lớn, những tổ chức có tiềm lực tài chính, công nghệ, nhân lực và khả năng đầu tư dài hạn.

“Không gian số mới không thể hình thành chỉ bằng những sản phẩm công nghệ riêng lẻ. Chúng ta cần những nền tảng, những hệ sinh thái và những lực lượng đủ mạnh để dẫn dắt thị trường”, ông Thụ cho biết.

DOANH NGHIỆP LỚN PHẢI LÀ LỰC LƯỢNG KIẾN TẠO THỊ TRƯỜNG

Theo ông Đinh Đức Thụ, trong quá trình phát triển kinh tế số, doanh nghiệp lớn đang giữ vai trò kép: vừa là nhóm khách hàng tiêu dùng công nghệ lớn, vừa là nhà cung cấp các sản phẩm, dịch vụ số cho thị trường.

Quy mô chi tiêu công nghệ thông tin và chuyển đổi số của các doanh nghiệp lớn hiện nay là rất đáng kể. Nhu cầu đầu tư này không chỉ thúc đẩy sự phát triển của thị trường công nghệ trong nước, mà còn tạo động lực để các nhà cung cấp dịch vụ số tiếp tục nghiên cứu, phát triển các sản phẩm mới.

Tuy nhiên, vai trò quan trọng hơn của doanh nghiệp lớn nằm ở khả năng trở thành lực lượng cung cấp và dẫn dắt thị trường.

Lãnh đạo VNPT Vinaphone cho rằng trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở mức cao, các doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực công nghệ, viễn thông, hạ tầng số được kỳ vọng phải đảm nhận vai trò phát triển các nền tảng trọng điểm, đầu tư vào công nghệ mới và mở rộng năng lực cung cấp dịch vụ. Thực tế cho thấy, nhiều công nghệ mới khi xuất hiện thường gặp rào cản trong giai đoạn đầu do thị trường chưa hình thành đầy đủ. Người dùng chưa hiểu rõ giá trị của sản phẩm, doanh nghiệp chưa sẵn sàng thay đổi quy trình vận hành, trong khi chi phí đầu tư ban đầu rất lớn.

“Việc tiếp nhận các dịch vụ số mới thường diễn ra từ từ. Dù nhu cầu có thể tăng nhanh trong những năm gần đây, nhưng doanh thu giai đoạn đầu thường chưa đủ bù đắp chi phí đầu tư. Các doanh nghiệp nhỏ sẽ rất khó có đủ nguồn lực để làm nhiệm vụ dẫn dắt thị trường”, ông Thụ phân tích.

Vì vậy, theo ông, cần khuyến khích doanh nghiệp lớn tham gia sâu hơn vào quá trình hình thành thị trường, chấp nhận đầu tư dài hạn thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận trước mắt.

Một trong những cách thức được nhiều nền tảng công nghệ trên thế giới áp dụng là mô hình cung cấp dịch vụ miễn phí trong giai đoạn đầu để thu hút người dùng, tạo thói quen sử dụng, sau đó mới chuyển sang mô hình thu phí.

Mô hình này có thể được triển khai theo nhiều cách, như cung cấp miễn phí trong một khoảng thời gian nhất định trước khi khách hàng trả phí, hoặc cung cấp phiên bản miễn phí với các tính năng cơ bản, trong khi những nhu cầu nâng cao sẽ được mở rộng thông qua các gói dịch vụ trả phí.

Theo ông Thụ, đây là xu hướng phổ biến trên thế giới nhưng tại Việt Nam vẫn chưa được áp dụng rộng rãi. Việc khuyến khích doanh nghiệp lớn tham gia theo hướng này sẽ giúp rút ngắn quá trình hình thành thị trường cho các sản phẩm, dịch vụ số mới.

KẾT NỐI DOANH NGHIỆP LỚN VỚI STARTUP, HÌNH THÀNH HỆ SINH THÁI SỐ

Bên cạnh vai trò dẫn dắt thị trường, doanh nghiệp lớn còn được kỳ vọng tham gia xây dựng các nền tảng số quốc gia và phát triển hệ sinh thái dịch vụ phục vụ nhiều nhóm người dùng khác nhau. Theo ông Đinh Đức Thụ, thời gian qua một số nền tảng quan trọng như quản lý dữ liệu dân cư, đất đai, quản lý cán bộ, công chức, viên chức… đã được triển khai với sự tham gia của các doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều lĩnh vực cần tiếp tục được đầu tư xây dựng để tạo nền móng cho không gian số Việt Nam.

Khi các nền tảng cơ bản được hoàn thiện, doanh nghiệp có thể phát triển các hệ sinh thái dịch vụ đa dạng hơn cho từng nhóm đối tượng như người dân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, giáo dục, y tế…

“Nhìn ra thế giới, số lượng hệ sinh thái số được thị trường chấp nhận không nhiều. Những hệ sinh thái như giáo dục trực tuyến, làm việc trực tuyến, hỗ trợ hộ kinh doanh hay doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn nhiều dư địa để phát triển”, ông Thụ nói.

Tuy nhiên, để hình thành một không gian số năng động, doanh nghiệp lớn không thể tự mình phát triển tất cả sản phẩm, dịch vụ. Một hệ sinh thái mạnh cần có sự tham gia của cộng đồng sáng tạo, các startup công nghệ và doanh nghiệp nhỏ.

Theo ông Thụ, bài toán quan trọng hiện nay là tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp lớn và startup.

Thực tế, nhiều startup Việt Nam có ý tưởng tốt, sản phẩm công nghệ tiềm năng nhưng gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường, xây dựng kênh phân phối, quản trị vận hành và mở rộng quy mô. Trong khi đó, doanh nghiệp lớn lại có lợi thế về khách hàng, hạ tầng công nghệ, kinh nghiệm vận hành và mạng lưới phân phối. Nếu hai bên kết hợp, startup có thể đưa sản phẩm ra thị trường nhanh hơn, còn doanh nghiệp lớn có thêm nguồn lực sáng tạo để mở rộng hệ sinh thái dịch vụ.

“Nếu startup chỉ có sản phẩm và ý tưởng nhưng không có khả năng đưa ra thị trường thì nhiều sản phẩm vẫn chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm, demo. Khi sản phẩm được thị trường chấp nhận, startup mới có thể tồn tại và tiếp tục thu hút đầu tư”, ông Thụ nhấn mạnh.

Để thúc đẩy quá trình này, bên cạnh sự chủ động của doanh nghiệp, ông cho rằng cần có thêm các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước như phát triển quỹ đầu tư, xây dựng vườn ươm, thúc đẩy dữ liệu mở và tạo cơ chế khuyến khích hợp tác giữa doanh nghiệp lớn với startup.