Gỡ điểm nghẽn, nâng chất lượng khởi nghiệp sáng tạo

Chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026–2035 là một sáng kiến chiến lược được định hướng triển khai theo Nghị quyết số 86/NQ-CP của Chính phủ về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo. Chương trình tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn lớn như thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ viện, trường và hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn tăng tốc.

Theo ông Từ Minh Hiểu, Phó Trưởng phòng Khởi nghiệp sáng tạo, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Chương trình được xây dựng nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ của Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, đồng thời góp phần triển khai các định hướng về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

TẬP TRUNG VÀO CÁC “ĐIỂM NGHẼN”, KHÔNG HỖ TRỢ DÀN TRẢI

Thay vì hỗ trợ dàn trải, chương trình dự kiến tập trung vào những điểm nghẽn lớn của hệ sinh thái, qua đó vừa mở rộng số lượng, vừa nâng cao chất lượng doanh nghiệp khởi nghiệp. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm công nghệ chiến lược, công nghệ cao, công nghệ sâu, công nghệ khí hậu, kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế dữ liệu.

Hiện nay, Việt Nam có 264 trường đại học, 461 tổ chức nghiên cứu và hơn 22.000 bài báo khoa học trong năm 2025, nhưng số doanh nghiệp khởi nghiệp hình thành từ các kết quả này còn thấp. Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, năm 2025 có 2.490 công bố khoa học nhưng chỉ hình thành 4 doanh nghiệp khởi nghiệp; Đại học Quốc gia Hà Nội hình thành 7 doanh nghiệp. Những số liệu này cho thấy hoạt động nghiên cứu chưa chuyển hóa tương xứng thành doanh nghiệp và sản phẩm thương mại. Chính vì thế, một trong những điểm nghẽn lớn của hành trình khởi nghiệp sáng tạo là khoảng cách từ kết quả nghiên cứu, quyền sở hữu trí tuệ đến sản phẩm, doanh nghiệp và thị trường.

Theo ông Từ Minh Hiểu, với nhóm trường đại học và viện nghiên cứu, chương trình dự kiến hỗ trợ thử nghiệm ý tưởng, phát triển sản phẩm mẫu và sản phẩm khả dụng tối thiểu, kiểm chứng thị trường, hoàn thiện mô hình kinh doanh và thử nghiệm có kiểm soát.

Tại hội thảo về xây dựng cơ sở dữ liệu gắn với bộ chỉ số đo lường hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo do Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ tổ chức gần đây, ông Hoàng Ngọc Nhân, Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, cho biết thách thức lớn nhất nằm ở quá trình chuyển từ công nghệ sang sản phẩm đầu tiên, sản xuất và thị trường. Một sản phẩm có thể phải tích hợp nhiều công nghệ khác nhau, đòi hỏi sự tham gia của chuyên gia, doanh nghiệp và các tổ chức trung gian.

Chia sẻ về vấn đề này, đại diện một doanh nghiệp cho rằng nhà nghiên cứu thường ưu tiên giá trị khoa học, trong khi doanh nghiệp phải bắt đầu từ nhu cầu thị trường. Do đó, theo ông, cần xác định vấn đề và nhu cầu của thị trường trước, sau đó lựa chọn công nghệ và hướng nghiên cứu phù hợp. Các nhóm nghiên cứu cũng cần được trang bị thêm tư duy kinh doanh; đồng thời, các đề tài nên được phân loại sớm theo tiềm năng ứng dụng và thương mại hóa.

ƯU TIÊN HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG

Bên cạnh đó, doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam cũng gặp khó khăn ở giai đoạn tăng tốc. Theo ông Từ Minh Hiểu, hoạt động đầu tư hiện vẫn tập trung nhiều ở giai đoạn seed và pre-seed, trong khi nguồn vốn cho các vòng Series A trở đi còn hạn chế. Vì vậy, chương trình dự kiến ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, tham gia các chương trình tăng tốc và scale-up, hoàn thiện năng lực gọi vốn, đồng thời kết nối với quỹ đầu tư và nhà đầu tư trong nước, quốc tế.

Chương trình cũng hướng tới thu hút nhân tài, nhà sáng lập, doanh nghiệp khởi nghiệp quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài về hoạt động tại Việt Nam. Theo dự thảo, đến năm 2030, chương trình đặt mục tiêu hình thành 250 doanh nghiệp khởi nghiệp từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu và quyền sở hữu trí tuệ, hỗ trợ 500 doanh nghiệp thông qua các hoạt động ươm tạo, tăng tốc và mở rộng thị trường trong nước, quốc tế. Đồng thời, chương trình hướng tới hình thành 100 doanh nghiệp dựa trên công nghệ chiến lược và thu hút 30 nhà sáng lập, chuyên gia, doanh nghiệp khởi nghiệp quốc tế thiết lập hoạt động tại Việt Nam.

Việt Nam đã có bước tiến đáng kể trên bản đồ khởi nghiệp quốc tế. Theo StartupBlink, Việt Nam đứng thứ 50 trong Chỉ số Global Startup Ecosystem Index 2026, tăng 5 bậc so với năm trước và là vị trí cao nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, ông Hoàng Ngọc Nhân cho rằng thứ hạng quốc tế chỉ phản ánh một phần bức tranh. Để đánh giá đúng chất lượng và mức độ phát triển của hệ sinh thái, cần có bộ chỉ số và cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác, cập nhật thường xuyên và phản ánh sát tình hình ở từng địa phương.

Ông Hoàng Ngọc Nhân nhấn mạnh dữ liệu cần bảo đảm các yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”, đồng thời được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả. Theo ông, việc xây dựng bộ chỉ số đánh giá hệ sinh thái và Chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo cùng hướng tới một mục tiêu: nâng cao chất lượng hỗ trợ, phân bổ nguồn lực đúng nhu cầu và phát triển hệ sinh thái theo hướng thực chất, hiệu quả hơn.