Thế hệ kỳ lân mới, gọn nhẹ hơn, nhanh nhạy hơn và AI hơn, đang ra đời

Các công ty khởi nghiệp đang thay thế nhân viên bằng trí tuệ nhân tạo (AI), mở ra khả năng xuất hiện kỳ lân một người đầu tiên trên thế giới. Khi được hỏi vào tháng 5 vừa qua về thời điểm thế giới sẽ chứng kiến một công ty trị giá hàng tỷ USD do chỉ một người vận hành, Giám đốc điều hành Anthropic, ông Dario Amodei, trả lời: “Năm 2026”.

Trong khi đó, năm 2024, Giám đốc điều hành OpenAI, ông Sam Altman, tiết lộ rằng ông tham gia một nhóm chat nhỏ gồm các CEO công nghệ, nơi họ đặt cược về thời điểm cột mốc này sẽ xảy ra. Dù chưa rõ liệu và khi nào thế giới công nghệ sẽ đạt được kỳ tích này, câu hỏi này đã phản ánh một thực tế mới: các công ty tư nhân trị giá hàng tỷ USD, hay còn gọi là kỳ lân, đang tiến hóa để trở thành một “giống loài nhanh hơn và gọn nhẹ hơn”.

VIẾT LẠI LUẬT CHƠI KHỞI NGHIỆP

Theo trang Quartz, một thế hệ startup AI mới đang phát triển các công cụ tự động hóa quy trình làm việc trong nhiều ngành, từ dịch vụ khách hàng, bán hàng đến kỹ thuật phần mềm.

Những công cụ này được xây dựng dựa trên các mô hình AI như ChatGPT của OpenAI hay Gemini của Google, giúp các startup này không phải chịu gánh nặng chi phí trung tâm dữ liệu, vốn đang tiêu tốn hàng tỷ đô la của các gã khổng lồ công nghệ. Hơn nữa, để giảm chi phí vận hành, các startup này cũng ưu tiên sử dụng các công cụ AI thay vì nhân sự con người.

Khi thế hệ startup gọn nhẹ này hướng tới việc đạt được mức định giá chục con số với tốc độ kỷ lục, họ đang viết lại luật chơi của khởi nghiệp. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu mô hình tăng trưởng này có bền vững hay không, khiến các nhà đầu tư phải cân nhắc giữa việc nắm bắt lợi nhuận nhanh chóng của thời đại mới và tuân thủ các nguyên tắc lịch sử.

Cho đến nay, chiến lược vận hành gọn nhẹ dường như đang phát huy hiệu quả. Lovable, một nền tảng “lập trình phong cách” (vibe coding) sử dụng AI của Thụy Điển, cho phép người dùng không am hiểu công nghệ xây dựng phần mềm thông qua các lệnh ngôn ngữ tự nhiên, hiện là startup phát triển nhanh nhất châu Âu. 

NHỮNG STARTUP ĐẠT “LEVEL KỲ LÂN” VỚI THỜI GIAN TÍNH BẰNG THÁNG VÀ SỐ LƯỢNG NHÂN VIÊN ÍT ỎI

Chỉ tám tháng sau khi ra mắt vào tháng 7/2025, công ty với 45 nhân viên này đã trở thành kỳ lân mới nhất của khu vực. Một nền tảng lập trình phong cách khác, Bolt, đã đạt doanh thu định kỳ hàng năm (ARR) 20 triệu USD chỉ trong hai tháng.

Trong khi đó, Cursor – một công cụ hỗ trợ lập trình – xác nhận vào tháng 6/2025 rằng họ đã đạt ARR 500 triệu USD, tăng gấp năm lần kể từ tháng 1/2025, với chưa đến 50 nhân viên.

Startup tự động hóa quy trình làm việc nhờ AI, Gumloop, đã huy động được 17 triệu USD trong vòng gọi vốn Series A với chỉ hai nhân viên toàn thời gian và đặt mục tiêu đạt định giá 1 tỷ USD với chỉ 10 nhân viên – một dự đoán phù hợp với nhận định của ông Sam Altman rằng chúng ta sẽ sớm thấy những kỳ lân 10 người.

Trong khi đó, Safe Superintelligence, được thành lập cách đây một năm bởi cựu nhà khoa học trưởng của OpenAI, ông Ilya Sutskever, với mục tiêu xây dựng một tác tử AI vượt qua trí tuệ con người, hiện đã được định giá 32 tỷ USD với chỉ 20 nhân viên.

Những con số này vượt xa xu hướng của năm 2024, khi các kỳ lân AI trung bình có khoảng 200 nhân viên và mất hai năm để đạt định giá tỷ USD, theo CB Insights. Trong khi đó, các kỳ lân không sử dụng AI thường cần tới chín năm và gần gấp đôi số nhân viên để đạt được dấu mốc này.

Ông Ash Barbour, người sáng lập Yes.inc – một dịch vụ kết nối các startup, bao gồm Lovable, với các chuyên gia để quảng bá sản phẩm – chia sẻ: “Tôi đang hướng tới một kịch bản tương lai nơi chúng tôi không có nhân viên vận hành hay hậu cần. Nhân viên duy nhất của chúng tôi sẽ là những người làm việc trực tiếp với con người”. Yes.inc hiện được ông vận hành với chỉ một nhân viên, người chịu trách nhiệm giao tiếp với hệ thống AI nội bộ.

NHÂN SỰ LÀ CON NGƯỜI XUẤT SẮC SẼ ĐƯỢC SĂN ĐÓN VÀ TRẢ LƯƠNG CAO

Tuy nhiên, việc xây dựng từ nền tảng AI cũng mang lại những góc nhìn về những lĩnh vực mà con người vẫn có thể giữ vai trò quan trọng. Artisan, một công ty tạo ra tác tử AI thực hiện công việc của nhân viên bán hàng B2B, là một ví dụ điển hình.

Ra mắt vào năm 2024, Artisan nhanh chóng huy động được 25 triệu USD trong vòng Series A. Tác tử AI của họ, Ava, sở hữu hơn 300 triệu danh bạ, có thể thu thập dữ liệu thời gian thực về khách hàng tiềm năng và gửi email cá nhân hóa từ hộp thư của nhân viên bán hàng, tạo ra hiệu suất tương đương với 5 đến 10 nhân viên.

“Những công việc lặp đi lặp lại như sao chép email hay tìm kiếm khách hàng trên LinkedIn là nơi AI có thể và nên đảm nhận”, ông Jaspar Carmichael-Jack, nhà sáng lập kiêm CEO của Artisan, khẳng định.

Mặc dù vậy, ông Carmichael-Jack không cho rằng lao động con người sẽ biến mất hoàn toàn. “Nhân viên bán hàng con người vẫn sẽ là yếu tố then chốt, nhưng họ sẽ giống như những nhà điều hành tinh nhuệ”, ông nói. Artisan hiện đang có kế hoạch tuyển thêm 22 nhân viên, bao gồm cả trong lĩnh vực bán hàng.

Thậm chí, những nhân viên dịch vụ khách hàng và bán hàng “thực sự xuất sắc” mới tiếp tục tồn tại. Ông dự đoán họ sẽ trở thành “những người được săn đón” với mức lương cao hơn.