Thị trường tài sản mã hóa: Luật mới đã ban hành, nhà đầu tư sẽ được bảo vệ ra sao?

Thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang nhận được rất nhiều sự quan tâm, đặc biệt là từ phía cộng đồng nhà đầu tư. Ngày 9/9/2025 vừa qua, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, đã được ban hành, thiết lập khuôn khổ pháp lý đầu tiên cho thị trường tài chính số trong giai đoạn 5 năm tới.

Tính đến năm 2024, số người Việt sở hữu tài sản tiền mã hóa là 17 triệu người, đứng thứ 7 trên toàn cầu. Và điều đáng chú ý là không ít các vụ lừa đảo liên quan đến tài sản mã hóa đã xảy ra. Theo ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP là một bước đi cụ thể để giải quyết vấn đề này.

Thưa ông, trước đây việc đầu tư Bitcoin và các tài sản số ở Việt Nam gần như diễn ra trong “vùng xám”, khiến nhiều nhà đầu tư không được pháp luật bảo vệ khi xảy ra tranh chấp hoặc bị chiếm đoạt tài khoản. Với khuôn khổ pháp lý mới sau khi ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa, nhà đầu tư đã có thể yên tâm hơn?

Có thể thấy rằng thị trường Việt Nam là một trong những điểm đến của dòng chảy tài sản mã hóa trị giá hơn 100 tỷ USD mỗi năm. Điều này cũng góp phần khiến Việt Nam từng bị xếp vào “danh sách xám” về rủi ro tài chính toàn cầu.

Đây là một áp lực lớn, và thực tế Chính phủ đã có những động thái mạnh mẽ như ban hành Quyết định số 194/QĐ-TTg ngày 23/02/2024 nhằm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách này. Trong đó, Chính phủ đã nhấn mạnh yêu cầu cấp bách phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa.

Luật Công nghiệp Công nghệ số được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025 đã đặt nền móng cơ bản, chính thức luật hoá Tài sản số, tài sản mã hoá. Và Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP chính là bước đi cụ thể để đưa tài sản mã hoá vào giao dịch thực tế. Theo tôi, Nghị quyết 05 mang lại hai thay đổi rất lớn. 

Thứ nhất, lần đầu tiên Việt Nam sẽ có một khuôn khổ pháp lý cấp phép cho thị trường giao dịch tài sản mã hóa tập trung. Đây là tiêu chuẩn nền tảng giúp Việt Nam hình thành hành lang pháp lý rõ ràng. 

Thứ hai, khuôn khổ pháp lý này khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam tham gia phát hành một loại tài sản mới gọi là “tài sản thực được mã hóa” (real-world asset tokenization – RWA). 

Theo dự báo của BCG, thị trường này có thể tăng trưởng rất nhanh, đạt đến 10% GDP toàn cầu vào năm 2030. Như vậy, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa có hành lang pháp lý chặt chẽ sẽ là hai yếu tố quan trọng thay đổi cuộc chơi đầu tư tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Tôi kỳ vọng thị trường sẽ đón nhận một lớp nhà đầu tư mới, có thể là những người đã từng đầu tư crypto nhưng nay sẽ phải hoàn thiện kiến thức, hoặc những nhà đầu tư tài chính truyền thống bắt đầu tiếp cận các tài sản mã hóa chất lượng cao như Bitcoin, Ethereum, XRP… Đây đều là những tài sản đã được nhiều tổ chức tài chính quốc tế xem là công cụ đầu tư dài hạn tương tự như vàng.

Tình trạng các dự án đa cấp, giả mạo blockchain, tiền ảo diễn ra rất phổ biến tại Việt Nam. Với hệ thống sàn giao dịch tài sản số nội địa lần này, cơ chế nào sẽ giúp thanh lọc thị trường và bảo vệ nhà đầu tư khỏi các dự án kém chất lượng?

Thực ra, bảo vệ nhà đầu tư thì yếu tố quan trọng nhất vẫn là chính nhà đầu tư phải biết tự bảo vệ mình. Tuy nhiên, đúng là tại Việt Nam, tâm lý phổ biến là nhiều nhà đầu tư chưa có khả năng tự đánh giá và phòng vệ rủi ro. 

Với thị trường tài sản mã hóa, mức độ rủi ro thậm chí còn cao hơn. Ngoài rủi ro về biến động lợi nhuận, thị trường này còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn như rửa tiền, gian lận xuyên biên giới, do tính chất liên thông toàn cầu. Vì vậy, để bảo vệ nhà đầu tư, cần có các lớp cơ chế.

Thứ nhất, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ phải được chọn lọc rất kỹ, phải tổ chức các chương trình đào tạo, nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư trước khi họ tham gia. Đây là kinh nghiệm mà nhiều quốc gia đã áp dụng.

Thứ hai, Chính phủ cũng đưa ra quy định rất chặt chẽ về phân loại nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, chỉ nhà đầu tư nước ngoài mới được giao dịch. Đây là một bước đi khá thận trọng của Chính phủ trong bối cảnh thị trường tài sản mã hoá của chúng ta còn đang rất non trẻ.

Vậy theo ông, các vụ lừa đảo liên quan đến tài sản mã hóa liệu có giảm xuống?

Việc chính thức công nhận tài sản mã hóa là một loại tài sản hợp pháp là một bước tiến lớn. Điều này sẽ loại bỏ tình trạng trước đây nhiều “nhóm kín” quảng bá các cơ hội đầu tư mập mờ không được Nhà nước công nhận, khiến nhà đầu tư rơi vào bẫy lừa đảo. 

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các nhóm lừa đảo sẽ không biến mất, mà chỉ chuyển sang hình thức khác. Chẳng hạn, hiện nay chúng tôi bắt đầu quan sát thấy một số nhóm đa cấp chuyển sang “vỏ bọc” mới: họ tuyên bố sắp được cấp phép, sắp ra mắt sàn công nghệ, sắp được một công ty lớn (có “license” hoặc “listing”) mua lại, rồi kêu gọi mọi người góp vốn. Thực chất, đây vẫn là các mô hình lừa đảo, chỉ là phức tạp hơn.

Một vấn đề rất thực tế: nếu tài khoản của tôi hoặc bản thân sàn xảy ra sự cố — ví dụ bị hack hoặc mất mát tài sản — thì ai sẽ chịu trách nhiệm? Có bảo hiểm tài sản hoặc quỹ dự phòng rủi ro nào để bảo vệ nhà đầu tư không?

Trên thực tế, những vụ sàn bị hack hoặc mất tài sản xảy ra khá thường xuyên. Ví dụ như sàn Bybit từng mất 1,5 tỷ USD, hay rất nhiều sàn khác từng mất hàng trăm triệu USD. Trong đa số các trường hợp, các sàn sẽ phải tự đứng ra đền bù cho khách hàng. Đây là quan hệ dân sự giữa sàn và khách hàng — không có chính phủ nào đứng ra đền thay. 

Chúng ta có thể nhìn lại các tiền lệ: như sàn Mt.Gox nổi tiếng một thời, từng bị hack, phải nộp đơn phá sản vì không đủ tiền đền bù. Hay như gần đây là vụ FTX, quy mô thiệt hại khoảng 8-10 tỷ USD, và không có chính phủ nào đền bù cho người dùng của họ cả.

Điều này có nghĩa là: nếu một doanh nghiệp bỏ ra 10.000 tỷ đồng để vận hành sàn, thì khi không còn khả năng chi trả, họ hoàn toàn có thể xin phá sản theo luật. Còn các nhà đầu tư — dù đầu tư vào sàn, hay đơn giản là gửi tiền vào ngân hàng — cũng chỉ được nhận lại một phần nhỏ theo cơ chế bảo hiểm tiền gửi hoặc các quy định của từng sàn (và phần này cũng có giới hạn cố định, không phụ thuộc vào số tiền gửi là 1 tỷ hay vài chục tỷ đồng).

Nhiều nhà đầu tư Việt Nam đang nắm giữ tài sản số ở các sàn nước ngoài. Nếu họ không chuyển tài sản về lưu ký trong nước theo quy định mới thì liệu có bị xử lý không? Việc chuyển tài sản về trong nước có bắt buộc không? Và nếu họ chuyển về thì sẽ có những quyền lợi gì?

Trước hết, nếu họ nắm giữ tài sản ở các ví cá nhân (không phải ví sàn), theo quan điểm của tôi là chưa có gì đáng lo. Vì theo quy định hiện nay, điều bị cấm là hoạt động giao dịch trên sàn nước ngoài, chứ không cấm nắm giữ tài sản ở ví cá nhân.

Thứ hai, chúng ta vẫn phải chờ đến khi các sàn trong nước chính thức được cấp phép để biết liệu các loại token mà họ đang nắm giữ có thể chuyển về các sàn đó hay không. Bởi nếu một loại token nào đó không nằm trong danh sách giao dịch của sàn trong nước, thì về mặt kỹ thuật cũng không thể chuyển về được.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng quyết định mới này sẽ tạo ra áp lực lớn với những nhà đầu tư đang nắm giữ các loại tài sản tốt như Bitcoin hay Ethereum trên sàn nước ngoài. Vì nếu sau này các loại tài sản đó chỉ được phép giao dịch trên sàn trong nước, thì việc tiếp tục giao dịch ở sàn quốc tế sẽ trở thành rủi ro pháp lý đối với họ.