Trung Quốc thúc đẩy AI bằng năng lượng hạt nhân tiên tiến

Trí tuệ nhân tạo đang đẩy nhu cầu điện năng toàn cầu lên mức chưa từng có, buộc các quốc gia và tập đoàn công nghệ phải tìm kiếm nguồn năng lượng ổn định, quy mô lớn và ít phát thải. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đang nổi lên như một trong những quốc gia tiên phong kết hợp điện hạt nhân với hạ tầng AI, đặt nền móng cho một mô hình phát triển mới: “điện – tính toán” đồng bộ.

KINH TẾ TOKEN VÀ ÁP LỰC NĂNG LƯỢNG

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn, đang làm thay đổi cách thế giới tiêu thụ năng lượng. Một trong những khái niệm nổi bật gần đây là “kinh tế token” – trong đó token được hiểu là đơn vị dữ liệu cơ bản mà AI xử lý.

Xu hướng này được thúc đẩy mạnh mẽ sau khi ông Jensen Huang, CEO của Nvidia, gọi token là “loại hàng hóa mới” tại một hội nghị công nghệ gần đây. Nhận định này phản ánh thực tế: AI không chỉ là phần mềm, mà là một ngành công nghiệp tiêu tốn tài nguyên vật lý khổng lồ, đặc biệt là điện năng.

Theo ông Wei Zhigang, Chủ tịch CNNC Hainan Nuclear Power Co, khi AI thúc đẩy nhu cầu tính toán toàn cầu tăng vọt, “giới hạn cuối cùng đã lộ rõ: đó là nhu cầu về nguồn điện khổng lồ và ổn định”. Điều này khiến năng lượng trở thành yếu tố quyết định trong cuộc đua AI, không kém gì thuật toán hay dữ liệu.

Không chỉ Trung Quốc, các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ như Microsoft và Google cũng đang nghiên cứu sử dụng lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) để cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu AI. Đây là dấu hiệu cho thấy một sự chuyển dịch chiến lược: từ tối ưu phần mềm sang đảm bảo hạ tầng năng lượng.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đang đẩy nhanh việc tích hợp giữa năng lượng và tính toán như một ưu tiên quốc gia. Báo cáo công tác Chính phủ năm 2026 của nước này đã chính thức đưa “hiệp đồng điện – tính toán” vào chương trình nghị sự, cho thấy tầm quan trọng chiến lược của vấn đề.

LÒ PHẢN ỨNG NHỎ VÀ THAM VỌNG “AI CHẠY BẰNG HẠT NHÂN”

Theo China Daily, một trong những biểu tượng cho hướng đi này là dự án Linglong One – lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ trên đất liền đầu tiên trên thế giới. Dự án do CNNC triển khai tại tỉnh Hải Nam, hiện đã hoàn thành khoảng 90% lắp đặt và đang trong giai đoạn hiệu chỉnh thiết bị cốt lõi, dự kiến vận hành thương mại ngay trong năm nay.

Điểm nổi bật của SMR như Linglong One là khả năng triển khai linh hoạt. Không giống các nhà máy điện hạt nhân truyền thống quy mô lớn, SMR có thể được đặt gần nơi tiêu thụ điện – chẳng hạn như các trung tâm dữ liệu – giúp tối ưu hóa việc cung cấp năng lượng theo nhu cầu thực tế.

Ông Wei Zhigang ví von: “Nếu các lò phản ứng truyền thống giống như máy tính để bàn với nhiều bộ phận tách rời, thì Linglong One giống như một chiếc laptop – nhỏ gọn, tích hợp và tiện lợi hơn”. Sự tích hợp này đòi hỏi vượt qua nhiều rào cản kỹ thuật, nhưng đổi lại là khả năng mở rộng và ứng dụng linh hoạt hơn nhiều.

Không chỉ dừng lại trên đất liền, SMR còn có thể được lắp đặt trên tàu, tạo thành các “nhà máy điện di động” – hay như cách ông Wei gọi là “pin sạc di động thực thụ” cho nền kinh tế số.

Theo kế hoạch, Trung Quốc đang xem xét xây dựng một khu công nghiệp không carbon tại huyện tự trị Xương Giang (Hải Nam), nơi kết hợp điện hạt nhân với hạ tầng tính toán để tạo thành khu thí điểm “năng lượng hạt nhân + AI”. Đây được kỳ vọng sẽ là mô hình giải quyết một trong những thách thức lớn nhất của thời đại AI: cung cấp đủ điện sạch và ổn định.

Các con số cho thấy tiềm năng của dự án: khi hoàn thành, Linglong One có thể tạo ra khoảng 1 tỷ kWh điện mỗi năm, đủ cung cấp cho hơn 526.000 hộ gia đình, đồng thời giảm phát thải 880.000 tấn CO₂ – tương đương việc trồng 7,5 triệu cây xanh.

Quan trọng hơn, Linglong One là lò phản ứng SMR trên đất liền đầu tiên vượt qua đánh giá an toàn của International Atomic Energy Agency. Tổng giám đốc cơ quan này, ông Rafael Mariano Grossi, nhận định rằng năng lượng hạt nhân “được định sẵn là đối tác năng lượng của cuộc cách mạng AI”, nhờ đáp ứng đồng thời các yêu cầu về phát thải thấp, độ tin cậy 24/7, mật độ công suất cao và khả năng mở rộng.

Song song với đó, dữ liệu từ nền tảng OpenRouter cho thấy quy mô sử dụng AI của Trung Quốc đang tăng mạnh. Trong tuần từ 30/3 đến đầu tháng 4, lượng token AI của Trung Quốc đạt 12,96 nghìn tỷ, tăng 31,5% so với tuần trước, vượt xa mức 3,03 nghìn tỷ token của các mô hình Mỹ. Đây cũng là tuần thứ năm liên tiếp Trung Quốc dẫn đầu về mức độ sử dụng toàn cầu.

Những con số này không chỉ phản ánh sự phát triển của AI, mà còn cho thấy áp lực ngày càng lớn lên hạ tầng năng lượng. Và trong cuộc đua đó, điện hạt nhân – đặc biệt là các lò phản ứng mô-đun nhỏ – đang nổi lên như một trong những lời giải khả thi nhất.