Từ vệ tinh đến trung tâm dữ liệu ngoài không gian: Kinh tế LEO đang hút hàng tỷ USD đầu tư

Low Earth Orbit (LEO) – vùng không gian cách Trái Đất tối đa 2.000 km – đang nhanh chóng trở thành một lớp hạ tầng chiến lược mới của thế kỷ 21. Không chỉ phục vụ định vị, viễn thông hay quốc phòng, LEO còn mở ra cuộc đua đầu tư quy mô hàng chục tỷ USD, với tham vọng đưa cả trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán AI lên quỹ đạo.

LEO: TỪ “VÙNG KỸ THUẬT” THÀNH HẠ TẦNG CHIẾN LƯỢC TOÀN CẦU

Trong nhiều thập kỷ, không gian gần Trái Đất chủ yếu là sân chơi của các chương trình vũ trụ quốc gia và một số ít tập đoàn lớn. Tuy nhiên, bức tranh này đang thay đổi nhanh chóng khi quỹ đạo Trái Đất thấp (LEO) nổi lên như một trong những môi trường chiến lược quan trọng nhất của nền kinh tế số toàn cầu.

Theo định nghĩa của NASA, LEO là vùng không gian có độ cao tối đa khoảng 2.000 km so với bề mặt Trái Đất. Đây là khu vực đang đóng vai trò nền tảng cho hàng loạt hệ thống thiết yếu như định vị toàn cầu, viễn thông, kết nối Internet và các ứng dụng quốc phòng.

So với các quỹ đạo cao hơn như quỹ đạo trung bình (MEO) hay địa tĩnh (GEO), LEO mang lại nhiều lợi thế vượt trội. Khoảng cách gần hơn giúp giảm độ trễ tín hiệu, tăng tốc độ truyền dữ liệu và hạ chi phí phóng vệ tinh. Tuy nhiên, do không “đứng yên” tại một điểm cố định trên Trái Đất như vệ tinh GEO, các vệ tinh LEO thường phải hoạt động theo cụm để đảm bảo phủ sóng toàn cầu liên tục.

Chính những lợi thế này đã khiến LEO trở thành “mảnh đất vàng” cho các nhà đầu tư. Theo báo cáo Space IQ, tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực này đã đạt hơn 45 tỷ USD trong năm 2025, tăng mạnh so với mức chưa đầy 25 tỷ USD của năm trước đó. Điều này phản ánh một xu hướng rõ rệt: không gian gần Trái Đất đang được nhìn nhận như một loại hạ tầng thiết yếu, tương tự cảng biển, cáp quang hay lưới điện trên mặt đất.

Carlos Moreira, CEO của WISeKey, nhận định rằng “quyền tiếp cận quỹ đạo đang trở thành một tài sản chiến lược”, nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng lớn của LEO trong cấu trúc kinh tế – công nghệ toàn cầu.

CUỘC ĐUA TỶ USD: TỪ MẠNG VỆ TINH ĐẾN TRUNG TÂM DỮ LIỆU NGOÀI KHÔNG GIAN

Một trong những minh chứng rõ ràng nhất cho làn sóng đầu tư vào LEO là sự mở rộng nhanh chóng của các chòm vệ tinh quy mô lớn do khu vực tư nhân dẫn dắt.

Dẫn đầu cuộc đua là SpaceX của Elon Musk với mạng lưới Starlink. Hệ thống này hiện đã có hơn 9.500 vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo và vẫn tiếp tục được mở rộng với hàng nghìn vệ tinh mới trong tương lai gần.

Không dừng lại ở kết nối Internet, SpaceX còn đề xuất một dự án tham vọng hơn: xây dựng hệ thống trung tâm dữ liệu quỹ đạo chạy bằng năng lượng mặt trời, có thể bao gồm tới một triệu vệ tinh. Nếu thành hiện thực, đây sẽ là bước nhảy vọt trong việc đưa năng lực xử lý dữ liệu và tính toán ra ngoài không gian.

Trong khi đó, Nvidia cũng đã chính thức tham gia cuộc chơi. Tại hội nghị GTC 2026, CEO Jensen Huang công bố một nền tảng mới nhằm đưa năng lực tính toán AI lên quỹ đạo. Hệ thống này được thiết kế để hỗ trợ trung tâm dữ liệu ngoài không gian, tình báo địa không gian và các hệ thống vận hành tự động của tàu vũ trụ.

Theo ông Huang, “kỷ nguyên tính toán ngoài không gian – biên giới cuối cùng – đã bắt đầu”, mở ra khả năng biến các trung tâm dữ liệu quỹ đạo thành công cụ khám phá khoa học, đồng thời giúp tàu vũ trụ có thể tự điều hướng mà không cần can thiệp từ mặt đất.

Không chỉ Mỹ, nhiều tập đoàn và quốc gia khác cũng đang tăng tốc. Amazon với dự án Kuiper (Amazon LEO) dự kiến triển khai hơn 3.000 vệ tinh, đồng thời đã được Ủy ban Truyền thông Mỹ (FCC) phê duyệt thêm 4.500 vệ tinh nữa.

Blue Origin của Jeff Bezos cũng đặt mục tiêu phóng hơn 5.000 vệ tinh trước năm 2027.

Tại châu Âu, Eutelsat đang vận hành mạng OneWeb với hơn 600 vệ tinh. Chính phủ Pháp đã đầu tư 1,35 tỷ euro để trở thành cổ đông lớn nhất, với kỳ vọng xây dựng một đối trọng với Starlink.

Ở phía châu Á, Trung Quốc đã nộp kế hoạch triển khai hơn 200.000 vệ tinh trong 14 chòm khác nhau – một con số cho thấy quy mô cạnh tranh ngày càng khốc liệt trong không gian.

Tổng thể, hơn 400 tỷ USD đã được đầu tư vào nền kinh tế không gian kể từ năm 2009, theo Space Capital. CEO Chad Anderson cho rằng ngành này vẫn đang ở “giai đoạn đầu của một chu kỳ hạ tầng kéo dài nhiều thập kỷ”, nhưng đã đủ trưởng thành để tạo ra cơ hội trên thị trường vốn, với hàng loạt công ty niêm yết và khả năng IPO của SpaceX trong tương lai có thể trở thành “khoảnh khắc Netscape” của ngành vũ trụ.

KHOẢNG TRỐNG PHÁP LÝ VÀ RỦI RO QUẢN TRỊ KHÔNG GIAN

Dù cơ hội tăng trưởng là rất lớn, sự bùng nổ của LEO cũng đặt ra những thách thức đáng kể về quản trị và pháp lý.

Hiện nay, khung pháp lý quốc tế vẫn dựa trên các nguyên tắc được xây dựng từ thời kỳ đầu của kỷ nguyên vũ trụ. Hiệp ước Không gian vũ trụ (Outer Space Treaty) quy định các quốc gia phải chịu trách nhiệm đối với mọi hoạt động không gian thuộc phạm vi quản lý của mình. Bên cạnh đó, các hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về giảm thiểu rác vũ trụ đưa ra những nguyên tắc bền vững nhưng không mang tính ràng buộc.

Một số tổ chức quốc tế như Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) đóng vai trò điều phối phổ tần, nhằm tránh nhiễu sóng giữa các hệ thống vệ tinh. Ngoài ra, các liên minh ngành như Space Safety Coalition cũng thúc đẩy tiêu chuẩn tự nguyện về an toàn.

Ở cấp quốc gia, các cơ quan như FCC của Mỹ cấp phép cho chòm vệ tinh và quản lý phổ tần, trong khi FAA giám sát hoạt động phóng và tái nhập khí quyển.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống này đã lỗi thời trước tốc độ phát triển của LEO. Luật sư Raza Rizvi của Simmons & Simmons nhận định rằng phần lớn các quy định hiện nay được thiết kế cho môi trường GEO ổn định hơn, trong khi LEO là một không gian “rủi ro cao và phức tạp hơn nhiều”.

Siamak Hesar, CEO của Kayhan Space, cũng cho rằng các quy định hiện tại được xây dựng cho các chương trình vũ trụ do nhà nước dẫn dắt, trong khi thực tế hiện nay đã chuyển sang mô hình do doanh nghiệp thương mại chi phối. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận hoàn toàn mới trong quản lý.

Carlos Moreira của WISeKey cảnh báo rằng sự mở rộng nhanh chóng của LEO cần được quản lý nghiêm túc như vấn đề “chủ quyền số” trên Trái Đất. Nếu không, không gian có thể trở thành khu vực cạnh tranh mất kiểm soát, kéo theo các rủi ro hệ thống.

Dù vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn nhìn thấy cơ hội to lớn. Đại diện Amazon LEO, Martijn Rogier van Delden, cho rằng vệ tinh LEO có thể kết nối hàng tỷ người chưa có Internet, đóng vai trò “bước ngoặt” trong việc thu hẹp khoảng cách số toàn cầu.