Xây dựng Xã hội số Việt Nam: Cần ưu tiên phát triển nền tảng bảo mật danh tính người dùng

Chỉ riêng trong năm 2024, đã có 14,5 triệu tài khoản người dùng bị rò rỉ dữ liệu do tấn công mạng, và các vụ mã độc tống tiền (ransomware) đã tăng vọt 70%, chủ yếu nhắm vào các lĩnh vực có giá trị cao như ngân hàng và dịch vụ công, Báo cáo tình hình An ninh mạng tại Việt Nam năm 2024 của Công ty An ninh mạng Viettel thuộc Tập đoàn Viettel cho biết.

Thực tế đáng lo ngại hơn là những thiệt hại cá nhân. Nhiều vụ việc người dân bị mất trắng tiền tiết kiệm sau một đêm do tài khoản ngân hàng bị xâm nhập, hoặc trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo trực tuyến với thiệt hại lên tới hàng trăm triệu đồng, đã được báo chí phản ánh rộng rãi. Khi công nghệ số ngày càng gắn bó mật thiết với đời sống thường nhật, tổn thất cá nhân do tội phạm mạng gây ra cũng ngày càng rõ nét và đau thương hơn.

MỘT CUỘC TẤN CÔNG MẠNG CÓ THỂ KHIẾN CẢ MỘT THÀNH PHỐ TÊ LIỆT

Nền kinh tế số Việt Nam dự kiến đạt 45 tỉ đô la Mỹ vào năm 2025 và có thể tăng lên khoảng 90-200 tỉ đô la Mỹ vào năm 2030. Đến năm 2050, kinh tế số sẽ trở thành động lực chính thúc đẩy GDP quốc gia. Vì vậy, xây dựng một hệ thống an ninh mạng vững chắc là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sự ổn định và tăng trưởng lâu dài này.

Tiến sĩ Huo Chong Ling, Giảng viên cấp cao ngành Kỹ thuật phần mềm tại RMIT Việt Nam, nhận định: “An ninh mạng đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo giao dịch an toàn, doanh nghiệp linh hoạt, hạ tầng được bảo vệ và xã hội số được trao quyền. Tiến bộ trong lĩnh vực này cũng góp phần nâng cao sức hút của Việt Nam như một điểm đến đầu tư và đổi mới công nghệ”.

Đến năm 2050, công nghệ số sẽ được tích hợp sâu rộng vào các thành phố lớn của Việt Nam. Giao thông, y tế, giáo dục và dịch vụ công sẽ vận hành thông qua các hệ thống kết nối chặt chẽ. Tuy nhiên, hệ thống càng được kết nối chặt chẽ thì việc phòng thủ càng trở nên quan trọng.

Một cuộc tấn công mạng có thể không chỉ đánh sập một trang web mà còn khiến cả một thành phố tê liệt. Hệ thống bệnh viện có thể bị vô hiệu hóa, hồ sơ y tế cá nhân bị rò rỉ, tài khoản tiết kiệm bị rút sạch hoặc lưới điện bị đánh sập chỉ trong vài phút. Khi Việt Nam tiến sâu vào kỷ nguyên số, rủi ro sẽ ngày càng đa dạng và ảnh hưởng đến nhiều người hơn.

Tiến sĩ Sreenivas Tirumala, Giảng viên cấp cao ngành Công nghệ thông tin tại RMIT Việt Nam, cho rằng xã hội số tương lai của Việt Nam cần được xây dựng trên nền tảng bảo mật vững chắc về danh tính người dùng, dữ liệu và hạ tầng.

ỨNG DỤNG CÁC CÔNG NGHỆ TIÊN TIẾN VÀO BẢO MẬT

Tiến sĩ Sreenivas Tirumala cho rằng xã hội số tương lai của Việt Nam cần được xây dựng trên nền tảng bảo mật vững chắc về danh tính người dùng, dữ liệu và hạ tầng. Những công nghệ đầy hứa hẹn bao gồm tường lửa ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giúp phát hiện sớm các mối đe dọa, cùng với giải pháp định danh số phi tập trung dựa trên blockchain.

“Khi các mối đe dọa sử dụng AI ngày càng phổ biến, chúng ta cần ứng dụng các mô hình an ninh mạng dựa trên AI để đối phó. Những mô hình này có khả năng tự động hóa, thích nghi và học hỏi từ dữ liệu lịch sử lẫn thời gian thực. Cách tiếp cận dựa trên AI có thể giúp hạ tầng tự phục hồi, ít nhất là một phần, khi bị tấn công từ bên ngoài”, ông nói.

Tiến sĩ Tirumala cũng nhấn mạnh vai trò nổi bật của điện toán lượng tử trong tương lai. Công nghệ mới này hứa hẹn mang đến những chiếc máy tính có khả năng giải quyết các bài toán phức tạp vượt xa giới hạn của máy tính hiện nay. Tuy nhiên, nếu bị lạm dụng, điện toán lượng tử có thể phá vỡ nhiều thuật toán mã hóa đang được sử dụng, khiến người dùng mất quyền truy cập vào dịch vụ y tế, tài chính hoặc các lớp bảo vệ thông tin cá nhân chỉ trong tích tắc.

“Đến năm 2050, có thể dự đoán rằng hầu hết các công ty điện toán đám mây sẽ cung cấp dịch vụ điện toán lượng tử với mức phí đăng ký hợp lý. Vì vậy, việc phát triển các phương pháp mã hóa dữ liệu phù hợp với tương lai là điều cấp thiết”, ông nói.

CHÍNH SÁCH VÀ NGUỒN NHÂN LỰC: CHÌA KHÓA THÀNH CÔNG

Dù công nghệ đang phát triển nhanh chóng, Tiến sĩ Tirumala và Tiến sĩ Ling đều nhấn mạnh rằng con người và chính sách mới là yếu tố quyết định thành công của chiến lược an ninh mạng quốc gia.

Tiến sĩ Tirumala đề xuất cần có các tiêu chuẩn quốc gia nhằm đảm bảo biện pháp an ninh mạng được thống nhất và có kiểm soát, đặc biệt đối với hạ tầng trọng yếu. Ông nhấn mạnh vai trò của các cơ quan chuyên trách – lấy cảm hứng từ các mô hình như Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng Hoa Kỳ (CISA) – trong việc duy trì tiêu chuẩn và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Theo Tiến sĩ Ling, điểm yếu lớn nhất trong hạ tầng an ninh mạng của Việt Nam hiện nay là thiếu hụt nhân lực có chuyên môn. Tính đến năm 2023, cả nước có chưa đến 4.000 chuyên gia trong lĩnh vực này – con số chưa đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Ông Ling khẳng định: “Chiến lược an ninh mạng chỉ hiệu quả khi có con người đủ năng lực đứng sau. Nếu thiếu đội ngũ chuyên gia giỏi thì dù có đầu tư lớn hay công nghệ tiên tiến đến đâu, các tổ chức cũng khó lòng chống đỡ được những mối đe dọa ngày càng tinh vi”. Ông nhấn mạnh vai trò của các trường đại học trong việc thúc đẩy nghiên cứu và đào tạo nhân lực chất lượng cao, bao gồm cả việc đưa kiến thức cơ bản về điện toán lượng tử vào chương trình đào tạo.

Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể, với việc vào nhóm các quốc gia bậc 1 trong Chỉ số An toàn thông tin mạng toàn cầu 2024 (ITU). Tuy nhiên, Tiến sĩ Ling nhận định: “Chúng ta đang đi đúng hướng, nhưng cần tăng tốc. An ninh mạng không chỉ là lá chắn phòng vệ mà còn là nền tảng để hiện thực hóa tương lai số mà Việt Nam đang hướng tới”.