AI chưa gây thất nghiệp trên diện rộng tại Mỹ

Một nghiên cứu mới của nhóm chuyên gia thuộc Yale University Budget Lab và tổ chức tư vấn Brookings Institution cho thấy, bất chấp tốc độ phát triển nhanh chóng của các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) như ChatGPT, thị trường lao động Mỹ vẫn ổn định, chưa có bằng chứng rõ rệt cho thấy công nghệ này đang trực tiếp gây ra làn sóng thất nghiệp như nhiều lo ngại trước đó.

AI VÀ NỖI LO MẤT VIỆC: KHOẢNG CÁCH GIỮA THỰC TẾ VÀ NỖI SỢ

Từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào tháng 11/2022, giới công nghệ toàn cầu liên tục đặt ra câu hỏi: Liệu AI thế hệ mới có “xóa sổ” nhiều công việc truyền thống, đặc biệt là ở các ngành dịch vụ, tài chính, luật hay chăm sóc khách hàng? Nhiều giám đốc điều hành (CEO) và các nhà sáng lập công nghệ lớn đã cảnh báo về khả năng hàng loạt việc làm sẽ biến mất chỉ trong vài năm tới.

Tuy nhiên, báo cáo nghiên cứu công bố gần đây cho thấy điều ngược lại. Theo phân tích dữ liệu chính thức về thị trường lao động Mỹ kết hợp với số liệu từ ngành công nghệ, AI chưa tạo ra thay đổi mang tính bước ngoặt đối với cơ cấu việc làm. Các tác động ghi nhận được cho đến nay chỉ tương tự như những làn sóng công nghệ trước, ví dụ sự ra đời của máy tính cá nhân hay Internet.

Bà Molly Kinder, chuyên gia cao cấp tại Brookings, đồng tác giả nghiên cứu, nhấn mạnh: “Dù AI phát triển nhanh chóng, nhưng thị trường lao động Mỹ trong ba năm qua vẫn là câu chuyện của sự ổn định hơn là đứt gãy. Chúng ta chưa chứng kiến một ‘ngày tận thế việc làm’ như nhiều người lo sợ”.

Cùng quan điểm, bà Martha Gimbel, Giám đốc Yale Budget Lab, cho rằng tâm lý bi quan của công chúng xuất phát từ cảm giác thị trường lao động đang khó khăn, chứ không hẳn từ tác động của AI. “Chúng tôi đã kiểm chứng bằng rất nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy AI đang trực tiếp lấy đi công việc của con người”, bà nói.

TÁC ĐỘNG THẬT SỰ: THAY ĐỔI TRONG NỘI BỘ NGÀNH CÔNG NGHỆ

Theo báo cáo, ChatGPT và các mô hình AI tạo sinh đang làm thay đổi cơ cấu công việc trong nội bộ ngành công nghệ, khi nhu cầu đối với các kỹ năng về dữ liệu, học máy, và phát triển ứng dụng AI tăng lên. Tuy nhiên, tác động này chưa lan tỏa mạnh mẽ sang các ngành nghề khác của nền kinh tế Mỹ.

Bà Kinder nhận định AI chưa phá vỡ ‘quy luật trọng lực’ của thị trường lao động. “Chúng ta đang ở giai đoạn rất sớm, các doanh nghiệp mới chỉ bắt đầu thử nghiệm cách tái thiết kế mô hình hoạt động với công nghệ này”.

Nghiên cứu cũng cho thấy chưa có bằng chứng rằng sinh viên mới tốt nghiệp ở Mỹ gặp khó khăn hơn khi tìm việc do AI. Tỷ lệ thất nghiệp của nhóm có bằng cử nhân ở độ tuổi 20-24 đã tăng lên 9,3% trong tháng 8/2025, gấp đôi so với mức 4,4% hồi tháng 4. Tuy nhiên, sự khác biệt trong cơ hội việc làm giữa nhóm này với nhóm cử nhân lớn tuổi (25-29) là không đáng kể.

Điều đó cho thấy, khó khăn trong tìm việc của sinh viên mới ra trường nhiều khả năng đến từ yếu tố chu kỳ kinh tế, chứ không phải là do AI thay thế.

CÁC DỰ BÁO TRÁI NGƯỢC VÀ BÀI HỌC TỪ LÀN SÓNG CÔNG NGHỆ

Tuy nhiên, trang Financial Times đã nhấn mạnh điểm đáng chú ý là kết quả nghiên cứu này trái ngược với nhiều tuyên bố bi quan từ giới lãnh đạo công nghệ. Dario Amodei, CEO của công ty AI Anthropic, từng cảnh báo hồi tháng 5 rằng AI có thể xóa sổ tới một nửa số việc làm ở cấp độ nhập môn trong các ngành luật, tư vấn và tài chính. Ông dự đoán tỷ lệ thất nghiệp có thể vọt lên 10-20% trong vòng 5 năm tới, so với mức hiện tại 4,3%.

Trong khi đó, Sam Altman, CEO của OpenAI, cũng từng công khai thừa nhận rằng AI chắc chắn sẽ làm biến mất một số loại công việc, đặc biệt là trong mảng chăm sóc khách hàng. Ngoài ra, một khảo sát từ British Standards Institution (BSI) với hơn 850 lãnh đạo doanh nghiệp tại 8 quốc gia cho thấy 39% thừa nhận AI đã khiến họ cắt giảm các vị trí cấp thấp; 43% dự kiến sẽ tiếp tục cắt giảm thêm trong năm tới.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kinh tế lại cho rằng những cảnh báo trên có phần cường điệu. Giáo sư Daron Acemoglu (Viện Công nghệ Massachusetts – MIT), nhà kinh tế đoạt giải Nobel, nhận định: “Hiện nay có áp lực lớn buộc các nhà quản lý phải làm ‘điều gì đó’ với AI. Nhưng thực tế chưa có nhiều ứng dụng mang tính sáng tạo đột phá. Các công ty AI cũng có động cơ phóng đại để thu hút sự chú ý và thúc đẩy nhu cầu xây dựng hạ tầng tính toán cho các mô hình lớn hơn”.

Một nghiên cứu của Goldman Sachs Research cũng từng dự đoán AI có thể tác động đến 6-7% lực lượng lao động Mỹ. Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh rằng hiệu ứng này có khả năng chỉ mang tính “tạm thời”, tương tự những thay đổi công nghệ trước đây.

Các tác giả nghiên cứu tại Yale và Brookings khẳng định sẽ tiếp tục cập nhật dữ liệu hàng tháng để theo dõi chặt chẽ diễn biến. Bà Gimbel nhấn mạnh: “Câu hỏi liệu AI có thay đổi căn bản thị trường lao động hay không vẫn còn bỏ ngỏ. Điều quan trọng là chúng ta phải tiếp tục quan sát, thay vì vội vàng kết luận”.

Trong khi đó, bà Kinder cho rằng những kết quả hiện tại nên được coi là một thông điệp trấn an cho công chúng: AI chưa gây ra sự sụp đổ toàn diện của việc làm, mà thay vào đó đang dần được tích hợp vào các mô hình sản xuất – kinh doanh.