Các start-up AI Trung Quốc thua xa đối thủ Mỹ về khả năng kiếm tiền

Một báo cáo mới công bố cho thấy các công ty khởi nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đang tụt hậu đáng kể so với đối thủ Mỹ về khả năng tạo doanh thu toàn cầu, khiến việc mở rộng ra thị trường quốc tế trở thành chiến lược gần như bắt buộc.

KHOẢNG CÁCH DOANH THU NGÀY CÀNG LỚN GIỮA AI TRUNG QUỐC VÀ MỸ

Theo báo cáo do công ty nghiên cứu Unique Research (Trung Quốc) phối hợp với hãng tư vấn Tech Buzz China (trụ sở tại San Francisco) công bố cuối tháng 10, tính đến tháng 8 năm nay, chỉ có bốn nhà phát triển Trung Quốc lọt vào danh sách 100 ứng dụng AI của các công ty tư nhân có doanh thu định kỳ hàng năm (ARR) cao nhất thế giới.

Bốn cái tên hiếm hoi này gồm Glority, Plaud, ByteDance và Zuoyebang, với tổng doanh thu định kỳ ước đạt 447 triệu USD, tương đương 1,23% trong tổng số 36,4 tỷ USD ARR của 100 ứng dụng hàng đầu toàn cầu. Danh sách này không bao gồm các ứng dụng thuộc về các tập đoàn niêm yết lớn như Alibaba Group hay Tencent Holdings.

Ứng dụng AI Trung Quốc có thứ hạng cao nhất là PictureThis – ứng dụng nhận diện thực vật do công ty Glority (có trụ sở tại Hàng Châu) phát triển – với doanh thu định kỳ khoảng 173 triệu USD, đứng thứ 20 toàn cầu.

Ở chiều ngược lại, các nhà phát triển mô hình nền tảng của Mỹ như OpenAI và Anthropic đang thống trị tuyệt đối, với doanh thu lần lượt khoảng 17 tỷ USD và 7 tỷ USD, bỏ xa phần còn lại của thế giới.

Bà Rui Ma, nhà sáng lập Tech Buzz China, cho rằng nguyên nhân chính của khoảng cách này nằm ở cấu trúc thị trường và mô hình kinh doanh của hệ sinh thái AI Trung Quốc. “Tại Trung Quốc, các start-up thường ưu tiên những nguồn thu ngắn hạn từ các dự án công, thay vì đầu tư dài hạn vào các sản phẩm hướng tới người dùng toàn cầu,” bà nói.

Theo bà Ma, việc theo đuổi người dùng và doanh nghiệp quốc tế “đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn”, trong khi các công ty khởi nghiệp Trung Quốc lại khó huy động vốn trong nước hơn so với các đối thủ tại Mỹ – nơi môi trường đầu tư mạo hiểm vẫn sôi động và sẵn sàng chấp nhận rủi ro để đổi lấy tăng trưởng dài hạn.

Đáng chú ý, dù báo cáo xác định “doanh nghiệp Trung Quốc” là những công ty có cơ sở tại đại lục, một số trường hợp đặc biệt như Plaud – nhà phát triển ứng dụng ghi chú thông minh – vẫn được tính là Trung Quốc dù đã đăng ký pháp lý tại Mỹ, cho thấy xu hướng “di cư pháp lý” để dễ dàng tiếp cận thị trường và nhà đầu tư nước ngoài.

XU HƯỚNG RA NƯỚC NGOÀI VÀ SỰ DỊCH CHUYỂN ĐẦU TƯ TRONG HỆ SINH THÁI AI TRUNG QUỐC

Báo cáo cũng cho thấy một thực tế đáng chú ý: 19 trong số 23 ứng dụng AI Trung Quốc có doanh thu cao nhất lại kiếm phần lớn tiền từ thị trường quốc tế.

Theo bà Rui Ma, điều này phản ánh tiềm năng tăng trưởng vượt trội ở các thị trường nước ngoài, đặc biệt trong lĩnh vực phần mềm doanh nghiệp, nơi nhu cầu ứng dụng AI vào tự động hóa, phân tích dữ liệu và quản lý quy trình ngày càng cao.

Trong vài năm gần đây, nhiều start-up AI nổi bật của Trung Quốc đã chuyển trụ sở hoặc hoạt động chính ra nước ngoài. Tiêu biểu là HeyGen – công ty chuyên tạo video bằng công nghệ AI, và Manus – nhà phát triển AI agent, đều đã tái định cư tại Mỹ giữa bối cảnh Washington tăng cường giám sát các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc.

Sự dịch chuyển này không chỉ là để tránh rủi ro pháp lý, mà còn phản ánh nhu cầu tiếp cận thị trường vốn và khách hàng quốc tế, điều mà trong nước đang ngày càng khó khăn hơn.

Theo ông Delta Wu, Giám đốc Unique Research, dữ liệu doanh thu trong báo cáo được ước tính dựa trên mô hình nội bộ, bao gồm việc theo dõi lượng truy cập từ trang web chính thức của từng ứng dụng AI tới các nền tảng thanh toán bên thứ ba như Stripe – cho phép ước lượng chính xác dòng tiền từ người dùng toàn cầu.

Bà Ma nhận định, thị trường nội địa Trung Quốc vẫn là nơi lý tưởng để thử nghiệm và xây dựng tệp người dùng ban đầu, nhờ quy mô lớn và khả năng thích ứng công nghệ nhanh. Tuy nhiên, để đạt mức tăng trưởng đột phá, việc vươn ra toàn cầu là điều tất yếu, đặc biệt trong các mảng như SaaS, công cụ AI dành cho doanh nghiệp và sáng tạo nội dung.

Một xu hướng khác cũng đang định hình lại hệ sinh thái AI Trung Quốc: dòng vốn đầu tư trong nước đang rời xa phần mềm để chuyển sang các lĩnh vực phần cứng và robot. “Thẳng thắn mà nói, hiện nay nhiều nhà đầu tư Trung Quốc không còn mặn mà với các start-up phần mềm AI nữa", bà Ma chia sẻ. “Thay vào đó, họ tập trung vào các lĩnh vực như robot, sản xuất tự động hoặc chip AI – những mảng được chính phủ ưu tiên và có cơ hội hỗ trợ vốn nhiều hơn.”

Giới phân tích nhận định, khoảng cách giữa AI Trung Quốc và Mỹ không chỉ là vấn đề doanh thu, mà còn phản ánh sự khác biệt sâu sắc về môi trường đầu tư, quy mô thị trường và hướng đi chiến lược. Trong khi các công ty Mỹ đang dẫn đầu nhờ hệ sinh thái mở và khả năng thương mại hóa nhanh chóng, các start-up Trung Quốc vẫn phải vật lộn để tìm chỗ đứng toàn cầu giữa bối cảnh kiểm soát công nghệ chặt chẽ và nguồn vốn khan hiếm.

Tuy nhiên, một số chuyên gia tin rằng sự dịch chuyển ra nước ngoài có thể tạo ra làn sóng AI “Made by China, for the world” – nơi các nhà sáng lập Trung Quốc tận dụng kỹ năng công nghệ, chi phí phát triển thấp và tư duy toàn cầu để chinh phục người dùng quốc tế, mở ra một chương mới cho ngành AI Trung Quốc trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu.