Hai sự cố liên tiếp của Telegram và X làm thay đổi toàn bộ ngành công nghiệp truyền thông xã hội

Vụ việc bắt giữ và buộc tội CEO Telegram Pavel Durov tại Pháp vào tuần trước, hay nền tảng truyền thông xã hội X của Elon Musk chính thức bị chặn tại Brazil vài ngày sau đó đánh dấu cột mốc mới trong công cuộc siết chặt quản lý mạng xã hội cũng như chủ sở hữu nền tảng của các cơ quan chính phủ.  

Theo Euronews Next, cả hai sự kiện có thể đánh dấu một chương mới cho ngành công nghiệp truyền thông xã hội và nhiều đại gia công nghệ, đặc biệt là tại châu Âu.

Cáo buộc dành cho CEO Durov tại Pháp bao gồm 12 tội danh, trong đó nổi bật là "đồng lõa phát tán hình ảnh khiêu dâm trẻ em, buôn bán ma túy, lừa đảo có tổ chức" và từ chối hợp tác với chính quyền khi không cung cấp thông tin hoặc tài liệu cần thiết nhằm thực hiện hoạt động chặn dữ liệu được pháp luật cho phép.

Ông Yevgeniy Golovchenko, Phó Giáo sư Khoa học Chính trị thuộc Đại học Copenhagen (Đan Mạch), nhận định vụ bắt giữ Tổng Giám đốc Durov "không phải là thời điểm quyết định đối với các nền tảng, nhưng là thời điểm đặc biệt quan trọng đối với quá trình xây dựng bộ quy tắc quản lý phương tiện truyền thông xã hội tại châu Âu".

“Đây không phải lần đầu tiên Telegram vướng rắc rối liên quan tới pháp lý”, ông Golovchenko nói thêm, ám chỉ khoản tiền phạt mà Đức đưa ra sau khi nước này cáo buộc nền tảng vi phạm luật pháp và tạo điều kiện cho ngôn từ kích động thù địch. 

“Ảnh hưởng dần trở nên nghiêm trọng, vượt ra khỏi quy mô của Telegram hay luật pháp Paris vì phần lớn nhà lập pháp trên khắp châu Âu cũng như toàn thế giới đều đang xem xét vụ việc rất kỹ lưỡng”, ông nói. 

Tại châu Âu, Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) đã có hiệu lực từ nửa năm trước, bao gồm một số điều khoản có thể đặt trách nhiệm pháp lý lên chủ sở hữu nền tảng. Nhưng Telegram không nằm trong khuôn khổ của DSA đối với nhóm nền tảng “rất lớn” vì sở hữu ít hơn 45 triệu người dùng hàng tháng. Telegram hiện ghi nhận 41 triệu người dùng tại châu Âu.

Bà Catalina Goanta, Phó Giáo sư Luật tư nhân và công nghệ tại Đại học Utrecht (Hà Lan), dự đoán vụ việc Telegram có thể thúc đẩy quá trình ban hành hoặc sửa đổi nhiều đạo luật được ủy quyền của EU. Điều này sẽ “đảm bảo tính minh bạch và rõ ràng về việc nền tảng nào thuộc phạm vi điều chỉnh của điều khoản nào”.

KỲ VỌNG "CÁCH TIẾP CẬN QUYẾT LIỆT" HƠN 

Nền tảng truyền thông xã hội X của tỷ phú Elon Musk, ngoài lệnh cấm tại Brazil, còn phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn từ EU.

Vào tháng 7/2024, Ủy ban châu Âu cho biết X đã vi phạm bộ quy tắc DSA về dấu tích xanh, nhấn mạnh nền tảng đang lừa dối người dùng. Tất nhiên, CEO Musk sau đó đã lên tiếng bác bỏ thông tin. 

“Tôi nghĩ rằng đối với Ủy ban châu Âu, các nhà chức trách sẽ phải đưa lựa chọn chiến lược là tiếp tục gây chiến với Twitter (hiện đã đổi tên thành X) hay chỉ cần tìm ra giải pháp hữu ích”, bà Goanta bày tỏ. 

Chính phủ Anh cũng chỉ trích X và Telegram khi tiếp tay cho nhiều cuộc bạo loạn cực hữu hồi tháng 8 vừa qua, kích động làn sóng phân biệt người Hồi giáo.

“Tôi nghĩ nếu đưa ra biện pháp mạnh tay hơn thì có lẽ chúng ta sẽ thấy tương lai CEO Elon Musk không thể đến Vương quốc Anh và Twitter (X) bị chặn ở châu Âu”, vị chuyên gia khẳng định. Trước đó, vị tỷ phú lắm tài nhiều tật cũng liên tục dính cáo buộc liên quan tới bình luận phỉ báng cá nhân. 

Nhưng Phó Giáo sư Goanta cũng chỉ ra trường hợp của Musk và Durov ở EU và Pháp không giống nhau vì mức độ hành vi hình sự khác nhau, ví dụ, tội danh lưu trữ tài liệu lạm dụng tình dục trẻ em sẽ bị xử lý khác với tội lan truyền nội dung khủng bố, chưa tính tới một số bộ luật cụ thể khác chỉ có ở Pháp. 

TỰ DO NGÔN LUẬN HAY HÀNH VI BẤT HỢP PHÁP

Các ông trùm công nghệ và nhóm người ủng hộ đưa ra lập luận rằng cơ quan quản lý đang nhắm vào quyền tự do ngôn luận trong cả hai trường hợp của CEO Musk và Durov. 

“X là nguồn tin tức được sử dụng nhiều nhất ở Brazil”, CEO Elon Musk viết trong bài đăng trên nền tảng.

Ông William Echikson, biên tập viên tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu (CEPA), nhận định trường hợp của hai nhà lãnh đạo Durov và Musk như báo hiệu quá trình quản lý các trang mạng xã hội sắp bước sang giai đoạn mới.

Tuy nhiên, câu hỏi khó được đặt ra đối với bộ quy tắc là làm thế nào cân bằng giữa quyền tự do ngôn luận và hành vi bất hợp pháp.

“Chúng ta nhìn thấy câu trả lời khác nhau ở Hoa Kỳ và châu Âu. Chính sách nào mới thật sự hợp lý? Làm thế nào để giám sát mạng xã hội hiệu quả, điều này rất khó”, ông Echikson chia sẻ thêm. 

Ở Hoa Kỳ, Tu chính án thứ nhất bảo vệ quyền tự do ngôn luận, đồng nghĩa với việc quản lý ngôn luận khó khăn hơn nhiều so với một số khu vực pháp lý khác. Mặt khác, châu Âu cũng đang đau đầu giải quyết sự khác biệt về bộ quy tắc giữa các quốc gia thành viên. 

Ông Echikson cho biết: "Tôi nghĩ rằng ranh giới giữa chấp nhận được và không chấp nhận được của ngôn từ rất mong manh". 

Tuy nhiên, vị chuyên gia bày tỏ, ở một số nền dân chủ, không thể bắt các nền tảng chịu trách nhiệm vì không ngăn chặn được nội dung có mục đích xấu xuất hiện, điều đó "có thể dẫn đến quy trình kiểm duyệt Internet hà khắc mà không người dân phương Tây nào mong muốn".

CỤC DIỆN CÓ THỂ KHÔNG THAY ĐỔI

Trong khi khẳng định Telegram là "ví dụ điển hình về hành vi xấu", biên tập viên Echikson lại không nghĩ rằng Elon Musk hay những ông chủ truyền thông xã hội khác sẽ bị bắt vì lý do tương tự. 

Reddit là trường hợp đáng chú ý. Mạng xã hội cộng đồng từng đầy rẫy nhóm phân biệt chủng tộc và kỳ thị phụ nữ, nhưng sau đó công ty đã bắt đầu kiểm duyệt và thẳng tay xóa bỏ những nhóm trên. Năm 2023, công ty 19 tuổi tiến hành chào bán cổ phiếu lần đầu (IPO) và cuối cùng giành lại sự tin tưởng từ người dùng.

Ông Echikson đề xuất: "Tôi nghĩ cách điều hành từ dưới lên và bổ sung biên tập viên tình nguyện như Wikipedia có lẽ là mô hình hiệu quả hơn so với việc cố gắng trông đợi một số cơ quan quản lý quyết định bài đăng nào được chấp nhận hay không được chấp nhận".  

Đối với bà Robin Mansell, Giáo sư Truyền thông đa phương tiện tại Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (Vương quốc Anh), phần lớn cuộc thảo luận xoay quanh quyền tự do ngôn luận từ các gã khổng lồ công nghệ "là về quyền tự do ngôn luận không đi kèm trách nhiệm".

Nhưng bà không nghĩ rằng hai vụ việc của X và Telegram sẽ thay đổi bối cảnh phương tiện truyền thông xã hội hay định hướng hoạt động của các ông lớn tại Hoa Kỳ cũng như châu Âu.