Ngành pin Trung Quốc hưởng lợi lớn từ làn sóng chuyển dịch thị trường điện

Nhiều năm qua, lượng lớn công suất pin lưu trữ tại Trung Quốc bị khai thác kém hiệu quả. Các dự án được xây dựng chỉ để đáp ứng quy định, chứ không xuất phát từ nhu cầu thị trường, trong khi giá điện cố định khiến việc tích trữ và xả điện khó tạo ra lợi nhuận.

Tuy nhiên, những cải cách gần đây trong thị trường điện Trung Quốc đang đảo ngược logic này: các đơn vị vận hành pin giờ đây có thể mua điện lúc giá thấp và bán ra khi giá tăng, theo Tech Wire Asia.

Sự thay đổi đó diễn ra cùng lúc với làn sóng nhu cầu tăng mạnh từ nước ngoài, mở ra cơ hội để nhà sản xuất Trung Quốc đẩy nhanh xuất khẩu.

Các lô pin lithium-ion dùng cho lưu trữ năng lượng trên toàn cầu được dự báo sẽ tăng vọt trong năm nay, trong đó các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm phần lớn mức tăng. Một số ước tính cho thấy lượng hàng xuất xưởng có thể tăng khoảng 75% so với cùng kỳ. Tính theo giá trị, Trung Quốc đã xuất khẩu hơn 65 tỷ USD pin dùng cho hệ thống lưu trữ năng lượng và xe điện.

Lượng pin xuất khẩu từ Trung Quốc đang giúp “giải cơn khát điện” cho nhiều lĩnh vực trên thế giới. Năng lượng tái tạo cần hệ thống lưu trữ để bù đắp lúc thiếu nắng, thiếu gió. Lưới điện tại châu Âu thì đã cũ, khó đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Còn với trung tâm dữ liệu, đặc biệt là trung tâm phục vụ AI, đang tiêu thụ điện với tốc độ vượt xa khả năng thiết kế ban đầu của hạ tầng điện hiện nay.

NHU CẦU KHÔNG CHỈ LÀ CÂU CHUYỆN TRONG NƯỚC

Nhu cầu lưu trữ năng lượng trong nội địa Trung Quốc đang tăng nhanh, được thúc đẩy bởi sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu và quá trình mở rộng liên tục của điện gió, điện mặt trời. Đồng thời, khách hàng quốc tế cũng đang đặt đơn hàng ngày càng lớn khi độ ổn định của nguồn điện trở thành yếu tố then chốt, thay vì chỉ là vấn đề nền.

Những vấn đề của lưới điện châu Âu là một nguyên nhân rõ rệt khiến nhu cầu pin lưu trữ tăng mạnh. Bên cạnh đó, nhiều dự án năng lượng tái tạo đang được mở rộng ở các khu vực như Trung Đông, nơi doanh nghiệp Trung Quốc thường tham gia sâu từ xây dựng đến tài trợ vốn. Khi các yếu tố này cộng lại, ngày càng nhiều pin sản xuất tại Trung Quốc được đưa ra thị trường quốc tế.

“Các nhà sản xuất pin lưu trữ hàng đầu hiện đều đã kín đơn hàng. Nhiều công ty phải chạy gần như hai ca mỗi ngày để kịp giao hàng”, ông Cosimo Ries, chuyên gia phân tích của Trivium China, cho biết. Theo ông, làn sóng tăng trưởng này là “một trong những bất ngờ lớn nhất của ngành năng lượng Trung Quốc năm nay”.

Trước diễn biến đó, các tổ chức tài chính đã điều chỉnh lại dự báo. UBS nâng dự báo tổng công suất hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin được lắp đặt trên toàn cầu vào năm 2026 thêm 25%. Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính đầu tư toàn cầu vào lĩnh vực này sẽ đạt 66 tỷ USD trong năm nay, tăng 16% so với năm trước.

Dù những công ty như Tesla đang dẫn đầu về hệ thống lưu trữ năng lượng hoàn chỉnh, nhưng phần lõi quan trọng nhất là cell pin vẫn chủ yếu đến từ Trung Quốc. Điều này rất đáng chú ý, bởi năng lực sản xuất cell pin quyết định tốc độ mở rộng công suất lưu trữ trên toàn cầu.

Theo xếp hạng của Infolink trong chín tháng đầu năm, sáu nhà cung cấp cell pin lớn nhất thế giới đều là doanh nghiệp Trung Quốc. Trong top 10 toàn cầu, AESC của Nhật Bản là công ty duy nhất không đến từ Trung Quốc.

Một số nhà sản xuất ghi nhận mức tăng trưởng rất rõ rệt. EVE Energy cho biết sản lượng pin lưu trữ năng lượng bán ra tăng hơn 35% trong chín tháng đầu năm so với cùng kỳ. REPT BATTERO cũng báo cáo lượng pin xuất xưởng đạt mức cao kỷ lục trong quý III.

Với các tập đoàn pin xe điện lớn như CATL hay BYD, mảng lưu trữ năng lượng hiện vẫn đóng góp tỷ trọng nhỏ hơn so với pin xe điện. Tuy nhiên, tỷ trọng này đang tăng lên, khi nhu cầu lưu trữ năng lượng tại nhiều thị trường tăng nhanh hơn cả nhu cầu pin cho xe điện.

BÀI TOÁN ĐIỆN NĂNG VÀ LÀN SÓNG AI

Một trong những lý do khiến lưu trữ năng lượng trở thành ưu tiên hàng đầu là sự mở rộng nhanh chóng của các trung tâm dữ liệu AI, đặc biệt tại Hoa Kỳ.

“Việc kết hợp điện mặt trời với pin lưu trữ gần như đã trở thành giải pháp duy nhất để đáp ứng nhu cầu điện ở các trung tâm dữ liệu AI tại Hoa Kỳ”, bà Yishu Yan, chuyên gia phân tích của UBS, nhận định trong một buổi họp báo.

Theo bà, nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu AI tại Hoa Kỳ đang tăng rất mạnh, trong khi nguồn điện nền như khí đốt, hạt nhân hay nhiệt điện khó có thể mở rộng đáng kể trong vòng 5 năm tới. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho nhà cung cấp giải pháp lưu trữ năng lượng, nhưng cũng đi kèm rủi ro.

Bà Yan lưu ý rằng các nhà sản xuất Trung Quốc có thể chịu tác động từ quy định của Hoa Kỳ, vốn hạn chế khả năng tiếp cận khoản tín dụng thuế đầu tư đối với những dự án có sự tham gia của Trung Quốc.

TRUNG QUỐC “TÁI KHỞI ĐỘNG” THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA

Trong nước, đà xuất khẩu pin được củng cố bởi những thay đổi chính sách quan trọng. Theo tổ chức Ember, tổng giá trị xuất khẩu pin các loại của Trung Quốc trong 10 tháng đầu năm đạt 66,761 tỷ USD. Pin đã trở thành mặt hàng xuất khẩu công nghệ sạch lớn nhất của Trung Quốc kể từ năm 2022, vượt qua cả pin mặt trời.

Infolink dự báo đà tăng trưởng này nhiều khả năng sẽ tiếp tục, tổng lượng cell pin lưu trữ năng lượng toàn cầu có thể đạt tới 800 gigawatt-giờ vào năm tới, tăng 33–43% so với ước tính năm nay.

Theo Liên minh Đổi mới Công nghệ Công nghiệp Xe điện Trung Quốc, xuất khẩu pin lưu trữ năng lượng và các loại pin không dùng cho ôtô của Trung Quốc đã tăng 51,4% trong 11 tháng đầu năm, nhanh hơn tốc độ tăng của pin xe điện.

Hiện Trung Quốc vận hành hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 40% tổng công suất toàn cầu. Phần lớn công suất này được xây dựng để đáp ứng yêu cầu rằng dự án điện gió và điện mặt trời phải đi kèm hệ thống lưu trữ.

Trong một thời gian dài, nhiều hệ thống gần như “ngồi chơi”. Điều đó chỉ thực sự thay đổi sau cải cách được áp dụng từ tháng 6, khi các dự án điện mới buộc phải bán điện thông qua đấu giá thị trường thay vì giá cố định. Nhờ vậy, đơn vị vận hành pin có thể ứng biến với giá điện.

Dữ liệu từ Hội đồng Điện lực Trung Quốc cho thấy cơ sở lưu trữ pin đã vận hành trung bình 3,08 giờ mỗi ngày trong quý III, tăng 0,78 giờ so với cùng kỳ năm trước và cao hơn so với quý trước đó.

Chính sách hỗ trợ tiếp tục tạo thêm động lực. Một kế hoạch quốc gia trị giá 35 tỷ USD đặt mục tiêu gần như nhân đôi công suất lưu trữ pin vào năm 2027. Từ cuối năm 2024, 10 tỉnh đã triển khai cơ chế trả phí công suất, bù đắp chi phí cho các đơn vị giữ sẵn nguồn điện, cùng nhiều hình thức trợ cấp khác.

Theo chuyên gia Johnson Wan của Jefferies, đây là “sự thay đổi chính sách mang tính quyết định nhất đối với ngành lưu trữ năng lượng trong hơn một thập kỷ qua”.