Nhà máy điện linh hoạt: “Chìa khóa” mở ra tương lai năng lượng sạch cho Việt Nam

Trong bối cảnh đó, việc tích hợp các nhà máy điện linh hoạt vào hệ thống điện đang được xem là một giải pháp tối ưu giúp đạt được tương lai năng lượng sạch. Vậy, nhà máy điện linh hoạt sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc hỗ trợ Việt Nam đạt được mục tiêu này? VnEconomy đã có cơ hội trao đổi với ông Phạm Minh Thành, Giám đốc Quốc gia Việt Nam, mảng Năng lượng, Tập đoàn Wärtsilä, một tập đoàn toàn cầu về công nghệ thông minh và bền vững cho lĩnh vực năng lượng để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Wärtsilä mới đây vừa công bố Nghiên cứu mô phỏng hệ thống điện toàn cầu của Wärtsilä. Ông có thể chia sẻ kỹ hơn về những kết quả đáng chú ý thu được từ nghiên cứu này?

Nghiên cứu mô phỏng hệ thống điện toàn cầu của chúng tôi cho thấy, sự hỗ trợ của các nhà máy điện linh hoạt sẽ giúp tối đa hoá hiệu quả của năng lượng tái tạo, và là chìa khoá để mở rộng quy mô nguồn năng lượng sạch này. Nghiên cứu chỉ ra, so với lộ trình chỉ sử dụng năng lượng tái tạo kết hợp với hệ thống lưu trữ, việc triển khai các nhà máy điện linh hoạt có thể giúp giảm tổng chi phí cho các hệ thống điện tương lai tới 42%, tương đương 65 nghìn tỷ euro vào năm 2050.

Đáng chú ý, việc tích hợp các nhà máy điện linh hoạt có thể giúp giảm tổng lượng phát thải CO₂ của ngành điện trong giai đoạn từ nay đến năm 2050 tới 21% (tương đương 19 tỷ tấn), so với lộ trình chỉ sử dụng năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ. Ngoài ra, mô phỏng cho thấy tích hợp các nhà máy điện linh hoạt giúp tối ưu hóa hệ thống điện, nhờ đó giảm đến 88% năng lượng tái tạo bị lãng phí do bị cắt giảm công suất vào năm 2050 so với lộ trình còn lại. 

Với cam kết đạt Net zero vào năm 2050, Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Vậy, ông có thể cho biết vai trò cụ thể của các nhà máy điện linh hoạt trong việc hỗ trợ tối đa hóa hiệu quả sử dụng năng lượng tái tạo tại Việt Nam là gì? 

Mặc dù tỷ trọng năng lượng tái tạo trong hệ thống điện tại Việt Nam đang lớn hơn bao giờ hết, nhưng chỉ năng lượng tái tạo thì không đủ. Nghiên cứu mô phỏng của chúng tôi chỉ ra rằng nguồn linh hoạt là cần thiết để đạt một tương lai năng lượng sạch. Chúng ta cần hành động ngay bây giờ để tích hợp nhiều các loại hình công nghệ cân bằng phù hợp với hệ thống điện. Điều này cũng có nghĩa nhanh chóng loại bỏ dần các nhà máy điện kém linh hoạt và chuyển sang nhiên liệu bền vững. 

Các công nghệ linh hoạt khác nhau có những vai trò khác nhau trong hệ thống điện. Trong khi hệ thống pin tích trữ năng lượng cung cấp cân bằng theo cấp độ giây và phút, các nhà máy điện linh hoạt sử dụng động cơ đốt trong dạng pít-tông (Reciprocating Internal Combustion Engine – RICE) có thể xử lý các biến động cấp độ theo giờ, theo ngày và thậm chí theo mùa. Nguồn điện linh hoạt đã được ghi nhận trong cơ cấu nguồn điện của Quy hoạch điện VIII bắt đầu với 300 MW từ nay tới trước năm 2030 và tăng lên đáng kể tới 46,200 MW trong giai đoạn trước năm 2050. Bây giờ điều cần thiết là đảm bảo triển khai kế hoạch thực hiện cũng như xây dựng các cơ chế thị trường phù hợp để hỗ trợ cho việc triển khai các công nghệ này. 

Ông có thể chia sẻ kỹ hơn về các cơ chế phù hợp mà Việt Nam nên triển khai để có thể hiện thực hoá quá trình chuyển đổi này?

Các hành động dứt khoát từ toàn bộ hệ sinh thái ngành điện là tối quan trọng cho quá trình chuyển đổi năng lượng chi phí thấp và phát thải thấp theo Thỏa thuận Paris. Thay vì chỉ tập trung vào việc đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo, cần có cách tiếp cận toàn diện ở cấp độ hệ thống khi lập quy hoạch và đầu tư vào hệ thống điện.

Việt Nam cần đẩy mạnh mở rộng quy mô năng lượng tái tạo và các công nghệ linh hoạt đảm bảo giá điện hợp lý. Theo đó, chính phủ nên tạo điều kiện mở rộng nhanh chóng quy mô năng lượng tái tạo bằng cách nâng cấp hệ thống truyền tải điện, tinh giản các thủ tục cấp phép và đầu tư vào hạ tầng kết nối lưới điện liên vùng. Việt Nam cũng nên nhanh chóng mở rộng các công nghệ linh hoạt giúp cân bằng nguồn điện trong thời gian ngắn và dài hạn để đảm bảo hệ thống lưới điện hoạt động ổn định và bền vững và thiết kế lại thị trường điện để khuyến khích tính linh hoạt, giúp tối ưu hóa các hệ thống điện dựa trên các nguồn năng lượng tái tạo.

Bên cạnh các chính sách về thị trường thì việc lựa chọn công nghệ là vô cùng quan trọng. Wärtsilä có khuyến nghị như thế nào cho Việt Nam trong việc chọn các công nghệ phù hợp có khả năng đáp ứng nhu cầu trong tương lai và chuẩn bị cho việc sử dụng nhiên liệu bền vững?

Với kinh nghiệm của một tập đoàn toàn cầu về công nghệ thông minh và các giải pháp khép kín hoàn chỉnh cho lĩnh vực hàng hải và năng lượng, chúng tôi khuyến nghị Việt Nam nên ưu tiên lựa chọn các công nghệ có khả năng thích ứng với nhiên liệu bền vững để giảm thiểu lượng khí thải các-bon trong ngành điện từ giữa những năm 2030 trở đi. Chúng ta có thể sử dụng khí tự nhiên làm nhiên liệu chuyển tiếp cho các nhà máy điện linh hoạt để đẩy mạnh việc sử dụng năng lượng tái tạo và loại bỏ dần các công nghệ phát điện cũ.

Việt Nam cũng cần chuẩn bị cho việc sử dụng nhiên liệu bền vững bằng cách nâng cao kiến thức chuyên môn và xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết, đảm bảo quá trình chuyển đổi sang ngành năng lượng không phát thải các-bon diễn ra suôn sẻ. Để nhiên liệu bền vững có thể cạnh tranh về chi phí, Chính phủ cần tiếp tục có các chính sách hỗ trợ, như trợ cấp, quy định bắt buộc, thuế các-bon, hoặc kết hợp các giải pháp trên.