Từ thưởng hiệu suất đến điều kiện tuyển dụng: Các hãng công nghệ đang “ép” nhân viên dùng AI

Doanh nghiệp công nghệ đang đo lường mức độ sử dụng AI, đưa vào đánh giá hiệu suất, gắn với thăng chức – thậm chí coi đó là điều kiện bắt buộc khi tuyển dụng. Trong ngành tạo ra AI, việc không dùng AI đồng nghĩa với tụt hậu. Theo Wall Street Journal, trong năm 2026, thành thạo AI đang chuyển từ lợi thế cạnh tranh sang điều kiện sinh tồn.

AI ĐANG TRỞ THÀNH TIÊU CHUẨN BẮT BUỘC CỦA CÁC HÃNG CÔNG NGHỆ

“Nếu muốn công ty phát triển, toàn bộ nhân sự phải đạt trình độ thành thạo AI cao”, Seth Besmertnik, CEO của startup marketing số Conductor (khoảng 300 nhân viên), nói về chiến lược mà ông gọi là “cà rốt và cây gậy”.

Từ đầu năm nay, Conductor chính thức đưa năng lực AI vào đánh giá hiệu suất toàn công ty. Mỗi nhân viên được chấm điểm từ 1 đến 5 về năng lực AI. Điểm 5 dành cho những người không chỉ sử dụng công cụ mà còn tạo ra hệ thống AI giúp cải thiện quy trình làm việc cho người khác. Công ty còn lập giải thưởng mới: người thiết kế quy trình AI hiệu quả nhất sẽ nhận khoản hỗ trợ du lịch trị giá vài nghìn USD.

AI cũng trở thành điều kiện tuyển dụng. Ứng viên không chứng minh được khả năng sử dụng AI gần như không được xem xét. Trong các buổi phỏng vấn, hai người cùng tham gia để đánh giá riêng năng lực AI. Ứng viên phải giải bài toán mẫu bằng AI, giải thích vì sao chọn công cụ đó, dùng prompt như thế nào và nếu quay lại sáu tháng trước họ sẽ làm khác đi ra sao.

Xu hướng này không chỉ dừng ở một startup. Theo khảo sát của hãng tư vấn AI Section, đến tháng 10 năm ngoái, 42% nhân viên ngành công nghệ cho biết quản lý trực tiếp kỳ vọng họ sử dụng AI trong công việc hằng ngày – tăng mạnh so với mức 32% chỉ tám tháng trước đó.

Một khảo sát khác của Wharton School thuộc Đại học Pennsylvania phối hợp với GBK Collective cho thấy gần một nửa doanh nghiệp công nghệ và viễn thông đã ghi nhận lợi nhuận tích cực từ đầu tư vào AI tạo sinh, so với 35% trung bình toàn ngành. Điều này tạo áp lực ngày càng lớn: khi ROI đã được chứng minh, việc không dùng AI trở nên khó biện minh.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi không hề dễ dàng. Nhân viên công nghệ cũng mang tâm lý hoài nghi giống phần còn lại của xã hội: AI thực sự tiết kiệm thời gian bao nhiêu? Liệu việc họ thành thạo AI hôm nay có khiến vị trí của chính họ bị thu hẹp ngày mai? Khi các CEO công khai nói về tương lai lực lượng lao động tinh gọn hơn nhờ AI, nỗi lo càng bị khuếch đại.

BIG TECH ĐO LƯỜNG TỪNG CÂU LỆNH AI, ĐÁNH GIÁ VÀ THĂNG CHỨC

Tại các tập đoàn lớn, việc đo lường đã đi vào chi tiết. Ở mảng điện toán đám mây của Amazon Web Services, quản lý kỹ sư phần mềm có dashboard thể hiện mức độ sử dụng công cụ AI của từng kỹ sư. Dù chỉ số này chưa chính thức đưa vào đánh giá hiệu suất, mức độ “all-in” với AI có thể được cân nhắc khi xét thăng chức.

Phía Google năm nay lần đầu tiên cho phép đưa việc sử dụng AI vào một số đánh giá hiệu suất của kỹ sư phần mềm. Các nhóm và quản lý có quyền linh hoạt đánh giá dựa trên vai trò và trách nhiệm cụ thể, dù không bắt buộc. Thông điệp từ công ty rất rõ ràng: mọi nhân viên, bất kể vị trí, đều được khuyến khích tích hợp AI vào công việc hằng ngày.

Meta thậm chí còn tiến xa hơn. Hệ thống đánh giá hiệu suất mới có thể theo dõi số dòng mã mà kỹ sư viết với sự hỗ trợ của AI. Hệ thống cũng tích hợp các công cụ AI cung cấp phân tích về “tác động” cá nhân, để nhân viên dùng cho phần tự đánh giá.

Tại Microsoft, các quản lý đã đưa câu hỏi về AI vào thảo luận hiệu suất. Nhân viên được yêu cầu định lượng cụ thể cách họ sử dụng AI trong quy trình làm việc.

Salesforce bổ sung bộ theo dõi tiến độ “AI fluency” vào dashboard nội bộ từ cuối năm ngoái. Dù không có chỉ tiêu cứng về AI để đạt đánh giá cao, mức độ sử dụng công cụ mới và hiệu suất công việc được xem là gắn chặt với nhau. Theo lãnh đạo phụ trách công nghệ doanh nghiệp và AI của công ty, nếu không sử dụng AI, khả năng cao bạn đang làm việc kém hiệu quả.

Triết lý triển khai của Salesforce phản ánh cách tiếp cận phổ biến trong ngành: thử nghiệm và lặp lại. Công cụ tốt nhất sẽ tự nổi lên khi được sử dụng rộng rãi. Khi đủ số đông dùng, “điểm bùng phát” xuất hiện và mệnh lệnh chính thức được ban hành.

Hiện tại, nhân viên của hãng chỉ có thể đăng ký nghỉ phép thông qua tương tác với một AI agent. Phần lớn tự đánh giá và đánh giá hiệu suất cũng được thực hiện với sự hỗ trợ của tác nhân AI. Theo lãnh đạo công ty, gần như 100% nhân viên đang sử dụng AI ở mức độ nào đó.

ROI, VĂN HÓA THỬ NGHIỆM VÀ CUỘC THANH LỌC ÂM THẦM

Áp lực áp dụng AI đặc biệt lớn ở các tập đoàn công nghệ quy mô lớn. Lý do rất thực tế: họ đang chi hàng tỷ USD để xây dựng các công cụ này. Nếu không thể chứng minh hiệu quả trong chính nội bộ mình, việc thuyết phục khách hàng sẽ khó khăn hơn nhiều. “Bạn phải chứng minh được ROI”, một chuyên gia tư vấn về tương lai việc làm nhận định.

Nhưng đo lường và bắt buộc chỉ là một phần câu chuyện. Thách thức lớn hơn nằm ở văn hóa. Việc triển khai phần mềm truyền thống thường theo mô hình “ra mắt và dùng”. AI thì khác: nó đòi hỏi thử nghiệm liên tục, chấp nhận sai sót, tinh chỉnh prompt, thay đổi quy trình. Điều này khó hơn nhiều trong các tổ chức lớn, nơi rủi ro và thất bại thường bị nhìn nhận tiêu cực.

Andrew Anagnost, CEO của Autodesk, cho biết rào cản lớn nhất ban đầu là quyền truy cập. Một số công cụ lập trình như Cursor từng bị chặn, khiến nhân viên phải dùng “lén lút”. Sau đó, công ty chuyển hướng: thay vì “đổ” công cụ xuống toàn bộ tổ chức, họ tập trung vào các quy trình cụ thể mà AI có thể cải thiện rõ rệt.

Dù vậy, theo ông, sẽ luôn tồn tại một nhóm nhỏ “AI holdouts” – những người không muốn hoặc không thể thích nghi. Trong dài hạn, nhóm này có thể không còn chỗ đứng.

Điều đáng chú ý là ngay trong ngành công nghệ – nơi được xem là tiên phong – sự hoài nghi vẫn tồn tại. Nhân viên lo ngại rằng việc họ giúp tăng năng suất hôm nay có thể dẫn tới tinh giản nhân sự ngày mai. Sự căng thẳng này tạo ra nghịch lý: doanh nghiệp muốn nhân viên chủ động học và dùng AI, nhưng nếu nhân viên tin rằng AI sẽ thay thế họ, động lực tự nguyện sẽ suy giảm.