Trung Quốc tăng tốc, sẵn sàng vượt Hoa Kỳ trong cuộc đua thương mại hóa robot hình người

Tỷ phú Elon Musk đã đưa robot hình người trở thành tâm điểm chú ý trong năm nay, khi coi đây là yếu tố then chốt quyết định giá trị của Tesla – công ty mà ông tin rằng có thể đạt mức định giá lên tới hàng chục nghìn tỷ USD trong tương lai.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, Tesla vẫn chưa bán ra thị trường robot hình người chủ lực của mình mang tên Optimus, theo CNBC.

Thay vào đó, rất có thể hàng loạt doanh nghiệp Trung Quốc sẽ “về đích trước”, bắt đầu đẩy mạnh sản xuất robot hình người từ năm 2026, trong bối cảnh Bắc Kinh đưa công nghệ này vào trung tâm chiến lược phát triển dài hạn.

“Hiện tại, Trung Quốc đang đi trước Hoa Kỳ trong giai đoạn thương mại hóa ban đầu của robot hình người”, ông Andreas Brauchle, đối tác tại công ty tư vấn Horváth, chia sẻ với giới báo chí. “Về dài hạn, cả hai quốc gia đều có thể xây dựng thị trường lớn tương đương nhau, nhưng ở giai đoạn đầu này, Trung Quốc đang mở rộng nhanh hơn đáng kể”.

Robot hình người được thiết kế với hình dáng và khả năng chuyển động tương tự con người. Chúng hoạt động nhờ thuật toán trí tuệ nhân tạo kết hợp với hệ thống phần cứng phức tạp, bao gồm các loại chip bán dẫn tiên tiến. Những người ủng hộ công nghệ này cho rằng robot hình người có thể được ứng dụng rộng rãi, từ nhà máy sản xuất, ngành dịch vụ – khách sạn, cho tới môi trường gia đình.

BẮC KINH COI ROBOT LÀ ƯU TIÊN CHIẾN LƯỢC

Trong vài năm trở lại đây, Trung Quốc đã xác định robot là trọng tâm trong chiến lược công nghệ quốc gia, liên tục công bố kế hoạch xây dựng chuỗi cung ứng và tiến tới sản xuất hàng loạt các loại robot.

Tháng 10 vừa qua, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cùng lãnh đạo cấp cao đã họp bàn và công bố đề xuất cho “Kế hoạch 5 năm lần thứ 15” – văn kiện định hướng những lĩnh vực ưu tiên của Bắc Kinh trong giai đoạn tới.

Trong văn bản này, khái niệm “trí tuệ nhân tạo hiện thân” (embodied AI) – dùng để chỉ các hệ thống AI gắn liền với phần cứng như robot hay xe tự lái, đã được nhắc đến như một hướng phát triển quan trọng.

Với Trung Quốc, robot hình người không chỉ là cơ hội để giải quyết bài toán lao động trong nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, mà còn là bước đi chiến lược nhằm củng cố tham vọng dẫn đầu về công nghệ.

“Việc Trung Quốc thúc đẩy phát triển robot hình người xuất phát từ nhiều yếu tố: áp lực dân số, nhu cầu tìm kiếm động lực tăng trưởng kinh tế mới, cũng như mong muốn tăng cường vị thế trong cạnh tranh công nghệ toàn cầu”, ông Karel Eloot, đối tác cấp cao tại McKinsey & Company, nhận định.

Tỷ lệ sinh tại Trung Quốc đang giảm, dân số ngày càng già hóa, kéo theo lực lượng lao động thu hẹp và chi phí nhân công tăng cao. Robot được xem là giải pháp tiềm năng để bù đắp khoảng trống này.

Song song đó, Trung Quốc và Hoa Kỳ vẫn đang cạnh tranh quyết liệt trong nhiều lĩnh vực công nghệ. Robot, với vai trò là một ứng dụng AI trong thế giới thực, có thể trở thành “mặt trận” mới trong cuộc đua này từ năm 2026.

Theo Politico, Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ Howard Lutnick gần đây đã gặp gỡ lãnh đạo nhiều công ty robot để bàn cách thúc đẩy ngành. Washington cũng cân nhắc ban hành một số sắc lệnh hành pháp về robot vào năm tới.

DOANH NGHIỆP ROBOT CHỦ CHỐT CỦA TRUNG QUỐC

“Trung Quốc có thể trở thành thị trường quan trọng nhất đối với robot hình người”, RBC Capital Markets nhận định trong báo cáo gần đây. Các nhà phân tích của ngân hàng này dự báo quy mô thị trường robot hình người toàn cầu có thể đạt 9.000 tỷ USD vào năm 2050, trong đó riêng Trung Quốc chiếm hơn 60%.

Nhiều công ty robot Trung Quốc đang nỗ lực tăng tốc để tiến tới sản xuất hàng loạt.

Unitree, một trong những cái tên gây chú ý nhất, đang chuẩn bị cho kế hoạch IPO với mức định giá có thể lên tới khoảng 7 tỷ USD. Công ty này sở hữu nhiều dòng robot khác nhau, bao gồm cả robot hình người. Năm nay, Unitree giới thiệu mẫu H2 mới nhất, gây ấn tượng với khả năng nhảy múa linh hoạt.

UBTech Robotics là doanh nghiệp lớn khác trong lĩnh vực này. Công ty sản xuất robot hình người cho cả môi trường công nghiệp (như nhà máy) lẫn ứng dụng thương mại, chẳng hạn làm hướng dẫn viên du lịch. Mẫu robot công nghiệp chủ lực Walker S2 của UBTech có khả năng tự thay pin, cho phép hoạt động liên tục 24/7.

UBTech đã niêm yết trên sàn chứng khoán Hong Kong và trong tháng này huy động khoảng 400 triệu USD thông qua phát hành cổ phiếu để phục vụ mở rộng sản xuất. Theo South China Morning Post, công ty dự kiến giao 500 robot công nghiệp trong năm nay, tăng sản lượng robot hình người lên 5.000 chiếc vào năm 2026 và 10.000 chiếc vào năm 2027.

AgiBot cũng tuyên bố trong tháng này rằng robot hình người thứ 5.000 của họ đã chính thức xuất xưởng.

Không chịu đứng ngoài cuộc, hãng xe điện Trung Quốc Xpeng đã ra mắt robot hình người thế hệ thứ hai mang tên Iron vào tháng trước và dự kiến bắt đầu sản xuất hàng loạt từ năm sau.

Hiện Trung Quốc có hơn 150 công ty hoạt động trong lĩnh vực robot hình người, song những cái tên kể trên được xem là lực lượng dẫn đầu.

LỢI THẾ VÀ THÁCH THỨC

Theo các chuyên gia, thế mạnh sản xuất của Trung Quốc, từng được chứng minh trong lĩnh vực như xe điện, có thể mang lại lợi thế lớn trong cuộc đua robot.

“Độ sâu và hoàn chỉnh của chuỗi cung ứng Trung Quốc cho phép doanh nghiệp phát triển và sản xuất robot với chi phí thấp hơn đáng kể so với nhiều khu vực khác”, ông Ethan Qi, Phó Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research, cho biết.

Thực tế, UBTech kỳ vọng chi phí sản xuất của họ sẽ giảm từ 20–30% mỗi năm. Bên cạnh đó, nhiều chính quyền địa phương tại Trung Quốc cũng đang triển khai chương trình trợ cấp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp robot.

Trong khi đó, Hoa Kỳ lại có lợi thế rõ rệt về AI, khả năng tự hành và thuật toán tiên tiến. Theo ông Brauchle, các công ty Hoa Kỳ đang đặt cược vào chiến lược tích hợp theo chiều dọc, tức kiểm soát nhiều khâu hơn trong chuỗi cung ứng, từ linh kiện chuyển động (actuator) cho tới phần mềm AI cốt lõi.

Dù thị trường robot hình người Trung Quốc có thể lớn hơn Hoa Kỳ trong giai đoạn đầu, nhưng về dài hạn, hai thị trường được dự báo sẽ tiệm cận nhau sau năm 2040, khi robot bắt đầu được ứng dụng rộng rãi trong các hộ gia đình.

NÚT THẮT CẦN THÁO GỠ

Dù được ưu tiên chiến lược, ngành robot Trung Quốc vẫn đối mặt nhiều thách thức. Một trong số đó là sự phụ thuộc vào chip tiên tiến, đặc biệt là chip của Hoa Kỳ như Nvidia.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, robot hình người vẫn gặp hạn chế khi hoạt động trong môi trường phức tạp, khó dự đoán, cũng như rào cản pháp lý. Việc mô phỏng chính xác chuyển động của bàn tay và ngón tay con người, một nhiệm vụ cực kỳ phức tạp, vẫn là bài toán nan giải.

Thách thức lớn nhất, theo McKinsey, vẫn là chi phí. Hiện nguyên mẫu robot hình người tiên tiến có giá từ 150.000 đến 500.000 USD mỗi chiếc. Mức giá này cần giảm xuống còn khoảng 20.000–50.000 USD để có thể cạnh tranh với lao động con người.

Cuối cùng, Bắc Kinh cũng lên tiếng cảnh báo nguy cơ bong bóng đầu tư. Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) cho rằng thị trường robot hình người có dấu hiệu quá nóng, bởi nhiều công ty tung ra sản phẩm tương tự nhau.

“Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế đang làm gia tăng rủi ro bong bóng”, ông Brauchle nhận định. Và nếu thị trường điều chỉnh mạnh, đà đổi mới và thương mại hóa có thể sẽ chậm lại.