Từ giảng đường đến thị trường: Đào tạo đại học điều chỉnh theo nhu cầu doanh nghiệp thời AI

TS. Vũ Tất Thành, nhóm chuyên môn kỹ thuật hệ thống và mạng máy tính, Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho rằng việc Trung Quốc chấm dứt đào tạo hơn 12.000 chương trình là kết quả của việc rà soát nhu cầu thị trường lao động, đánh giá những lĩnh vực có nguy cơ giảm mạnh nhu cầu việc làm trong tương lai và những chương trình được xem là không còn phù hợp ở bậc đại học.

Cụ thể, truyền thông Trung Quốc cho biết trong giai đoạn 2021–2025, các trường đại học trên cả nước của Trung Quốc đã hủy bỏ hoặc tạm dừng tuyển sinh 12.200 chương trình đào tạo đại học và đưa vào giảng dạy 10.200 chương trình mới, trong đó nhiều chương trình tập trung vào trí tuệ nhân tạo (AI), robot, bán dẫn và các công nghệ chiến lược. Tổng số chương trình bị điều chỉnh chiếm hơn 30% tổng số chương trình đào tạo.

“Việt Nam chưa có những tuyên bố mạnh mẽ như vậy, nhưng xu hướng điều chỉnh cũng đã bắt đầu thể hiện qua định hướng ưu tiên nguồn lực của Chính phủ”, TS Vũ Tất Thành nói. “Khi nguồn lực đào tạo nói chung của toàn xã hội được ưu tiên nhiều hơn cho một số lĩnh vực nhất định thì các ngành khác có thể ít nhiều bị giảm sự quan tâm, kéo theo những mức độ ảnh hưởng nhất định”, TS Thành nhận định.

KHÔNG CHỈ MỞ NGÀNH AI MÀ PHẢI THAY ĐỔI TOÀN BỘ CÁCH ĐÀO TẠO

Những thay đổi này diễn ra trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang có tác động mạnh mẽ đến xu hướng nghề nghiệp hiện tại và tương lai. Dù vậy, TS Tất Thành vẫn khẳng định “AI sẽ không thay thế con người”, mà sự thay đổi nằm ở năng lực cạnh tranh của người lao động.

"Không phải là AI thay thế trực tiếp con người, mà là những người thành thục sử dụng AI để tăng chất lượng công việc sẽ thay thế những người không biết sử dụng AI hoặc sử dụng AI không đúng cách. Người dùng AI phải có kiến thức vững về chuyên môn để kết hợp kiến thức của mình với AI, tạo ra sản phẩm tốt hơn”, ông nói.

Theo đó, TS Tất Thành cho rằng việc điều chỉnh ngành đào tạo không nên chỉ nhìn dưới góc độ ngành nào biến mất, mà quan trọng hơn là ngành nào cần được đào tạo theo cách mới để người học có thể làm việc cùng AI.

GS. Trần Thế Truyền, chuyên gia AI và học máy, nhà sáng lập Viện AI Deakin, Đại học Deakin University, cho rằng trong thời đại AI, điều quan trọng nhất không phải là một kỹ năng cụ thể mà là khả năng thích ứng với sự thay đổi.

"Tôi không tập trung vào một kỹ năng cụ thể, vì kỹ năng thì sau này các bạn sẽ học được nếu có nhu cầu. Tôi quan tâm nhiều hơn đến một năng lực khác: khả năng thích ứng với sự thay đổi”.

Theo ông, lĩnh vực AI thay đổi gần như mỗi ngày, kéo theo sự thay đổi về phương pháp nghiên cứu, cách đặt vấn đề và cả phương pháp giảng dạy.

"Mỗi ngày đều có một cái gì đó mới, và chúng tôi lại phải học cái mới đó, thậm chí phải thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận vấn đề, cách đặt vấn đề, cách giảng dạy. Chỉ có thể tồn tại được khi có một khả năng thích ứng nhất định”.

Ông lấy ngay ví dụ trong lĩnh vực lập trình - một ngành chịu tác động của AI. "Công cụ phát triển phần mềm bây giờ quá mạnh, nên sinh viên và cả thầy cô đều phải thay đổi ngay lập tức, không chần chừ được. Tôi kỳ vọng chỉ một hai năm nữa thôi thì phần lớn các phần mềm thông thường sẽ được AI viết”.

Theo GS. Huỳnh Thị Thanh Bình, Phó Trưởng Khoa, chuyên gia AI & Tối ưu hóa, Đại học Bách Khoa Hà Nội, hiện nay Trường Đại học Bách khoa Hà Nội đã bắt đầu điều chỉnh chương trình đào tạo từ nhiều năm trước để thích ứng với sự phát triển của AI.

"Năm 2019 chúng tôi mở chương trình tiên tiến về Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, giảng dạy bằng tiếng Anh. Năm 2020 mở tiếp chương trình Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, cũng giảng dạy bằng tiếng Anh, gần như là trường tiên phong mở những chương trình tiên tiến trong lĩnh vực này", bà cho biết.

Không chỉ mở ngành mới, khoảng ba năm trở lại đây, AI đã được tích hợp vào nhiều chương trình đào tạo khác như Khoa học máy tính, Kỹ thuật máy tính và Khoa học dữ liệu.

"Trong các môn học, phương pháp giảng dạy và đánh giá thi cử của sinh viên cũng thay đổi. Không chỉ ở những chương trình mới mà tất cả các chương trình đều tích hợp các công nghệ liên quan đến AI tạo sinh vào giảng dạy, và phương thức đánh giá của cả trường cũng thay đổi để phù hợp với xu thế hiện tại", GS. Huỳnh Thị Thanh Bình chia sẻ.

ĐIỀU CHỈNH CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO BÁM SÁT DOANH NGHIỆP

GS. Huỳnh Thị Thanh Bình cho biết Trường Đại học Bách khoa Hà Nội cũng tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp nhằm cập nhật những công nghệ mới nhất và giúp sinh viên tiếp cận sát hơn với yêu cầu của thị trường lao động.

Theo TS. Tất Thành, Trường Đại học Xây dựng cũng đang điều chỉnh chương trình đào tạo dựa trên các định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời lấy nhu cầu doanh nghiệp làm căn cứ quan trọng.

"Trường Đại học Xây dựng đã có rất nhiều điều chỉnh dựa trên các tiêu chí theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, định hướng về các ngành đầu tư trọng điểm theo chiến lược chung. Ngoài ra, chúng tôi cũng căn cứ theo thị trường lao động, làm việc với các doanh nghiệp bên ngoài”, TS Tất Thành nói. Ông cho biết bám sát nhu cầu nhân sự của doanh nghiệp là một tiêu chí để điều chỉnh chương trình sao cho chất lượng sinh viên cũng như ngành nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường.

Theo các chuyên gia, có một thực tế là sinh viên bắt đầu học hôm nay nhưng phải 4-5 năm sau mới tốt nghiệp. Vì thế, nếu các trường không dự báo được xu hướng phát triển của thị trường lao động thì rất có thể khi ra trường, ngành học đó đã không còn phù hợp.

Nhiều báo cáo thống kê tại Việt Nam và quốc tế cho thấy vẫn tồn tại tỷ lệ không nhỏ cử nhân tốt nghiệp nhưng thất nghiệp hoặc làm công việc không phù hợp chuyên môn, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Nếu các trường đại học không nhìn thấy những thay đổi như vậy để điều chỉnh chương trình đào tạo thì "sản phẩm đào tạo", tức các sinh viên tốt nghiệp, sẽ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế của thị trường.