Từ kết nối quốc tế đến bài toán năng lực quốc tế của startup Việt

Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái Khởi nghiệp toàn cầu 2026 (Global Startup Ecosystem Index) của StartupBlink, Việt Nam đã tăng 5 bậc, lên vị trí thứ 50 toàn cầu, mức xếp hạng cao nhất từ trước đến nay. Hệ sinh thái startup Việt Nam cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng 67,9%, cao nhất Đông Nam Á.

Đây là dấu mốc cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam đang bước sang một giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, khi thứ hạng đã được cải thiện, câu hỏi đặt ra không còn chỉ là làm thế nào để “kết nối” startup Việt với thế giới, mà là làm thế nào để hình thành năng lực thực sự giúp doanh nghiệp đi ra thị trường quốc tế.

CHUYỂN TỪ “KẾT NỐI QUỐC TẾ” SANG “NĂNG LỰC QUỐC TẾ”

Từ một hệ sinh thái chủ yếu tập trung khuyến khích tinh thần khởi nghiệp và hỗ trợ hình thành dự án, Việt Nam đang hướng tới mô hình có khả năng kết nối nguồn lực, thúc đẩy đầu tư, thương mại hóa công nghệ, phát triển doanh nghiệp và mở rộng thị trường.

Tại Hội thảo quốc tế “Startup ở bối cảnh quốc tế”, trong khuôn khổ chuỗi hoạt động Vietnam Startup Community Day 2026 với chủ đề “Stories, Lessons and Future” (Câu chuyện, Bài học và Tương lai), diễn ra tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) ngày 21/8, các diễn giả quốc tế đã cùng chỉ ra một yêu cầu mới đối với hệ sinh thái Việt Nam: chuyển từ “kết nối quốc tế” sang “năng lực quốc tế”.

Theo đó, kết nối với chuyên gia, nhà đầu tư hay đối tác nước ngoài mới chỉ là bước đầu. Startup cần có khả năng tiếp cận thị trường, xây dựng quan hệ đối tác, huy động nguồn lực và mở rộng hoạt động kinh doanh trên quy mô quốc tế.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái khởi nghiệp ngày càng chuyển từ số lượng sang chất lượng. Một hệ sinh thái được đánh giá cao không chỉ bởi số startup hay số chương trình hỗ trợ, mà còn bởi khả năng tạo ra doanh nghiệp có sức cạnh tranh, công nghệ có thể thương mại hóa và những mô hình kinh doanh có thể mở rộng ra ngoài biên giới.

Báo cáo StartupBlink cũng cho thấy Việt Nam đang có động lực tăng trưởng đáng kể, trong đó quy mô hệ sinh thái đạt khoảng 75,1 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm những hệ sinh thái tăng trưởng nhanh trên thế giới. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là khoảng cách giữa “có hệ sinh thái” và “có năng lực quốc tế”. Đây là thông điệp xuyên suốt của Hội thảo. Không chỉ dừng lại ở việc kết nối startup với các đối tác, chuyên gia hay nhà đầu tư nước ngoài, hệ sinh thái cần tạo điều kiện để startup thực sự có khả năng tiếp cận thị trường, xây dựng quan hệ đối tác, huy động nguồn lực và mở rộng hoạt động kinh doanh trên quy mô quốc tế.

KINH NGHIỆM TỪ TRUNG QUỐC, SINGAPORE VÀ CANADA: STARTUP KHÔNG THỂ LỚN MỘT MÌNH

Với kinh nghiệm phát triển mạng lưới ươm tạo quốc tế, ông Wang Fei, Phó Tổng Giám đốc TusStar, mạng lưới vườn ươm thuộc hệ sinh thái TusPark/TusHoldings của Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc, đã chia sẻ về hành trình từ nghiên cứu đại học đến doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có khả năng vươn ra thị trường toàn cầu. Theo chương trình, TusStar đã ươm tạo hơn 8.000 doanh nghiệp và hoạt động tại hơn 100 thành phố trên thế giới. “Nhưng điều quan trọng nhất không chỉ là kinh nghiệm, mà là cách chúng ta kết hợp kinh nghiệm đó với thực tiễn địa phương, làm sao để đưa tất cả những thực hành đó hòa quyện cùng với kinh nghiệm đã có”, ông Wang Fei nói.

Ông Wang Fei, cho rằng nền tảng để hình thành doanh nghiệp công nghệ không chỉ nằm ở ý tưởng hay vốn, mà ở khả năng kết hợp không gian, nguồn lực và tài chính. Theo chia sẻ của ông, trong 30 năm qua, khoa học và công nghệ đã đóng góp hơn 26% GDP của Trung Quốc, cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của lĩnh vực này đối với tăng trưởng kinh tế.

Sau ba thập kỷ, Trung Quốc đã hình thành mạng lưới gồm hơn 224 khu phát triển kinh tế, 139 khu công nghệ cao, 141 công viên khoa học của các trường đại học quốc gia, hơn 1.600 vườn ươm quốc gia và 2.300 không gian làm việc chung.

Điểm đáng chú ý trong mô hình này là các khu khoa học và công nghệ không đơn thuần cung cấp mặt bằng, mà trở thành không gian tập trung nhân tài, thiết bị, tri thức, công nghệ và thị trường, đồng thời kết nối những nguồn lực đó với nhiều loại quỹ đầu tư. Qua đó, công nghệ từ nghiên cứu có thể được đưa vào quá trình hình thành và phát triển doanh nghiệp.

Trong khi đó, từ Singapore, ông Marcuz Tan, CEO Boustead APEX và nhà sáng lập AI:Xcelerator, nhấn mạnh một khía cạnh khác: startup cần xác định mục tiêu cuối cùng ngay từ sớm, gắn chiến lược huy động vốn với tăng trưởng và những lộ trình như IPO hoặc M&A.

Cách tiếp cận này đặt câu hỏi về chất lượng tăng trưởng của startup. Vốn không chỉ để giúp doanh nghiệp tồn tại qua vòng gọi vốn tiếp theo, mà phải được sử dụng để xây dựng giá trị doanh nghiệp và tạo ra khả năng mở rộng.

Từ Canada, bà Zehra Khoja, Cố vấn Tổ chức cho các chương trình vườn ươm hoặc tăng tốc khởi nghiệp dành cho cựu sinh viên của Trung tâm Khởi nghiệp Dobson thuộc Đại học McGill, lại đưa ra một con đường khác để tiến vào thị trường Bắc Mỹ: xây dựng chỗ đứng ban đầu, phát triển quan hệ đối tác, kiểm chứng thị trường rồi mới mở rộng.

Ba cách tiếp cận khác nhau nhưng các chuyên gia đều khẳng định startup không thể phát triển đơn lẻ. Phía sau một doanh nghiệp công nghệ trưởng thành phải là cả mạng lưới gồm trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức hỗ trợ, doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia và thị trường.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÓNG VAI TRÒ ĐẶC BIỆT QUAN TRỌNG

Với Việt Nam, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không chỉ là tiếp tục mở rộng mạng lưới quốc tế, mà phải biến những kết nối đó thành năng lực cụ thể cho startup. Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái trong đó startup trong nước có thể chủ động tiếp cận thị trường, nguồn vốn và mạng lưới chuyên gia toàn cầu; đồng thời Việt Nam cũng cần trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các đối tác, nhà đầu tư và mô hình đổi mới sáng tạo quốc tế.

Trong tiến trình đó, trường đại học đóng vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi hội tụ nguồn nhân lực trẻ, hoạt động nghiên cứu và công nghệ mới. Phó Giáo sư Tiến sĩ Trần Quang Anh, Phó Giám đốc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), cho biết PTIT đang từng bước phát triển hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp thông qua các chương trình ươm tạo, tăng tốc, không gian sáng tạo, hỗ trợ sở hữu trí tuệ và mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế tại Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc, Canada và Australia. Định hướng tiếp theo của Học viện là tăng cường chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo thêm con đường để startup sinh viên tiếp cận thị trường quốc tế và mạng lưới cố vấn toàn cầu.

Đặc biệt, khởi nghiệp trong trường học và đại học cũng đang đứng trước một bước chuyển quan trọng. Chương trình "Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035" đặt ra yêu cầu hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp trong các cơ sở giáo dục theo hướng đồng bộ, tăng cường kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chủ thể hỗ trợ.

Theo cách tiếp cận mới, hoạt động khởi nghiệp trong nhà trường không chỉ dừng ở ý tưởng hay cuộc thi, mà cần tạo ra một hành trình hỗ trợ liên tục, từ hình thành ý tưởng, phát triển dự án, ươm tạo, thử nghiệm, kết nối nguồn lực đến thương mại hóa.