Tương lai ngành thực tế ảo sẽ đi về đâu khi CEO Mark Zuckerberg từ bỏ metaverse?

Tuy nhiên, việc Meta rút lui khỏi giấc mơ metaverse chưa hẳn là tin xấu, mà có thể mở ra con đường thực tế hơn cho tương lai của công nghệ VR và XR, theo Euronews.

Năm 2026 được xem là dấu chấm hết mang tính biểu tượng cho metaverse, khái niệm từng được Mark Zuckerberg ca ngợi là tương lai con người tương tác với nhau. Sau khi “bỏ tất cả trứng vào một giỏ”, thậm chí đổi tên Facebook thành Meta để phản ánh vai trò trung tâm của metaverse trong chiến lược dài hạn, CEO Meta giờ đây gần như đã rút khỏi canh bạc này.

Ngay đầu tháng 1, Meta thông báo sa thải khoảng 10% nhân sự tại Reality Labs, bộ phận phụ trách thực tế ảo và metaverse. Những vị trí bị cắt giảm chủ yếu liên quan trực tiếp đến phát triển metaverse, bao gồm kỹ sư dữ liệu, kỹ sư phần mềm và nhà phát triển game.

Báo cáo kết quả kinh doanh quý IV công bố sau đó càng cho thấy bức tranh u ám. Meta cho biết mảng kinh doanh thực tế ảo đã “đốt” tới 19,1 tỷ USD trong năm vừa qua, riêng quý IV lỗ 6,2 tỷ USD.

Trong cuộc họp với nhà đầu tư, CEO Zuckerberg khẳng định Meta vẫn tiếp tục đầu tư vào lĩnh vực thực tế mở rộng (XR), đặc biệt là các thiết bị đeo tích hợp AI như kính Ray-Ban thông minh, nhưng gần như không còn nhắc đến metaverse như trước.

Khi người ủng hộ lớn nhất của metaverse cũng quay lưng, câu hỏi đặt ra là: tương lai của thực tế ảo và thế giới số rồi sẽ đi về đâu? Theo chuyên gia, việc Meta rút lui có thể lại là điều cần thiết và thậm chí là tích cực.

VÌ SAO METAVERSE THẤT BẠI?

Thời điểm CEO Zuckerberg lao vào metaverse một cách quyết liệt, bối cảnh thế giới rất khác so với hiện tại. Đại dịch COVID-19 vừa qua đi, văn hoá làm việc từ xa bùng nổ, mối quan hệ xã hội dịch chuyển mạnh lên môi trường số, từ Zoom đến các nền tảng mạng xã hội.

Với ông George Jijiashvili, chuyên gia phân tích cao cấp tại Omdia, người theo dõi ngành VR hơn một thập kỷ, cho biết đây từng là “cơ hội vàng” để Meta vươn lên dẫn dắt nền tảng điện toán tiếp theo sau smartphone.

“Meta luôn cảm thấy khó chịu vì phụ thuộc hoàn toàn vào iOS của Apple và Android cùng Google Play của Google”, ông Jijiashvili nói. “Mục tiêu lớn nhất của Mark Zuckerberg là tạo ra nền tảng điện toán mới, nơi Meta giữ vai trò trung tâm”.

Nói cách khác, metaverse không chỉ là ý tưởng công nghệ, mà còn là nỗ lực thoát khỏi sự phụ thuộc vào hệ sinh thái do Apple và Google kiểm soát. Tuy nhiên, canh bạc này đã không thành công, vì nhiều lý do.

Theo ông Jijiashvili, quan trọng nhất là công nghệ chưa sẵn sàng, tầm nhìn về metaverse đã vượt quá khả năng kỹ thuật thực tế.

“Giấc mơ metaverse đòi hỏi bước nhảy vọt rất nhanh về kính VR, kính thông minh, thiết bị đeo… nhưng điều đó không thể xảy ra trong thời gian ngắn”, ông nói.

Sự bất tiện của phần cứng VR là rào cản lớn khác. Ông Per Ola Kristensson, giáo sư kỹ thuật hệ thống tương tác tại Đại học Cambridge, từng thực hiện một nghiên cứu năm 2022 yêu cầu người tham gia làm việc toàn thời gian trong không gian ảo suốt 40 giờ mỗi tuần bằng kính VR.

“Kết luận là: làm được, nhưng bạn sẽ rất ghét công nghệ này”, ông Kristensson nói thẳng.

Người tham gia nghiên cứu cho biết họ cảm thấy năng suất giảm, căng thẳng, lo âu hơn, dễ chóng mặt và mỏi mắt. Ngoài ra còn hàng loạt bất tiện nhỏ nhưng khó chịu như dây cáp lằng nhằng, muốn uống cà phê cũng phải nhấc kính lên, chưa kể cảm giác đeo lâu rất mệt.

Không chỉ phần cứng, metaverse còn thiếu động lực đủ mạnh để người dùng và doanh nghiệp gắn bó. Theo ông Kristensson, cách Meta “bán” metaverse ngay từ đầu đã sai.

“Metaverse được vẽ ra như thế giới ảo nơi chúng ta sống, làm việc, giao tiếp như Facebook phiên bản 3D. Đó là viễn cảnh khá nghèo nàn”, ông Kristensson nhận xét.

META RÚT LUI, VR VÀ XR SẼ ĐI VỀ ĐÂU?

Dù tránh nhắc đến “metaverse”, định hướng mới của Meta vẫn phần nào hé lộ tương lai của VR và XR. Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh, CEO Zuckerberg cho biết Meta sẽ dồn phần lớn đầu tư vào kính và thiết bị đeo, đồng thời đưa nền tảng Horizon tiếp cận người dùng di động và từng bước biến VR thành hệ sinh thái có lãi.

Nhiều tổ chức từng cổ vũ metaverse cũng thay đổi quan điểm. Gartner, công ty nghiên cứu từng dự báo 1/4 dân số thế giới sẽ dành ít nhất một giờ mỗi ngày trong metaverse vào năm 2026, cho rằng metaverse đơn giản là đang bị hiểu sai.

Theo Gartner, metaverse không phải công nghệ hay nền tảng đơn lẻ, mà là sự kết hợp của nhiều công nghệ khác nhau. Vấn đề nằm ở chỗ doanh nghiệp cần tập trung vào giá trị cụ thể, thay vì chỉ chạy theo khái niệm mơ hồ.

Với các nhà nghiên cứu như ông Kristensson, sự thoái trào của metaverse lại mở ra cơ hội mới cho XR kết hợp AI.

“Chúng ta nên nói ít hơn về metaverse, và nói nhiều hơn về thực tế mở rộng giúp con người tương tác với AI trong thế giới thật như thế nào”, ông nói.

Theo ông, thực tế tăng cường (AR) có tiềm năng ứng dụng lớn hơn nhiều: kính thông minh có thể thay thế smartphone, vừa nhìn thế giới thực vừa kết hợp thông tin số trên màn hình, và trở thành giao diện chính để con người tương tác với AI.

Công nghệ này thậm chí có thể thay đổi cách con người điều khiển robot gia đình, thay vì phải ra lệnh bằng giọng nói như hiện nay.

KỲ VỌNG TƯƠNG LAI

Đối với các nền tảng thế giới ảo khác, việc Meta rút khỏi metaverse gần như không gây xáo trộn.

“Chúng tôi đồng ý rằng phiên bản internet từng được gọi là metaverse đã kết thúc”, bà Kim Currier, Giám đốc Marketing Decentraland Foundation, cho biết.

Theo bà, metaverse từng bị bao phủ bởi những kỳ vọng phi thực tế, rằng sẽ có một nền tảng duy nhất, nơi mọi người đeo kính VR và ‘sống’ trong đó. Khi cơn sốt qua đi, Decentraland lại có cơ hội tập trung vào cộng đồng người dùng thực sự.

Hiện nền tảng này tổ chức khoảng 24 sự kiện cộng đồng mỗi tháng, xoay quanh mối quan tâm chung, thay vì các hoạt động mang tính trình diễn cho truyền thông.

Xu hướng đặt người dùng làm trung tâm cũng là yếu tố giúp các nền tảng như Roblox hay Fortnite bùng nổ, đặc biệt trong giới trẻ. Theo ông Jijiashvili, việc Meta đưa Horizon lên di động là phản ứng trực tiếp trước thành công của các nền tảng này.

“Meta không sai khi tin rằng con người muốn sống trong thế giới số nhiều hơn”, ông Jijiashvili nói. “Họ chỉ sai ở phiên bản metaverse năm 2021”.

Trong tương lai, thế giới số có thể là một Fortnite khác, một Roblox khác, hoặc một cái tên hoàn toàn mới nhưng rõ ràng, thực tế ảo sẽ không còn giống giấc mơ metaverse mà Meta từng theo đuổi.