Tuyển dụng bằng AI có thể loại bỏ sự thiên vị hay không?

Các doanh nghiệp đang ngày càng chuyển sang sử dụng AI để giúp họ có thể tuyển nhân viên, khoảng 1/3 công ty ở Úc đang dựa vào trí tuệ nhân tạo để giúp họ thuê đúng người. Song, đã có những lo ngại về sự thiên vị tiềm tàng trong quá trình tuyển dụng.

Hệ thống tuyển dụng dựa trên văn bản sẽ đưa ra năm câu hỏi cho ứng viên, đi sâu vào cách họ phản ứng với các tình huống công việc trong quá khứ, bao gồm cả việc đối phó với những đồng nghiệp khó tính và giải quyết các yêu cầu công việc cạnh tranh.

Các ứng viên tiềm năng sẽ nhập câu trả lời của họ vào một chương trình trò chuyện giống như công cụ hỗ trợ tư vấn. Sau đó, năng lực của AI sẽ phát huy tác dụng. Công cụ này sẽ gửi điểm số và hồ sơ đặc điểm cho nhà tuyển dụng, đồng thời gửi thông báo cá nhân cho người nộp đơn.

Công cụ AI này đến từ công ty khởi nghiệp Sapia.ai có trụ sở tại Melbourne (Úc), có cấu trúc giống với quy trình phỏng vấn được sử dụng bởi một số khách hàng của họ. Những khách hàng bao gồm một số công ty lớn nhất của Úc như Qantas, Medibank, Suncorp và Woolworths. 

Quy trình này sẽ tạo ra một danh sách rút gọn mà nhà tuyển dụng có thể theo dõi, với những hiểu biết sâu sắc về tính cách của các ứng viên, bao gồm sự khiêm tốn, hướng ngoại và tận tâm.

“Về cơ bản, bạn có thể phỏng vấn cả thế giới, mọi người đều được phỏng vấn", bà Barb Hyman, người sáng lập và giám đốc điều hành của Sapia cho biết. 

MỘT CÔNG CỤ ĐẮC LỰC

Ưu điểm của việc tuyển dụng bằng AI rất rõ ràng: nó có thể tự động hóa các quy trình tốn kém thời gian cho các doanh nghiệp và cơ quan chính phủ, đặc biệt là trong các đợt tuyển dụng lớn. 

Bà Hyman chia sẻ: “Cách duy nhất để loại bỏ sự thiên vị trong tuyển dụng là không sử dụng con người ngay từ bước đầu tiên. Đó là nơi mà công nghệ của chúng tôi phát huy tác dụng: chúng không sử dụng dữ liệu sơ yếu lý lịch, dữ liệu mạng xã hội hay dữ liệu nhân khẩu học của bạn. Tất cả những gì chúng đang sử dụng là kết quả bằng văn bản”.

Sapia không phải là công ty AI duy nhất tuyên bố công nghệ của họ sẽ làm giảm sự thiên vị trong quá trình tuyển dụng. Một loạt các công ty trên khắp nước Úc đang cung cấp các công cụ tuyển dụng được hỗ trợ bởi AI, không chỉ bao gồm các mô hình dựa trên trò chuyện mà còn có các cuộc phỏng vấn video một chiều, phân tích phương tiện truyền thông xã hội…

Vào năm 2022, một cuộc khảo sát của các cơ quan khu vực công của Úc cho thấy ít nhất 1/4 cơ quan đã sử dụng công nghệ hỗ trợ AI trong tuyển dụng vào năm đó. Tuy nhiên, các ứng viên thường không biết rằng họ sẽ phải tuân theo một quy trình tự động, hoặc họ sẽ được đánh giá trên cơ sở nào trong quy trình đó.

NHỮNG MỐI LO NGẠI XUẤT HIỆN

Văn phòng của Ủy ban Bảo vệ Công trạng - cơ quan tiến hành đánh giá thành tích đối với các quyết định tuyển dụng trong khu vực công của Úc đã khuyên các cơ quan dịch vụ công rằng khi sử dụng các công cụ AI để tuyển dụng nên có mối liên hệ được chứng minh rõ ràng giữa phẩm chất của ứng viên được đánh giá và những phẩm chất cần thiết để thực hiện công việc. Họ cũng cảnh báo rằng AI có thể đánh giá các ứng cử viên dựa trên những điều khác ngoài năng lực, gây ra những lo ngại về tính minh bạch của kết quả.

Cảnh bảo trên là hoàn toàn có cơ sở. Vào năm 2017, Amazon đã lặng lẽ loại bỏ một công cụ xếp hạng ứng viên thông qua CV, mô hình này của Amazon đã được đào tạo để kiểm tra các ứng viên bằng cách quan sát các mẫu trong hồ sơ xin việc gửi cho công ty trong khoảng thời gian 10 năm, điều đáng chú ý là trong vòng 10 năm trở lại đây, số lượng nữ ứng tuyển vào các ngành công nghệ hầu như rất ít. Do đó, hệ thống AI này đã tự dạy mình rằng các ứng viên nam được ưu tiên hơn, nó sẽ hạ cấp những CV của phụ nữ và nâng hạng những CV của các kỹ sư nam.

Bà Natalie Sheard, một luật sư và ứng cử viên tiến sĩ tại Đại học La Trobe (Úc) cho biết sự thiếu minh bạch này là một vấn đề lớn đối với sự công bằng khi tuyển dụng bằng AI.

Bà Sheard chia sẻ: “Các ứng dụng như Messenger dựa trên quá trình xử lý ngôn ngữ tự nhiên, tương tự như ChatGPT, vì vậy dữ liệu đào tạo cho các hệ thống đó có xu hướng là các từ ngữ hoặc âm thanh của những người nói tiếng Anh chuẩn. Vậy nếu bạn không phải là người bản xứ, nó sẽ đối phó với bạn như thế nào? Nó có thể nói rằng bạn không có kỹ năng giao tiếp tốt nếu bạn không sử dụng ngữ pháp tiếng Anh chuẩn, hoặc bạn có thể có những đặc điểm văn hóa khác biệt mà hệ thống có thể không nhận ra vì nó được đào tạo trên người bản xứ”.

Một mối quan tâm khác là vấn đề khuyết tật thể chất được giải quyết như thế nào trong một số trường hợp như trò chuyện hoặc phỏng vấn qua video. 

“Người sử dụng lao động không có ý định xấu, họ muốn làm những điều đúng đắn nhưng họ không biết mình nên làm gì. Không có cơ chế giám sát nội bộ nào được thiết lập, không có hệ thống kiểm toán độc lập để đảm bảo không có sự thiên vị”, bà Sheard cho biết.

Công ty tư vấn cơ sở dữ liệu Úc (DCA) khuyến nghị các nhà tuyển dụng nên minh bạch về các giao thức thẩm định mà họ cần đảm bảo các công cụ tuyển dụng do AI hỗ trợ có thể đáp ứng là không thiên vị, toàn diện và dễ tiếp cận.