Ngành chip châu Á đối mặt “cú siết” nguồn cung naphtha

Hàn Quốc nổi lên như “điểm nóng” chịu ảnh hưởng trực tiếp, khi nền kinh tế này vừa phụ thuộc lớn vào nhập khẩu naphtha, vừa phải xoay xở trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu.

NAPHTHA ĐÓNG VAI TRÒ THIẾT YẾU TRONG SẢN XUẤT BÁN DẪN

Hàn Quốc đang trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng hóa dầu tại châu Á, khi phải đối mặt đồng thời với gián đoạn nguồn cung và áp lực chi phí gia tăng do xung đột tại Trung Đông. Quốc gia này phụ thuộc vào nhập khẩu tới khoảng 45% nhu cầu naphtha trong nước, trong đó có tới 77% nguồn cung đến từ khu vực Trung Đông.

Theo trang South China Morning Post, trong bối cảnh căng thẳng leo thang liên quan đến xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, chuỗi cung ứng năng lượng trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Đáng chú ý, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc mới đây xác nhận nước này đã nhập khẩu 27.000 tấn naphtha từ Nga – lô hàng đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2.

Theo hãng tin Yonhap, giao dịch này được thực hiện nhờ một cơ chế miễn trừ trừng phạt tạm thời của Mỹ, cho phép các lô hàng Nga đang trên đường vận chuyển được hoàn tất giao dịch và dỡ hàng trong khoảng thời gian từ ngày 12/3 đến 11/4/2026.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng chính cơ chế miễn trừ này lại vô tình làm gia tăng cạnh tranh toàn cầu đối với nguồn cung naphtha từ Nga – vốn đã hạn chế. Điều này càng làm nổi bật vị thế mong manh của Hàn Quốc trong cuộc đua đảm bảo nguyên liệu đầu vào cho ngành công nghiệp.

Naphtha đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất bán dẫn. Đây là nguyên liệu đầu vào để sản xuất các hóa chất tinh khiết, dung môi và nhựa – những thành phần không thể thiếu trong quá trình chế tạo chip. Các dẫn xuất của naphtha như olefin và aromatic tiếp tục được chế biến thành chất cản quang (photoresist), dung dịch làm sạch và vật liệu cách điện sử dụng trên wafer.

Không chỉ riêng Hàn Quốc, nhiều nền kinh tế khác tại châu Á cũng đang chịu áp lực tương tự. Đài Loan – từng là khách hàng mua naphtha lớn nhất của Nga ở nước ngoài – đã cam kết cắt giảm phụ thuộc vào Moscow cách đây 6 tháng, sau áp lực từ các tổ chức phi chính phủ liên quan đến xung đột Ukraine. Đến tháng 2, Đài Loan đã giảm nhập khẩu naphtha từ Nga về 0 và chuyển sang nguồn cung từ Trung Đông. Tuy nhiên, sự thay đổi này lại khiến ngành bán dẫn của hòn đảo đối mặt với rủi ro mới khi khu vực Trung Đông trở nên bất ổn.

HIỆU ỨNG DOMINO: CHUỖI CUNG ỨNG CHÂU Á MONG MANH

Khủng hoảng naphtha không chỉ dừng lại ở một vài quốc gia riêng lẻ mà đang lan rộng ra toàn bộ châu Á – khu vực tiêu thụ tới 44% nhu cầu naphtha toàn cầu. Các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản và khu vực Đông Nam Á đều đứng trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Trung Quốc, dù là quốc gia sản xuất naphtha lớn với sản lượng kỷ lục 81 triệu tấn trong năm qua, vẫn phải nhập khẩu tới 16,8 triệu tấn – tăng 38% so với năm trước. Nga hiện chiếm khoảng 21,8% lượng nhập khẩu naphtha của Trung Quốc. Riêng trong tháng 6/2025, nước này đã nhập khoảng 350.000 tấn từ Nga, theo dữ liệu từ truyền thông đại lục.

Tuy nhiên, khả năng tăng nguồn cung từ Nga trong ngắn hạn được đánh giá là hạn chế. Theo dữ liệu của ICIS, Nga hiện chiếm khoảng 12% nguồn cung naphtha cho châu Á và khó có thể mở rộng sản lượng trong bối cảnh hiện tại.

Trong khi đó, theo công ty phân tích Vortexa, tổng lượng naphtha Nga đang trên đường vận chuyển trong tháng 3 ước đạt 3,57 triệu tấn. Tuy nhiên, chỉ khoảng 6–7% trong số này hướng đến Trung Quốc, theo dữ liệu từ Opis.

GIÁ NAPHTHA TĂNG VỌT

Một yếu tố khiến thị trường thêm căng thẳng là việc giá naphtha tăng vọt. Tại Trung Quốc, giá mặt hàng này đã tăng tới 24% tính đến ngày 30/3/2026, đạt 8.733 nhân dân tệ (khoảng 1.264 USD) mỗi tấn, so với mức khoảng 7.029 nhân dân tệ trước khi eo biển Hormuz bị đóng cửa – một tuyến vận tải năng lượng chiến lược toàn cầu.

Giới chuyên gia cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, chi phí sản xuất trong toàn bộ hệ sinh thái vật liệu bán dẫn sẽ tăng lên, đồng thời thời gian giao hàng cũng bị kéo dài. Ông Rolf Bulk, phụ trách mảng bán dẫn và hạ tầng tại công ty nghiên cứu Futurum Group, nhận định rằng tác động này sẽ rõ nét hơn trong trung và dài hạn.

Cùng lúc, các nhà phân tích cũng cảnh báo nguy cơ thiếu hụt các hóa chất quan trọng khác như helium – nguyên liệu thiết yếu trong nhiều quy trình công nghệ cao – nếu xung đột Iran kéo dài.

Một vấn đề cốt lõi được chỉ ra là cấu trúc nguồn cung naphtha tại châu Á quá tập trung. Theo ICIS, hệ thống nguyên liệu đầu vào của khu vực này phụ thuộc nặng nề vào một số nguồn cung nhất định, khiến toàn bộ chuỗi công nghiệp dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị.

“Chỉ cần một cú sốc địa chính trị cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên toàn bộ nền công nghiệp của cả châu lục”, ICIS cảnh báo trong một báo cáo hồi giữa tháng 3.

Ông John Richardson, chuyên gia tư vấn cấp cao tại ICIS, nhấn mạnh rằng nhiều nền kinh tế châu Á – bao gồm Trung Quốc và Hàn Quốc – sở hữu công suất cracking naphtha rất lớn nhưng lại gần như không có nguồn cung nội địa dư thừa. Khi nguồn nhập khẩu bị gián đoạn, các nhà máy buộc phải giảm công suất gần như ngay lập tức.

Ông John Richardson cho rằng trong bối cảnh đó, các tập đoàn lớn trong ngành bán dẫn như TSMC có thể phải cân nhắc các tuyến cung ứng thay thế, thậm chí là những nguồn có nguy cơ vướng lệnh trừng phạt – điều có thể làm gia tăng thêm rủi ro pháp lý và chi phí.